300/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 300 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 300/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Οκτωβρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: H. B. του H., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Εξαρχουλάκου.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Κ. Μ. του Σ., κατοίκου ..., 2) ΝΠΙΔ με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "...", της οποίας η άδεια λειτουργίας ανακλήθηκε και 3) εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στο … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων το 2ο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μανουσάκη, η 3η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Απόστολο Νταντάμη, ενώ ο 1ος δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13-3-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 26-5-2006 ανακοίνωση δίκης - προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση - παρεμπίπτουσα αγωγή της "...", στη θέση της οποίας ήδη έχει υπεισέλθει το 2ο των αναιρεσιβλήτων, καθώς και με την από 2-8-2006 ανακοίνωση δίκης και προσεπίκληση του 1ου των αναιρεσιβλήτων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1746/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2360/2009 μη οριστική και 6146/2011 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 30-11-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 12-10-2017 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου αναίρεσης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την υπ' αριθμ. …/13.3.2017 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αγρινίου Χ. Λ., που επικαλείται και προσκομίζει ο αναιρεσείων, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση, από 30.11.2014, αίτησης αναίρεσης της 6146/2011 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την δικάσιμο, που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον πρώτο αναιρεσίβλητο, ο οποίος δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο Δικηγόρο κατά την παραπάνω δικάσιμο.

Κατά συνέπεια, αφού ο πιο πάνω αναιρεσίβλητος δεν εμφανίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, κατά την εν αρχή δικάσιμο κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το σχετικό πινάκιο, ούτε κατέθεσε έγγραφη δήλωση, σύμφωνα με το άρθρο 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του (άρθρα 576 παρ. 2, 575 εδ.

β' του ίδιου Κώδικα). Η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης απαραδέκτως στρέφεται κατά της τρίτης αναιρεσίβλητης "...", αφού αυτή δεν ήταν διάδικος στο εκδόν την προσβαλλομένη απόφαση Δικαστήριο και δεν πρόκειται περί αναγκαστικής ομοδικίας (άρθρ. 558 ΚΠολΔ). Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ν. ΓΠΝ/1911, 297 έως 300, 330 εδ.

Β', 914 και 932 του ΑΚ, συνάγεται ότι, σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ δύο ή περισσοτέρων αυτοκινήτων, η ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του οδηγού και της ζημίας. Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει, όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια, που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που, αν είχε καταβληθεί, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς οδηγού αυτοκινήτου, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή της συγκρούσεως.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει, όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του οδηγού ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η παράβαση των διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν θεμελιώνει αυτή καθ' αυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το Δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παραβάσεως και του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Εξάλλου, οι ανωτέρω έννοιες της υπαιτιότητας και του αιτιώδους συνδέσμου είναι νομικές κι επομένως η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, ως προς τη συνδρομή ή όχι υπαιτιότητας του εμπλακέντος σε σύγκρουση οχημάτων οδηγού και του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του και του ζημιογόνου αποτελέσματος, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ για ευθεία και εκ πλαγίου παράβαση κανόνων ουσιαστικού δικαίου, καθώς και για παραβίαση διδαγμάτων κοινής πείρας.

Ειδικότερα, ελέγχεται αναιρετικώς η κρίση του Δικαστηρίου, περί του εάν τα πραγματικά περιστατικά, που το Δικαστήριο δέχεται, ανελέγκτως, ως αποδειχθέντα, καθ' εαυτά, αντικειμενικώς και βάσει των διδαγμάτων της κοινής πείρας, συγκροτούν ή όχι την έννοια της υπαιτιότητας και θεμελιώνουν την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ αυτής και του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Έλλειψη δε νομίμου βάσεως, κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, υπάρχει, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το Δικαστήριο στήριξε την κρίση του, επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόσθηκε, ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου, που δεν εφαρμόσθηκε.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση, αναφορικά με την υπαιτιότητα των οδηγών των εμπλεκομένων στο ένδικο ατύχημα οχημάτων δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...ο ενάγων της κύριας αγωγής που βρισκόταν, όπως προεκτέθηκε, στο χώρο του λατομείου, είχε ανεύρει ένα μεγάλο κομμάτι σίδερο και επιχειρούσε να το δέσει με ένα συρματόσχοινο στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου του για να το σύρει.

Το φορτηγό αυτοκίνητο του πρώτου εναγόμενου, αφού άδειασε το φορτίο του, έκανε ελιγμό οπισθοπορείας, προσεγγίζοντας πλησίον του χώρου που βρισκόταν ο ενάγων της κύριας αγωγής. Κατά την κίνησή του αυτή πάτησε με τους οπίσθιους τροχούς το συρματόσχοινο, με συνέπεια να τεντωθεί αυτό και να ακρωτηριαστούν τα τέσσερα δάχτυλα του αριστερού χεριού του ενάγοντος.

Ο εναγόμενος οδηγός, κατά την άνω κίνησή του, δεν είχε τη δυνατότητα να διακρίνει ότι ο ενάγων κρατούσε στα χέρια του το συρματόσχοινο και προσπαθούσε να το δέσει, αφού ο τελευταίος βρισκόταν πίσω από το αυτοκίνητό του, με συνέπεια να μην είναι ορατές οι ενέργειές του από τους καθρέφτες του φορτηγού. Επιπλέον, λόγω του ύψους του φορτηγού και του χωμάτινου γεμάτου πέτρες σχετικά ανωμάλου εδάφους (βλ.

προσκ. φωτογραφίες), δεν ήταν εύκολα ορατό το συρματόσχοινο από τη θέση του οδηγού, αλλά ακόμη και αν θεωρηθεί ότι μπορούσε να το δει ο εναγόμενος, περαιτέρω δεν μπορούσε, όπως προεκτέθηκε, να δει τις ενέργειες που έκανε ο ενάγων, που βρισκόταν πίσω από το αυτοκίνητό του και έτσι να αντιληφθεί ότι το συρματόσχοινο, που υπήρχε στο έδαφος το κρατούσε στο χέρι του αυτός κατ' εκείνη τη χρονική στιγμή, να προβλέψει ότι θα μπορούσε να προκαλέσει την επελθούσα σωματική βλάβη στον ενάγοντα και να αποφύγει να πατήσει το συρματόσχοινο με τους τροχούς.

Αντίθετα ο ενάγων, ο οποίος είχε εισέλθει στο χώρο του λατομείου, παρότι δεν επιτρεπόταν, μετά από άδεια που του έδωσε ο γνωστός του φύλακας Χ. Σ., όπως κατέθεσε η μάρτυρας απόδειξης, σύζυγός του, γνωρίζοντας ότι γίνεται συνεχής διακίνηση φορτηγών αυτοκινήτων και έχοντας πλήρη εποπτεία του χώρου, παρότι είδε ότι το παραπάνω φορτηγό εκινείτο με οπισθοπορεία και άρχισε να πλησιάζει το συρματόσχοινο, που εκτεινόταν από το αυτοκίνητό του σε απόσταση 3-4 μέτρων, δεν επέδειξε την επιβαλλόμενη από τις περιστάσεις προσοχή, ώστε να αφήσει εγκαίρως το συρματόσχοινο από τα χέρια του, ενόψει και του ότι είχε το χρόνο προς τούτο, αφού από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν αποδείχθηκε ότι το φορτηγό κινήθηκε προς τα πίσω με μεγάλη ταχύτητα.

Στο ακριβές αντίγραφο του βιβλίου συμβάντων από 27-2-2004 του Α.Τ. … αναφέρεται ότι ο ενάγων παθών, πριν να εισέλθει στο Χειρουργείο του νοσοκομείου …, δήλωσε προφορικά στον Αξιωματικό Υπηρεσίας ότι: "Περί ώρα 12.00 της ιδίας ευρίσκετο πλησίον λατομείου και τραβούσε με συρματόσχοινο ένα μεγάλο σίδερο. Ένα Ι.Χ.Φ.

αυτοκίνητο άθελά του πάτησε και έσυρε το σίδερο, με αποτέλεσμα να του κόψει τα δάχτυλα...". Οι καταθέσεις των εξετασθέντων μαρτύρων είναι αντικρουόμενες ως προς το κρίσιμο θέμα αν μπορούσε ο εναγόμενος οδηγός να δει κατά την οπισθοπορεία τον ενάγοντα με το συρματόσχοινο. Από τη συνεκτίμηση, όμως όλων των αποδεικτικών στοιχείων, σε συνδυασμό με τα διδάγματα της κοινής πείρας, που λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο αυτεπαγγέλτως, αποδεικνύεται ότι η επέλευση του παραπάνω ζημιογόνου αποτελέσματος οφείλεται στην αποκλειστική αμέλεια του ενάγοντος, ενώ σύμφωνα με τα παραπάνω εκτιθέμενα δεν αποδείχθηκε ότι συνέτρεξε αμέλεια στο πρόσωπο του πρώτου εναγόμενου, ο οποίος όση επιμέλεια και αν κατέβαλε δεν μπορούσε να διαπιστώσει τις ενέργειες που έκανε ο ενάγων πίσω από το αυτοκίνητό του και να αποφύγει περαιτέρω να πατήσει το συρματόσχοινο, κατά τα άνω εκτιθέμενα.

Κατόπιν τούτων, η αμέλεια του ενάγοντος συνίσταται στο ότι δεν κατέβαλε την προσήκουσα επιμέλεια και προσοχή, την οποία μπορούσε, αναλόγως των αντικειμενικών περιστάσεων και όφειλε κατά τους νομικούς κανόνες και την κοινή πείρα και λογική να καταβάλει, η οποία θα οδηγούσε σε πρόβλεψη του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Συγκεκριμένα, υπό τα εκτιθέμενα παραπάνω περιστατικά, αυτός δεν επέδειξε την επιβαλλόμενη προσοχή, αφού παρόλο που εισήλθε στον παραπάνω χώρο με δική του ευθύνη, στον οποίο κινούνταν και έκαναν ελιγμούς φορτηγά αυτοκίνητα, όταν είδε το φορτηγό αυτοκίνητο του εναγόμενου να κινείται με οπισθοπορεία και να πλησιάζει το συρματόσχοινο, δεν άφησε αυτό από τα χέρια του, αλλά συνέχισε να επιχειρεί να το δέσει, παραβλέποντας τον κίνδυνο, με συνέπεια να επέλθει το προπεριγραφέν ατύχημα από αποκλειστική του υπαιτιότητα, το οποίο θα είχε αποφευχθεί ολοσχερώς αν είχε επιδείξει την απαιτούμενη προσοχή και είχε αφήσει το συρματόσχοινο από τα χέρια του, κατά τα παραπάνω λεπτομερώς εκτιθέμενα.

Επομένως, η εκκαλούμενη απόφαση που έκρινε ότι ο ενάγων και ο εναγόμενος οδηγός ήταν συνυπαίτιοι κατά ποσοστό 50% στην επέλευση του ενδίκου τραυματισμού του ενάγοντος και δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή, έσφαλε ως προς την εκτίμηση των προσκομισθεισών αποδείξεων και την ορθή εφαρμογή του νόμου, κατά παραδοχή του σχετικού πρώτου λόγου έφεσης της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας, στη θέση της οποίας υπεισήλθε, κατά τα άνω εκτιθέμενα, το Επικουρικό Κεφάλαιο και απορριπτομένων ως αβάσιμων των αντίστοιχων συναφών λόγων της έφεσης του ενάγοντος...".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση ανεπαρκείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες στο ουσιώδες ζήτημα της αποκλειστικής υπαιτιότητας του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος στην πρόκληση του ένδικου ατυχήματος και της έλλειψης υπαιτιότητας του πρώτου εναγομένου και ήδη πρώτου αναιρεσιβλήτου, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο.

Ειδικότερα: α) δεν αναφέρει αν ο πρώτος εναγόμενος και ήδη πρώτος αναιρεσίβλητος από τον τόπο εκφόρτωσης των υγειών υλικών εκσκαφής στο χώρο του ανενεργούς λατομείου "…" είχε την δυνατότητα να αντιληφθεί την παρουσία του ενάγοντος της κύριας αγωγής και ήδη αναιρεσείοντος στον χώρο του εν λόγω λατομείου, β) δεν διευκρινίζει, αν ο πρώτος εναγόμενος κατά την προσέγγιση στον χώρο, που βρισκόταν ο ενάγων της κύριας αγωγής, αντιλήφθηκε ή όχι και σε καταφατική περίπτωση από ποιά απόσταση την ύπαρξη του εν λόγω ενάγοντος και του οχήματός του, καθόσον στην προσβαλλόμενη απόφαση διαλαμβάνεται, όλως αορίστως ότι ο πρώτος αναιρεσίβλητος -οδηγός του ζημιογόνου οχήματος- δεν είχε τη δυνατότητα να διακρίνει ότι ο ενάγων της κύριας αγωγής και ήδη αναιρεσείων κρατούσε στα χέρια του το συρματόσχοινο και προσπαθούσε να το δέσει, αφού ο τελευταίος βρισκόταν πίσω από το αυτοκίνητό του, γ) δεν διασαφηνίζει αν η εμπρός κίνηση του ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου ήταν αδύνατη ή αν η οπισθοπορεία αυτού ήταν επιβεβλημένη ή έγινε προς τον σκοπό αλλαγής κατευθύνσεως του αυτοκινήτου και ε) δεν αναφέρει αν ο εν λόγω οδηγός του ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου φρόντισε πριν την έναρξη της οπισθοπορείας και κατά την διάρκεια αυτής να έχει πλήρη ορατότητα και του όπισθεν οπτικού πεδίου, ώστε να είναι σε θέση να βλέπει τα άλλα όπισθεν αυτού αυτοκίνητα ή τους βαδίζοντες πεζούς, όπως τον αναιρεσείοντα.

Επομένως το Εφετείο υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και θα πρέπει ο κατ' ορθότερο χαρακτηρισμό, από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και όχι και του αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, μοναδικός λόγος αναίρεσης να γίνει δεκτός και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς την κύρια αγωγή.

Ακολούθως θα πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος της προς περεταίρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που την εξέδωσε, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι πρώτος και δεύτερο των αναιρεσιβλήτων στην πληρωμή της δικαστικής δαπάνης του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), που κατέθεσε και προτάσεις και να διαταχθεί η απόδοση του παραβόλου στον καταθέσαντα αναιρεσείοντα (άρθρο 495 παρ. 4 εδ.

ε' ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση αναίρεσης ως προς την τρίτη αναιρεσίβλητη "...".

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη της ως άνω αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Αναιρεί κατά τα λοιπά την 6146/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, ως προς την κύρια αγωγή.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός εκείνων, που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους πρώτο και δεύτερο των αναιρεσιβλήτων στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου στον καταθέσαντα αναιρεσείοντα.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιανουαρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Φεβρουαρίου 2018.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ