305/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 305 / 2012 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 305/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βασίλειο Λυκούδη, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Ανδρέα Δουλγεράκη και Δημήτριο Κόμη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 24 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Δ. Α. του Β., 2) Κ. Α. του Γ., 3) Σ. Α. του Δ., 4) Χ. Α. του Α., 5) Χ. Α. του Κ., 6) Α. Α. του Γ., 7) Γ. Α. του Α., 8) Γ. Β. του Ζ., 9) Χ. Β. του Ι., 10) Ν. Β. του Τ., 11) Ε. Γ. του Α., 12) Χ. Γ. του Ε., 13) Α. Γ. του Δ., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 14) Β. Γ. του Κ., 15) Ι. Γ. του Π., 16) Δ. Γ. του Π., 17) Δ. Γ. του Ν., 18) Κ. Γ. του Ν., 19) Β. Γ. του Γ., 20) Ι. Γ. του Δ., 21) Α. Δ. του Ζ., 22) Ε. Δ. του Φ., 23) Β. Δ. του Μ., 24) Γ. Δ. του Β., 25) Κ. Δ. του Σ., 26) Χ. Ε. του Α., 27) Θ. Ε. του Ι., 28) Γ. Ζ. του Ν., 29)α. Π. χήρας Κ. Ζ., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, β. Β. Κ. Ζ., γ. Ε. Κ. Ζ. και δ. Ε. Κ. Ζ., ως νομίμων κληρονόμων του αποβιώσαντος Κ. Β. Ζ., 30) Β. Θ. του Σ., 31) Α. Ι. του Ι., 32) Δ. Κ. του Σ., 33) Θ. Κ. του Β., 34) Α. Κ. του Β., 35) Α. Κ. του Θ., 36) Β. Κ. του Η., 37) Γ. Κ. του Θ., 38) Γ. Κ. του Ν., 39) Ν. Κ. του Ι., 40) Μ. Κ. του Α., 41) Ι. Κ. του Τ., 42) Η. Κ. του Α., 43) Ι. Κ. του Κ., 44) Χ. Κ. του Α., 45) Θ. Κ. του Χ., 46) Α. Κ. του Κ., 47) Ε. Κ. του Δ., 48) Α. Κ. του Κ., 49) Β. Κ. του Χ., 50) Μ. Κ. του Χ., 51) Ε. Κ. του Α., 52) Ε. Λ. του Τ., 53) Ν. Λ. του Ε., 54) Θ. Λ. του Α., 55) Α. Λ. του Ε., 56) Α. Μ. του Δ., 57) Θ. Μ. του Α., 58) Δ. Μ. του Ι., 59) Α. Μ. του Ι., 60) Μ. Μ. του Ι., 61) Γ. Μ. του Ν., 62) Χ. Μ. του Γ., 63) Ε. Μ. του Ε., 64) Ι. Μ. του Ε., 65) Β. Μ. του Π., 66) Φ. Μ. του Α., 67) Π. Ν. του Δ., 68) Μ. Ν. του Γ., 69) Δ. Ν. του Ζ., 70) Φ. Ν. του Α., 71) Δ. Ν. του Λ., 72) Ν. Ν. του Δ., 73) Α. Ο. του Α., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 74) Β. Ο. του Ι., 75) Γ. Ο. του Δ., 76) Θ. Π. του Γ., 77) Ν. Π. του Χ., 78) Κ. Π. του Α., 79) Α. Π. του Χ., 80) Β. Σ. του Π., 81) Α. Σ. του Β., 82) Α. Σ. του Α., 83) Σ. Σ. του Ν., 84) Π. Σ. του Ι., 85) Κ. Σ. του Ν., 86) Δ. Σ. του Ι., 87) Β. Τ. του Δ., 88) Χ. Τ. του Ι., 89) Π. Τ. του Ν., 90) Β. Τ. του Ε., 91) Γ. Τ. του Β., 92) Δ. Τ. του Ι., 93) Γ. Τ. του Α., 94) Χ. Τ. του Σ., 95) Θ. Τ. του Δ., 96) Θ. Τ. του Α., 97) Δ. Φ. του Σ., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 98) Α. Χ. του Ο., 99) Δ. Χ. του Κ., 100) Ε. Χ. του Ι., 101) Α. Χ. του Α., 102) Θ. Χ. του Κ., 103) Α. Χ. του Χ., 104) Η. Χ. του Θ., 105) Α. Χ. του Γ., 106) Π. Β. του Α., 107) Σ. Γ. του Π., 108) Κ. Π. του Α., 109) Α. Ρ. του Π., που δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 110) Π. Ο. του Κ. και 111) Β. Μ. του Ν., κατοίκων .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Ντιζέ, ο οποίος δήλωσε στο ακροατήριο ότι: α) το όνομα πατρός του 55ου αναιρεσείοντος Α. Λ. είναι "Ε." αντί του εσφαλμένου "Ε." που αναγράφτηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο, β) ο 13ος αναιρεσείων Α. Γ. του Δ. απεβίωσε στις 7-6-2009 και κληρονομήθηκε από τις Θ. χα Α. Γ. και Θ. Γ. του Α., ..., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν, γ) η 29η υπό στοιχ. α. των αναιρεσειόντων Π. χα Κ. Ζ. απεβίωσε στις 28-7-2006 και κληρονομήθηκε από τους Ε. Ζ. του Κ., Β. Ζ. του Κ. και Ε. Ζ. του Κ., ..., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν, δ) ο 73ος αναιρεσείων Ά. Ο. του Α. απεβίωσε στις 19-8-2008 και κληρονομήθηκε από τους Α. Ο. του Α., Α. συζ. Α. Ο., ... και Ζ. Ο. του Α., κάτοικο ..., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν, ε) ο 97ος αναιρεσείων Δ. Φ. του Σ. απεβίωσε στις 5-1-2011 και κληρονομήθηκε από τους Ε. χα Δ. Φ., Α. Φ. του Δ., ... και Σ. Φ. του Δ., κάτοικο ..., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν και στ) ο 109ος αναιρεσείων Α. Ρ. του Π. απεβίωσε στις 8-5-2005 και κληρονομήθηκε από τις Φ. χα Α. Ρ., κάτοικο ..., Ε. Ρ. του Α., κάτοικο ... και Π. Ρ. του Α., ο οποίος απεβίωσε στις 22-12-2009 και κληρονομήθηκε από τις ως άνω Φ. χα Α. Ρ. και Ε. Ρ. του Α., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Ζαχόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-4-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και των ήδη αποβιωσάντων Α. Γ. του Δ. (13ου), Π. χας Κ. Ζ. (29ης υπό στοιχ. α.), Ά. Ο. του Α. (73ου), Δ. Φ. του Σ. (97ου) και Α. Ρ. του Π. (109ου), που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 421/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 390/2004 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 25-4-2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 7-10-2008 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Νικολάου Πάσσου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και την απόρριψη του δεύτερου λόγου αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, η προκείμενη δίκη η οποία διακόπηκε εξαιτίας της γνωστοποιήσεως των μετά την κάταρξη της επελθόντων θανάτων των, δέκατου τρίτου (13ου) Α. Γ., εικοστού ένατου (29ου) Κ. Β. Ζ., πεντηκοστού πέμπτου (56ου) Α. Λ., εβδομηκοστού τρίτου (73ου) Α. Ο., ενενηκοστού εβδόμου (97ου) Δ. Φ. και εκατοστού ένατου (109ου) Α. Ρ. των αναιρεσειόντων, νόμιμα επαναλαμβάνεται εκούσια με ρητές δηλώσεις των αναφερομένων στην αρχή της παρούσας εγγυτέρων συγγενών και εντεύθεν εξ αδιαθέτου κληρονόμων τους, η ιδιότητα των οποίων δεν αμφισβητείται από τον αναιρεσίβλητο Οργανισμό (άρθρα 286 εδ. α, 287 παρ. 1, 290 και 573 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 90 παρ. 3 του Ν 2362/1993 περί Δημοσίου Λογιστικού κ.λ.π., που ισχύει, κατ` άρθρο 119 αυτού, από 1.1.1996, ο χρόνος παραγραφής των αξιώσεων των υπαλλήλων του Δημοσίου, πολιτικών ή στρατιωτικών, που συνδέονται με αυτό με σχέση δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, που αφορούν αποδοχές ή άλλες κάθε φύσεως απολαβές αυτών ή αποζημιώσεις, έστω και αν βασίζονται σε παρανομία των οργάνων του Δημοσίου ή στις περί αδικαιολογήτου πλουτισμού διατάξεις, παραγράφονται μετά διετία από της γενέσεώς τους. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 3, του ΝΔ 4/4.9.1935 "περί διοικήσεως των Σιδηροδρόμων του Ελληνικού Κράτους και συμπληρώσεως της περί σιδηροδρόμων νομοθεσίας", η οποία διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά τον ΑΝ 392/1968, οι ΣΕΚ απολαμβάνουν ως προς τις αστικές τους σχέσεις όλων των προνομίων του Δημοσίου (δικαστικών κ.λπ.). Ειδικότερα ορίζεται στο εδ. 2 ότι "οι διατάξεις περί παραγραφής των κατά του Δημοσίου απαιτήσεων και περί τόκου υπερημερίας εφαρμόζονται επίσης και για τους ΣΕΚ". Η εκμετάλλευση του δικτύου των Ελληνικών Σιδηροδρόμων αποτελεί μονοπώλιο του Δημοσίου, που το είχε εκχωρήσει στο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους" (ΣΕΚ). Οι βασικοί όροι της εκμετάλλευσης αυτής διατυπώθηκαν αρχικά μεν στο από 4/4-9-1935 ως άνω νομοθετικό διάταγμα, διευρύνθηκαν δε αργότερα με το ΝΔ 4246/1962. Οι δύο αυτοί νόμοι καταργήθηκαν κατά ένα μέρος με το άρθρο 9 του ΑΝ 392/1968. Επακολούθησε το άρθρο 21 παρ. 2 του ΝΔ 674/1970 "περί ιδρύσεως Οργανισμού Σιδηροδρόμων Ελλάδος", με το οποίο διαλύθηκε το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου των ΣΕΚ. Με τα άρθρα δε 1 και 2 του ιδίου νομοθετικού διατάγματος ιδρύθηκε ο ΟΣΕ, ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, το οποίο λειτουργεί έκτοτε και μέχρι σήμερα με τη μορφή της ανώνυμης εταιρίας. Στο άρθρο 4 παρ. 1 του ΝΔ 674/1970, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του ΝΔ 1116/1972, ορίζεται ότι από της ιδρύσεώς του ο ΟΣΕ αναλαμβάνει το αποκλειστικό δικαίωμα, την ευθύνη και αρμοδιότητα των συγκοινωνιακών και μεταφορικών υπηρεσιών που ήδη διεξάγονται και παρέχονται από το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (ΣΕΚ), οι υπηρεσίες δε αυτές "μεθ` όλων των συμπαραμαρτούντων δικαιωμάτων, υποχρεώσεων, προνομίων και καθηκόντων των ΣΕΚ περιέρχονται αυτοδικαίως και άνευ οιασδήποτε μεταβολής εις το Ελληνικό Δημόσιο, μεταβιβαζόμενα αυτοδικαίως δυνάμει του παρόντος εις τον ΟΣΕ όστις διαδέχεται ούτω τους ΣΕΚ ως καθολικός αυτών διάδοχος". Περαιτέρω, κατά το άρθρο 4 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου. Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα. Με τη διάταξη αυτή καθιερώνεται όχι μόνον η ισότητα των Ελλήνων πολιτών έναντι του νόμου, αλλά και η ισότητα του νόμου έναντι αυτών, με την έννοια ότι ο νομοθέτης κατά τη ρύθμιση ουσιωδώς ομοίων πραγμάτων, σχέσεων ή καταστάσεων και κατηγοριών προσώπων δεν μπορεί να νομοθετεί κατά διαφορετικό τρόπο, εισάγοντας εξαιρέσεις και κάνοντας διακρίσεις, εκτός αν η διαφορετική ρύθμιση δεν είναι αυθαίρετη, αλλά επιβάλλεται από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος, η συνδρομή των οποίων υπόκειται στον έλεγχο των δικαστηρίων. Σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος, καθένας έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα δικαστήρια και μπορεί να αναπτύξει σ` αυτά τις απόψεις του για τα δικαιώματα ή τα συμφέροντά του, όπως νόμος ορίζει. Κατά το άρθρο 22 παρ. 1β του Συντάγματος, όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα από φύλλο ή άλλη διάκριση, έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για παρεχόμενη εργασία ίσης αξίας. Κατά το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος, τα δικαιώματα του ανθρώπου, ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου, τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους. Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, η αρχή της ισότητας των διαδίκων, που συνιστά ειδική εκδήλωση της αρχής της ισότητας, επιβάλλει την ίση μεταχείρισή τους από τους νόμους που προσδιορίζουν τους όρους της δικαστικής προστασίας. Επομένως, διατάξεις νόμων, με τις οποίες αναγνωρίζεται υπέρ ενός διαδίκου ευνοϊκή μεταχείριση ως προς το ανωτέρω δικαίωμα, με αποτέλεσμα να τίθεται αυτός σε θέση πλεονεκτικότερη από εκείνη του αντιδίκου του, είναι ανίσχυρες.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο Λάρισας με την προσβαλλόμενη με αριθ. 390/2004 απόφασή του δέχθηκε, σε σχέση με τον λόγο έφεσης των εναγομένων και ήδη αναιρεσειόντων ως προς τον ισχυρισμό (ένσταση) περί παραγραφής των ενδίκων αξιώσεων τους, ότι η εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος (ΟΣΕ) ΑΕ" απολαμβάνει όλων των προνομίων του Δημοσίου (αρ. 4 ν.δ. 674/1970) και επομένως οι κατ' αυτής απαιτήσεις από διαφορές αποδοχών και κάθε φύσεως απολαβών υπόκεινται στην διετή βραχυπρόθεσμη παραγραφή (άρ. 90 παρ. 3 ν. 2362/1995), ότι οι αναιρεσείοντες με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου προσλήφθηκαν από την εναγομένη και προσέφεραν τις υπηρεσίες τους σ' αυτήν ως υπάλληλοι του τμήματος κίνησης αυτής κατά το χρονικό διάστημα των ετών 1994 έως 1998 και ότι οι επίδικες αξιώσεις τους για αποδοχές αδείας του ως άνω χρονικού διαστήματος (1994 - 1998) έχουν υποπέσει στην κατ' άρθρο 90 παρ. 3 ν. 2362/1995 παραγραφή λόγω παρόδου διετίας από τη γένεσή τους. Με τις παραδοχές της αυτές η προσβαλλόμενη απόφαση αναγνώρισε υπέρ της αναιρεσίβλητης ευνοϊκή μεταχείριση ως προς το θέμα της βραχυπρόθεσμης παραγραφής, με αποτέλεσμα να τίθεται αυτή σε θέση πλεονεκτικότερη από εκείνη των αναιρεσειόντων, χωρίς να δικαιολογείται τούτο από λόγους δημοσίου συμφέροντος. Κατά το αρ. 250 αριθ. 17 ΑΚ σε πέντε χρόνια παραγράφονται οι αξιώσεις των κάθε είδους μισθών, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι επίδικες αξιώσεις. Αλλά και οι απαιτήσεις κατά του δημοσίου παραγράφονται μετά πενταετία, όπως ορίζεται στο αρθρο 90 παρ. 1 ν. 2362/1995, σύμφωνα με το οποίο οποιαδήποτε απαίτηση κατά του Δημοσίου παραγράφεται μετά πενταετία, εφόσον από άλλη γενική ή ειδική διάταξη δεν ορίζεται βραχύτερος χρόνος παραγραφής. Κατά συνέπεια η επέκταση της διάταξης περί διετούς παραγραφής του αρ. 90 παρ. 3 ν. 2362/1995 (όπως και της προηγούμενης του αρ. 91 παρ. 3 ν.δ. 321/1969) και στον ΟΣΕ αντίκειται στις ως άνω διατάξεις του Συντάγματος, της ΕΣΔΑ και του ΔΣΑΠΑ, χωρίς αυτό να δικαιολογείται από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος. Η κατοχυρωμένη στο Σύνταγμα ισότητα έναντι του νόμου συμπεριλαμβάνει την ισότητα των διαδίκων και σημαίνει απονομή των ιδίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων σε όλους τους διαδίκους, ανεξάρτητα από την ιδιότητά τους. Το προαναφερόμενο προνόμιο δεν είναι νομικά λογικό να εφαρμόζεται υπέρ μιας ανώνυμης εταιρείας, όπως είναι πλέον η αναιρεσίβλητη (ΟΣΕ ΑΕ), αφού αυτή είναι νομικά ισότιμη με κάθε άλλη ανώνυμη εταιρεία και λειτουργεί σύμφωνα με τους κανόνες της ελεύθερης οικονομίας (Ολ.ΑΠ 11/2008).

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω και όσων αναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναίρεσης από το αρ. 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ, με τον οποίο πλήττεται η προβαλλόμενη απόφαση για παράβαση του αρ. 250 παρ. 17 ΑΚ, σε συνδυασμό με το αρ. 4 παρ. 1 και 2, 20 παρ. 1, 22 παρ. 1 β, 25 παρ. 1 του Συντάγματος, 6 της ΕΣΔΑ και 14 του ΔΣΑΠΑ, κρινομένης κατά τούτο αντισυνταγματικής και συνεπώς ανίσχυρης και μη εφαρμοστέας υπό τις εδώ αναφερθείσες περιστάσεις της επέκτασης επί του ΟΣΕ που είναι πλέον ανώνυμη εταιρεία της διάταξης του αρ. 90 παρ. 3 2362/1995 και του αρ. 91 παρ. 3 του προϊσχύσαντος ν.δ 321/1969, αφού η επέκταση αυτή διαταράσσει την ισοτιμία των διαδίκων, χωρίς να συντρέχει αποχρών λόγος που να καθιστά ανεκτή αυτή την παρέκκλιση. Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που είχαν δικάσει την υπόθεση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 390/2004 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που την εξέδωσαν. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 6 Δεκεμβρίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Φεβρουαρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ