306/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 306 / 2019 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 306/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Πέτρο Σαλίχο, Ιωάννη Φιοράκη, Παρασκευή Καλαϊτζή, Λάμπρο Καρέλο, εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 23 Ιανουαρίου 2019, με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος Γ. Ν. Π., κατοίκου ... 12), ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Σταματόπουλο.

Της αναιρεσίβλητης Κ. συζ. Φ. Σ., το γένος Ν. Π., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Λαμπρινή Κουλούρη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-12-2006 αγωγή του αναιρεσείοντος στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 134/2008 μη οριστική και 38/2014 οριστική του παραπάνω Δικαστηρίου και 82/2016 του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 16-3-2017 αίτησή του και τους από 17-12-2018 προσθέτους αυτής λόγους. Για τη συζήτηση της αίτησης ορίστηκε δικάσιμος αυτή που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης, που έγινε με τη σειρά εγγραφής της στο πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως αναφέρεται παραπάνω.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και των πρόσθετων λόγων και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 246 ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην αναιρετική διαδικασία (άρθρο 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), το δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης μπορεί, αυτεπάγγελτα ή με αίτηση κάποιου διαδίκου, να διατάξει την ένωση και συνεκδίκαση περισσότερων εκκρεμών ενώπιόν του δικών ανάμεσα στους ίδιους ή διαφορετικούς διαδίκους, αν υπάγονται στην ίδια διαδικασία και, κατά την κρίση του, διευκολύνεται ή επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης ή επέρχεται μείωση των εξόδων. Στην προκειμένη περίπτωση, στη δικάσιμο του Δικαστηρίου τούτου που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης αυτής, συζητήθηκαν η από 16-3-2017 αίτηση αναίρεσης και το από 17-12-2018 δικόγραφο προσθέτων λόγων αυτής, που στρέφονται κατά της 82/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας. Οι παραπάνω πρόσθετοι λόγοι ασκήθηκαν παραδεκτά (άρθρο 569 ΚΠολΔ, σχτ. …7Β/20-12-2018 έκθεση της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Καλαμάτας Σ. Α. για την επίδοσή τους στην αναιρεσίβλητη). Η αίτηση και οι πρόσθετοι λόγοι της πρέπει να συνεκδικασθούν, αφού είναι συναφείς, αλλά και διότι οι πρόσθετοι λόγοι δεν έχουν αυθυπαρξία και συζητούνται, υποχρεωτικά, μαζί με την αίτηση (ΑΠ 894/2018).

Αναιρεσιβαλλόμενη είναι η 82/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας. Με την απόφαση αυτή έγινε δεκτή, αντιμωλία των διαδίκων, έφεση της αναιρεσίβλητης κατά των 38/2014 και 134/2008 αποφάσεων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας και απορρίφθηκε, ως καταχρηστική, αγωγή διανομής του αναιρεσείοντος, η οποία είχε γίνει δεκτή με την πρώτη από τις παραπάνω πρωτοβάθμιες αποφάσεις, ενώ με τη δεύτερη από τις αποφάσεις αυτές είχε απορριφθεί η ένσταση καταχρηστικής άσκησής της της αναιρεσίβλητης. Η αίτηση αναίρεσης και το δικόγραφο των πρόσθετων αυτής λόγων ασκήθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495, 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1, 569 ΚΠολΔ). Πρέπει, επομένως, να ερευνηθεί το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων τους (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά την έννοια του άρθρου 281 ΑΚ, η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται, ως καταχρηστική, όταν η προφανής υπέρβαση των ορίων που συνεπάγεται και τα οποία επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή ο οικονομικός του σκοπός, προκύπτει από τη συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε ή από την πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε ή από τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά, τα οποία καθιστούν μη ανεκτή την άσκησή του, σύμφωνα με τις αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου για το δίκαιο και την ηθική.

Η μακρά μόνο αδράνεια του δικαιούχου, ακόμη και αν δημιούργησε στον υπόχρεο την πεποίθηση ότι αυτός δεν θα ασκήσει το δικαίωμά του, δεν καθιστά τη μεταγενέστερη άσκησή του καταχρηστική, εκτός αν η αδράνεια αυτή συνοδεύεται από ειδικές συνθήκες και περιστάσεις, εξαιτίας των οποίων η ανατροπή, με τη μεταγενέστερη άσκησή του, της κατάστασης που δημιουργήθηκε, συνεπάγεται επαχθείς, όχι, όμως και, κατ' ανάγκη, αφόρητες ή υπέρμετρα επαχθείς, συνέπειες για τον υπόχρεο, για την αποτροπή των οποίων να επιβάλλεται, με γνώμονα την καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και τον κοινωνικό ή οικονομικό σκοπό του δικαιώματος, η θυσία του (ΟλΑΠ 10/2012).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση, για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, επιτρέπεται, αν το δικαστήριο της ουσίας ερμήνευσε εσφαλμένα τον κανόνα αυτό, του προσέδωσε δηλαδή έννοια διαφορετική από την αληθινή ή δεν τον εφάρμοσε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή τον εφάρμοσε, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, απαιτώντας περισσότερα ή αρκούμενο σε λιγότερα, αντίστοιχα, στοιχεία από όσα αξιώνει ο νόμος για την εφαρμογή του ή αν τον εφάρμοσε εσφαλμένα (ΟλΑΠ 7/2006).

Αν το δικαστήριο απεφάνθη για την ουσία της υπόθεσης, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται βάσει των πραγματικών περιστατικών που ανέλεγκτα δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο. Ιδρύεται δε ο παραπάνω λόγος, αν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχτηκαν, δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή αν δεν τον εφάρμοσε, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε, αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΟλΑΠ 4/2018).

Εν προκειμένω, από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει, ότι το Εφετείο που την εξέδωσε, κάνοντας δεκτό σχετικό λόγο έφεσης της αναιρεσίβλητης κατά της πρωτόδικης απόφασης, που είχε αποφανθεί διαφορετικά, απέρριψε, ως καταχρηστική, την αγωγή του αναιρεσείοντος, για αναγνώριση της συγκυριότητάς του στα επίδικα ακίνητα και τη διανομή τούτων, αφού δέχτηκε, κατά την ανέλεγκτη, επειδή αφορά πραγματικά γεγονότα, κρίση του, ότι αποδείχτηκαν σχετικά τα εξής: "Το επίδικο είναι ένα οικόπεδο, επιφανείας 2.540,84 τμ, με διώροφη οικία επιφανείας 72 τμ του κάθε ορόφου, που βρίσκεται εντός των ορίων του Δημοτικού Διαμερίσματος ….

του Δήμου ... και συνορεύει ανατολικά με ιδιοκτησία κληρονόμων Γ. Μ., βόρεια με ιδιοκτησία κληρονόμων Δ. Μ. και κοινοτικό δρόμο, δυτικά με κοινοτικό δρόμο και νότια με ιδιοκτησία Α. Σ. του Ν. και Ι. Σ. του Ν.. Οι διάδικοι είναι ετεροθαλή αδέρφια και απέκτησαν την κυριότητα του ως εξής: α) ο ενάγων (αναιρεσείων), κατά ποσοστό 3/4 στο οικόπεδο και 1/2 εξ αδιαιρέτου στην οικία, από κληρονομιά του πατέρα του, Ν.

Π. του Γ., ο οποίος πέθανε στις 22-10-1955 και κατέλιπε την από 1-5-1955 μυστική διαθήκη, που δημοσιεύτηκε με το 10/12-1-1956 πρακτικό του Πρωτοδικείου Καλαμάτας, την οποία (κληρονομιά) αποδέχθηκε με την …46/2006 πράξη της συμβολαιογράφου Μ. Α., που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου, στον τόμο ..27 με αριθμό …8 και β) η εναγομένη (αναιρεσίβλητη), κατά ποσοστό 1/4 στο οικόπεδο και 1/2 στην οικία, από κληρονομιά της μητέρας της Δ.

συζύγου Ν. Π., το γένος Ν. Μ., η οποία απεβίωσε στις 27-5-1971 χωρίς να αφήσει διαθήκη, την οποία (κληρονομιά) αποδέχθηκε με την …35/19-10-1977 πράξη της συμβολαιογράφου Χ. Γ.-Κ., που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου, στον τόμο ..33 με αριθμό 7...Μετά το θάνατο του πατέρα των διαδίκων Ν. Π. στις 22-10-1955 στο επίδικο ακίνητο συνέχισε να διαμένει η δεύτερη σύζυγος του Δ.

και η κόρη τους εναγόμενη. Μετά το θάνατο της εν λόγω συζύγου στις 27-5-1971 στο επίδικο συνέχισε να διαμένει μέχρι την άσκηση της αγωγής (21-6-2007) η εναγόμενη, η οποία απέκτησε δική της οικογένεια και το χρησιμοποιούσε για την κάλυψη των στεγαστικών της αναγκών. Η οικία είχε ανεγερθεί το έτος 1869 και για να την διατηρήσει, να την βελτιώσει και να την επεκτείνει, προκειμένου να ανταποκρίνεται τις σύγχρονες ανάγκες διαβίωσης, η εναγόμενη προχώρησε σε διάφορες επισκευές, προσθήκες και μετατροπές, όπως τα έτη 1983-1984 σε κατασκευή των παλιών μανδροτοίχων γύρω από την εξώπορτα, σε αντικατάσταση της δίφυλλης ξύλινης πόρτας εισόδου, σε κατασκευή ξύλινου ταβανιού στην κουζίνα, σε ανέγερση λουτρού τουαλέτας και σε κατασκευή ενός μπαλκονιού, το έτος 1998 σε υποστήριξη των τοιχίων (αρμολόγημα) και το ίδιο έτος σε κατασκευή περιμετρικών ζωνών (σενάζ) σ' αυτά, σε αντικατάσταση της στέγης με καινούργια υλικά, μόνωση και ξύλο ραμποτέ, σε κατασκευή εκ νέου δύο μπαλκονιών, σε αντικατάσταση όλων των κουφωμάτων, σε επίστρωση των αυλών με μπετόν, σε μετατροπή του κατωγιού από στάβλο για ζώα και αποθήκη σε χώρο κατοικήσιμο με επίστρωση πλακιδίων, κατασκευή επιχρισμάτων, τοποθέτηση παραθύρων και πόρτας και σε κατασκευή τμήματος εξωτερικής μάνδρας από λιθοδομή.

Για τις εκτεταμένες αυτές εργασίες, οι οποίες αύξησαν την αξία του ακινήτου, είναι εμφανείς στις προσκομιζόμενες από την εναγομένη φωτογραφίες, συνεπάγονταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας σημαντικές δαπάνες και επιβεβαιώνονται κατά ένα μέρος και από τον μάρτυρα του ενάγοντος (η αντικατάσταση στέγης και η μετατροπή του ισογείου σε κατοικία), η εναγόμενη κατέβαλε στους εργολάβους Π.

Α. και Δ. Γ. που τις εκτέλεσαν, σύμφωνα με την …253/18-5-2008 ένορκη βεβαίωση που έδωσαν με πρωτοβουλία της, κατ' αποκοπή τα ποσά των 1.500.000, 1.200.000 και 5.500.000 δραχμών. Οι εν λόγω δαπάνες έγιναν από δικά της χρήματα, δεδομένου ότι από κανένα στοιχείο δεν αποδείχθηκε οποιαδήποτε συμμετοχή του ενάγοντος σ' αυτές, αφού και ο μάρτυρας του δεν ανέφερε ότι είχε τέτοια γνώση, αλλά μόνο γενικά και αόριστα ότι το έτος 1984 ο ενάγων άφησε στην εναγόμενη την επιδότηση και ότι η τελευταία του έστελνε ελάχιστο εισόδημα από τα άλλα κτήματα.

Όλα αυτά τα χρόνια ο ενάγων διέμενε στην … και στην …. και επισκεπτόταν την …. τρείς φορές περίπου τον χρόνο. Κατά τις επισκέψεις του αυτές τον φιλοξενούσε η εναγομένη στο επίδικο, μέχρι το έτος 2006 που ανήγειρε δική του οικία σε άλλο οικόπεδο και έβλεπε τις εργασίες και τις δαπάνες που πραγματοποιούσε αυτή για την συντήρηση και αξιοποίησή του, χωρίς ποτέ να διαμαρτυρηθεί, να την καλέσει να απέχει από αυτές και να ζητήσει την απόδοση του μεριδίου του.

Με τη συμπεριφορά του αυτή, αφού καμία πράξη νομής δεν ενεργούσε στο επίδικο επί 50 και πλέον έτη, δεν εναντιωνόταν στις παραπάνω πράξεις της εναγομένης και δεν αξίωνε από αυτή τη λήψη μισθωμάτων, ευλόγως γεννήθηκε στην τελευταία η πεποίθηση ότι δεν θα ασκήσει τα δικαιώματά του της κυριότητας επί του επιδίκου και της λύσης της κοινωνίας μεταξύ τους, έτσι ώστε η επιδίωξη ανατροπής της κατάστασης που δημιουργήθηκε με τη μεταγενέστερη άσκησή τους, να συνεπάγεται επαχθείς για την ίδια επιπτώσεις, δεδομένου ότι ο ενάγων διαθέτει και άλλη καινούργια οικία στην ..., ενώ η εναγομένη είναι ηλικιωμένη, δεν διαθέτει άλλη κατάλληλη οικία στην ίδια ή σε άλλη περιοχή και θα στερηθεί της απόλαυσης της επίδικης οικίας, που επαύξησε την αξία της με δαπάνες της, για να γίνει προσφορότερη η χρησιμοποίησή της".

Δέχτηκε, δηλαδή, το Εφετείο, ότι οι επαχθείς συνέπειες που θα επέλθουν για την αναιρεσίβλητη από την άσκηση του παραπάνω δικαιώματος του αναιρεσείοντος και για την αποτροπή των οποίων επιβάλλεται η ματαίωση του δικαιώματος αυτού, είναι, ότι "ο ενάγων διαθέτει και άλλη καινούργια οικία στην ..., ενώ η εναγομένη είναι ηλικιωμένη, δεν διαθέτει άλλη κατάλληλη οικία στην ίδια ή σε άλλη περιοχή και θα στερηθεί της απόλαυσης της επίδικης οικίας, που επαύξησε την αξία της με δαπάνες της, για να γίνει προσφορότερη η χρησιμοποίησή της".

Πλην, όμως, τα όσα παραπάνω, κατά την ανέλεγκτη, για πραγματικά γεγονότα, κρίση του, δέχτηκε το Εφετείο ως επαχθείς συνέπειες για την αναιρεσίβλητη από την άσκηση του ενδίκου δικαιώματος του αναιρεσείοντος, δεν εμπίπτουν στη έννοια των επαχθών συνεπειών, που, ως αόριστη νομική έννοια, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου.

Δεν εμπίπτουν δε στην έννοια αυτή, διότι: α) το ότι ο αναιρεσείων είναι κύριος άλλης καινούργιας οικίας στην περιοχή του επιδίκου, το ότι η αναιρεσίβλητη είναι ηλικιωμένη και το ότι αυτή δεν διαθέτει άλλη κατάλληλη οικία, δεν αποτελούν συνέπειες από την άσκηση του ενδίκου δικαιώματος του αναιρεσείοντος, ώστε να ερευνηθεί στη συνέχεια και ο τυχόν επαχθής χαρακτήρας αυτών για την αναιρεσίβλητη.

β) Επίσης, το ότι η αναιρεσίβλητη "θα στερηθεί την απόλαυση της επίδικης οικίας", δεν εμπίπτει στην έννοια των συνεπειών από την άσκηση του ενδίκου δικαιώματος, αφού ταυτίζεται με την άσκηση του δικαιώματος αυτού, συνιστά δηλαδή αυτό τούτο το ασκούμενο δικαίωμα και, συνεπώς, κρίσιμο είναι τι συνέπειες θα επέλθουν για την αναιρεσίβλητη από το ότι "θα στερηθεί την απόλαυση της οικίας", ώστε να ερευνηθεί στη συνέχεια και ο τυχόν επαχθής χαρακτήρας αυτών.

γ) Αναφορικά, τέλος, με τις δαπάνες της αναιρεσίβλητης στην οικία, που επαύξησαν την αξία της, εκτός του ότι υπαίτια της αύξησης αυτής, λόγω των παραπάνω πράξεών της, είναι η ίδια, αναιρεσίβλητη και του ότι προέβη στις εν λόγω δαπάνες για να καταστήσει, κατά τις παραδοχές του Εφετείου, προσφορότερη την εκ μέρους της χρήση της οικίας, ήτοι για δικό της όφελος, αυτή δικαιούται, σε κάθε περίπτωση, να αξιώσει το σχετικό όφελος του αναιρεσείοντος, οπότε δεν πρόκειται καν για συνέπειες και, μάλιστα, επαχθείς.

Κρίνοντας, επομένως, το Εφετείο, ότι οι ανωτέρω συνιστούν επαχθείς για την αναιρεσίβλητη συνέπειες, για την αποτροπή των οποίων ενδείκνυται η ματαίωση του παραπάνω δικαιώματος του αναιρεσείοντος και απορρίπτοντας, στη συνέχεια, ως καταχρηστική, βάσει των ανωτέρω συνεπειών, την παραπάνω αγωγή του αναιρεσείοντος, παραβίασε ευθέως με την προσβαλλόμενη απόφασή του την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, αφού δεν συνιστούν επαχθείς συνέπειες τα όσα παραπάνω ανελέγκτως δέχτηκε και, ως εκ τούτου, εφαρμόζοντας την ανωτέρω διάταξη, παρά τη μη συνδρομή της παραπάνω προϋπόθεσης, αρκέστηκε σε λιγότερες, σε σχέση με εκείνες που απαιτούνται, για την εφαρμογή της, προϋποθέσεις και υπέπεσε, έτσι, στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ.

Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο μοναδικός κύριος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προβάλλεται η ανωτέρω πλημμέλεια, ενώ παρέλκει η έρευνα των προσθέτων λόγων αναίρεσης.

Μετά από αυτά, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί, όμως, από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη, αφού ηττάται, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, κατά παραδοχή του σχετικού νομίμου αιτήματος αυτού (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 82/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή.

Διατάσσει την επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, που ορίζει σε τρεις χιλιάδες πεντακόσια (3.500) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Φεβρουαρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Μαρτίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ