302/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 302 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 302/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δήμου Αθηναίων, Ο.Τ.Α. ά βαθμού που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Δήμαρχό του, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στυλιανό Μπεζαντέ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Αγγελική Αναστοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22/8/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2162/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3103/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 6/7/2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 4/12/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αναιρέσεως και την απόρριψη της αγωγής ως προς τον πρώτο εναγόμενο Δήμο Αθηναίων.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Ο Ν.1406/1983 στο άρθρο 1 παρ.2 περίπτωση η' ορίζει ότι στις διοικητικές διαφορές ουσίας, που κατά την παρ.1 του ίδιου άρθρου υπάγονται στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, αυτές που αναφύονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας, που αφορά "την ευθύνη του Δημοσίου, των οργάνων τοπικής αυτοδιοικήσεως και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου προς αποζημίωση σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 Εισ.

Νόμου του Αστικού Κώδικα". Στο άρθρο 105 Εισ.Ν.ΑΚ ορίζεται μεταξύ άλλων, ότι "για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του Δημοσίου κατά την άσκηση της δημοσίας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί, το Δημόσιο ενέχεται προς αποζημίωση, εκτός αν η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος".

Τέλος, στο άρθρο 106 Εισ. Ν. ΑΚ ορίζεται ότι "οι διατάξεις των δύο προηγουμένων άρθρων εφαρμόζονται και για την ευθύνη των δήμων, των κοινοτήτων ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου από πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων που βρίσκονται στην υπηρεσία τους". Από το σκοπό της διατάξεως του άρθρου 105 Εισ.Ν.ΑΚ, ερμηνευομένης ενόψει και του άρθρου 1 παρ.2 περίπτωση η' του Ν.1406/1983, με το οποίο ο νομοθέτης απέβλεψε να υπαγάγει στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, κατά την πρόβλεψη του άρθρου 94 παρ.1 του Συντάγματος, όλες τις διοικητικές διαφορές ουσίας, οι οποίες στα πλαίσια της δημόσιας δράσης της Διοίκησης γεννώνται από την ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση, συνάγεται ότι παρά τη συσταλτική διατύπωση του άρθρου 105 του Εισ.

Ν. ΑΚ, που αναφέρεται σε πράξεις ή παραλείψεις κατά την ενάσκηση της δημόσιας εξουσίας, η έννοια της διατάξεως αυτής είναι ότι η αγωγή αποζημιώσεως κατά του Δημοσίου για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του, υπαγόμενη ήδη, μετά τον νόμο 1406/1983 στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, παρέχεται, βάσει της διατάξεως αυτής του άρθρου 105 Εισ.Ν.ΑΚ, στις περιπτώσεις ευθύνης του Δημοσίου όχι μόνο από εκτελεστές διοικητικές πράξεις των οργάνων του ή παραλείψεις προς έκδοση τέτοιων πράξεων, αλλά και από υλικές ενέργειες που τελέστηκαν σε συνάρτηση προς την οργάνωση και λειτουργία της δημοσίας υπηρεσίας ή εξ αιτίας τους και δεν συνδέονται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του Δημοσίου, ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα οργάνου που ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων (ΑΕΔ 5/1995 και 53/1995).

Όταν όμως για τις παραπάνω πράξεις ή παραλείψεις ή υλικές ενέργειες ενάγεται, ως προσωπικώς υπεύθυνο προς αποζημίωση, όχι το Δημόσιο ή το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, αλλά το όργανο αυτών που προκάλεσε τη ζημία, επί της αγωγής αυτής έχουν δικαιοδοσία να κρίνουν τα πολιτικά δικαστήρια, γιατί στις περιπτώσεις αυτές η διαφορά είναι ιδιωτικού δικαίου (ΑΕΔ 53/1995).

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 560 αριθ. 3 του ΚΠολΔ κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο έχει υπερβεί τη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ... Στην προκείμενη περίπτωση, το κατ' έφεση δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο έκρινε, ότι η από 22-8-2003 αγωγή του αναιρεσίβλητου, με την οποία αυτό ζήτησε να υποχρεωθεί ο πρώτος εναγόμενος Δήμος, καθώς και η δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΕΓΑ", η οποία δεν ήταν διάδικος στη δίκη ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, να του καταβάλουν, εντόκως, ευθυνόμενοι σε ολόκληρο ο καθένας, το ποσό των 8.830 ευρώ, ως αποζημίωση για την περιουσιακή βλάβη, που υπέστη από τη σύγκρουση του με αριθμό κυκλοφορίας ......

υπηρεσιακού οχήματος της Ελληνικής Αστυνομίας, που οδηγούσε ο Αστυφύλακας Α, με το με αριθμό κυκλοφορίας ...... απορριμματοφόρο όχημα, ιδιοκτησίας του πρώτου εναγομένου- αναιρεσείοντος Δήμου, που οδηγούσε ο Β και ήταν ασφαλισμένο για τις κατά την κυκλοφορία του προκαλούμενες ζημίες τρίτων στη δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία, "υπάγεται στην αρμοδιότητα των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων, αφού κατάγεται αξίωση για αποζημίωση, εξαιτίας παράνομης και υπαίτιας πράξης προσώπου (οδηγού απορριμματοφόρου) που είχε προστηθεί στην υπηρεσία του εκκαλούντος, το οποίο όμως δεν ενεργούσε ως όργανο ή φορέας δημόσιας εξουσίας, αλλά εκτελούσε απλή υλική πράξη, η οποία συνδέεται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του (του εκκαλούντος), δοθέντος και του ότι, σύμφωνα με το άρθρο 41 παρ. 1 περ.

γ του Ν. 2218/1994 "περί Νομαρχιακής Αυτοδιοικήσεως", στην αρμοδιότητα των Δήμων και των Κοινοτήτων, ανήκουν ιδίως, α)..., β)..., γ) η καθαριότητα και η διαχείριση των απορριμμάτων, η αρμοδιότητα δε του Δήμου σχετικά με τη διαχείριση των τελευταίων (απορριμμάτων), δεν εντάσσεται στην ασκούμενη από αυτό δημόσια εξουσία, αλλά αποτελεί πράξη διαχείρισης της περιουσίας του".

Με αυτά που δέχθηκε το άνω δικαστήριο της ουσίας, υπερέβη την δικαιοδοσία του ως πολιτικό δικαστήριο και υπέπεσε έτσι στην πλημμέλεια κατ' ορθή εκτίμηση του άρθρου 560 αριθ. 3 ΚΠολΔ, κατά το βάσιμο λόγο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, όπως συμπληρώνεται από τον Εισηγητή, αφού πρόκειται για διαφορά η οποία αναφύεται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας περί ευθύνης του Δήμου προς αποζημίωση, σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 Εισ.Ν.

ΑΚ, από υλικές ενέργειες οδηγού απορριμματοφόρου, που τελέστηκαν σε συνάρτηση με τη λειτουργία της δημοτικής υπηρεσίας καθαριότητας (άρθρο 41 παρ. 1γ του Ν 2218/1994) και εξ αιτίας της, και δεν συνδέεται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του Δήμου (πρ.βλ. ΑΠ 1781/2005).

Συνεπώς πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 3103/2007 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, όπως επίσης πρέπει να αναιρεθεί κατά ένα μέρος, δηλαδή μόνο ως προς τον αναιρεσείοντα Δήμο Αθηναίων και η κατά νόμο (άρθρο 553 παρ. 2 ΚΠολΔ) συμπροσβαλλόμενη πρωτόδικη 2162/2005 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αθηνών, που είχε κρίνει ομοίως, εφόσον και αυτή ενέχει υπέρβαση δικαιοδοσίας.

II. Κατά τις διατάξεις των άρθρων 580 παρ.1 και 3 ΚΠολΔ σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 4 παρ.2 του ίδιου Κώδικα σαφώς προκύπτει, ότι, εάν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση λόγω υπερβάσεως της δικαιοδοσίας του, πρέπει περαιτέρω να απορρίψει την αγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η αναιρεθείσα απόφαση, λόγω ελλείψεως δικαιοδοσίας, ως απαράδεκτη (ΑΠ 1781/2005, 796/1980).

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί η αγωγή του αναιρεσιβλήτου μόνο ως προς τον πρώτο εναγόμενο Δήμο Αθηναίων και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, μειωμένα σύμφωνα με το άρθρο 22 του Ν 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3103/2007 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και κατά ένα μέρος την 2162/2005 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αθηνών, ήτοι μόνο ως προς τον αναιρεσείοντα πρώτο εναγόμενο Δήμο Αθηναίων και απορρίπτει την από 22-8-2003 αγωγή μόνο ως προς τον εναγόμενο αυτόν (Δήμο Αθηναίων). Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τριακόσια πενήντα (350) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Ιανουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ