294/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 294 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 294/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Nοεμβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρου Κυριακή Μπακιρτζίδου.

Της αναιρεσίβλητης : ..., η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Σπυριδάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-4-2000 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης και του ...που δεν είναι διάδικος στη παρούσα δίκη, κατατέθηκε δε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κατερίνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 146/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 1401/2004 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Επί της τελευταίας απόφασης ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 1862/2005 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την απόφαση αυτή και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Θεσσαλονίκης.

Το Εφετείο Θεσσαλονίκης εξέδωσε την 3052/2006 μη οριστική και 1963/2007 οριστική απόφαση την αναίρεση της οποίας ζητά ο αναιρεσείων με την από 18-1-2008 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 12-10-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του, στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

ΕΠΕΙΔΗ, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρθ. 19 ΚΠολΔ, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της απόφασης δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στην συγκεκριμένη περίπτωση.

Εξάλλου, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1442 και 1443 ΑΚ προς εκείνες των άρθρων 1487 και 1493 Α.Κ. (στις οποίες το άρθρο 1443 παραπέμπει), όπως ισχύουν μετά τον Ν. 1329/1983, συνάγεται ότι, μετά την λύση του γάμου με διαζύγιο, προϋπόθεση για τη γέννηση αξίωσης διατροφής πρώην συζύγου είναι η απορία του και η ανυπαρξία του υποχρέου, ενώ επί πλέον πρέπει να συντρέχει μια από τις ειδικότερες προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1442 ΑΚ.

Ως ευπορία του δικαιούχου θεωρείται η αδυναμία του να εξασφαλίσει τη διατροφή του από τα εισοδήματα και την περιουσία του, ενώ ως ευπορία του υποχρέου, που δεν σημαίνει κάποιον ιδιαίτερο πλούτο, νοείται η δυνατότητά του να παρέχει διατροφή, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την δική του. Για να κριθεί αν υπάρχει ή όχι απορία ή ευπορία πρέπει να εξαντλούνται προηγουμένως όλες οι οικονομικές δυνατότητες που παρέχονται στο δικαιούχο και τον υπόχρεο, αντίστοιχα τα εισοδήματα και η περιουσία τους, ακόμη και αν η τελευταία αποτελείται από μη προσοδοφόρα στοιχεία, οπότε πρέπει αυτά να εκποιηθούν.

Στην κρινόμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε, μεταξύ άλλων, ως προς την απορία της αναιρεσίβλητης- (δικαιούχου της αιτούμενης διατροφής) και ειδικότερα ως προς το αν η περιουσία της είναι προσοδοφόρος ή όχι και αν, εκποιούμενη, επαρκεί για τη διατροφή της, μετά τη λύση του γάμου της με τον αναιρεσείοντα (προϋπόθεση απαραίτητη για τη διατροφή της, για την οποία, κατόπιν ασκηθείσας από αυτή αίτησης αναιρέσεως αναιρέθηκε η προηγούμενη 1401/2004 απόφαση του Εφετείου, με την υ' αριθ. 1862/05 απόφαση του Αρείου Πάγου, για έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας ως προς την διάταξη αυτή, ως προς την οποία δεν διελαμβάνετο στην εφετειακή απόφαση η αξία ενός εκάστου περιουσιακού στοιχείου), τα ακόλουθα:

Αποδείχθηκε, ότι η ενάγουσα διαθέτει την κατωτέρω αναφερόμενη ακίνητη περιουσία και συγκεκριμένα τυγχάνει κυρία α) ενός οικοπέδου εκτάσεως πεντακοσίων (500) τετραγωνικών μέτρων, που βρίσκεται στην περιοχή του Σιδηροδρομικού Σταθμού ..., εκτός σχεδίου πόλεως, μετά της επί αυτού διώροφης οικοδομής με σοφίτα, την οποίαν χρησιμοποιεί ως κατοικία της ίδιας και των τεσσάρων (4) τέκνων της που απέκτησε με τον εναγόμενο πρώην σύζυγό της, αλλά και της μητέρα της και β) ενός αγροτεμαχίου, εκτάσεως χιλίων εξακοσίων (1.600) τετραγωνικών μέτρων, που βρίσκεται στην θέση "..." της κτηματικής περιοχής του ...του Νομού ....

Αντιθέτως, δεν αποδείχθηκε ότι η τελευταία τυγχάνει κυρία και ενός ιδιωτικής χρήσεως επιβατηγού αυτοκινήτου, εργοστασίου κατασκευής AUDI 80, μοντέλου 1990. Τούτο δε διότι το αυτοκίνητο αυτό, λόγω του προαναφερόμενου έτους κατασκευής του, η ενάγουσα το πώλησε και το μεταβίβασε στον ..., αντί του συμφωνηθέντος και καταβληθέντος τιμήματος των χιλίων εξακοσίων (1.600) ΕΥΡΩ, που οφείλοντο από την τελευταία στον λαμαρινά.

Η ανωτέρω οικοδομή, στην οποία διαμένει η ενάγουσα, έχει αναγερθεί σε ζώνη μικρής αντικειμενικής αξίας και σε εκτός σχεδίου πόλεως περιοχή και παρουσιάζει κατασκευαστικές ελλείψεις και ατέλειες και ως εκ τούτου η αξία της, κατά τον χρόνο ασκήσεως της κρινόμενης αγωγής, δεν ξεπερνούσε το συνολικό ποσό των εξήντα χιλιάδων (60.000) ΕΥΡΩ.

Αντιθέτως, το αγροτεμάχιο, εκτάσεως χιλίων εξακοσίων (1.600) τετραγωνικών μέτρων, είναι άγονο και δεν αποδίδει στην ενάγουσα οποιοδήποτε εισόδημα, η δε αξία του είναι μηδαμινή. Κατόπιν τούτων, το Εφετείο έκρινε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις γεννήσεως της αξιώσεως της ενάγουσας για μεταγαμιαία μηνιαία σε χρήμα διατροφής της, δεχθέν ότι η προαναφερομένη περιουσία της, εκ της οποίας η μεν διώροφη οικοδομή χρησιμοποιείται ως κατοικία της ίδιας (ενάγουσας), των τεσσάρων (4) τέκνων της και της μητέρας της, το δε αγροτεμάχιο δεν της αποφέρει οποιοδήποτε εισόδημα και η αξία του είναι μηδαμινή λόγω της άγονης καταστάσεώς του, δεν είναι προσοδοφόρος και ότι, εκποιούμενη, δεν επαρκεί για την κάλυψη των βιοτικών της αναγκών, αφού, αν εκποιηθεί η ως άνω κατοικία, η ίδια και τα τέκνα της θα αναγκασθούν να μισθώσουν άλλη κατοικία για τις ανάγκες της στεγάσεώς τους.

Ακολούθως, το Εφετείο, κατ' αποδοχή της έφεσης της ενάγουσας, κρίναν ότι συντρέχει το στοιχείο της απορίας της τελευταίας, δέχθηκε την αγωγή ως κατ' ουσίαν βάσιμη και κατεδίκασε τον εναγόμενο να καταβάλλει στην ενάγουσα, ως μηνιαία διατροφή το ποσό των 290 ευρώ για χρονικό διάστημα δύο (2) ετών. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, αφού διέλαβε σ'αυτή σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των αναφερόμενων πιο πάνω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου.

Ειδικότερα, η παραδοχή του, ότι το ως άνω υπό στοιχείο α' ακίνητο (μετά της επ' αυτού διώροφης οικοδομής) είναι οικόπεδο, δεν αντιφάσκει, δεν τελεί δηλαδή σε λογική (νομική) ακολουθία με την παραδοχή του, ότι το ακίνητο αυτό ευρίσκεται εκτός πολεοδομικού σχεδίου, αφού ένα οικόπεδο (έκταση γης προοριζόμενη για την ανοικοδόμηση κτηρίου) δεν αποκλείεται λογικώς (νομικώς) να ευρίσκεται είτε εντός ή εκτός σχεδίου πόλεως.

Περαιτέρω, δεν ήταν απαραίτητο κατά νόμο να αναφέρεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ο χρόνος ανεγέρσεως της εν λόγω διώροφης οικοδομής, καθώς και το εμβαδόν εκάστου ορόφου αυτής και της σοφίτας, αλλ' ούτε και να προσδιορίζονται οι κατασκευαστικές ατέλειες και ελλείψεις της διώροφης οικοδομής, αφού η εκ μέρους του Εφετείου εκτίμηση της αξίας του όλου ακινήτου (οικοπέδου και διώροφης οικοδομής) στο ποσό των 60.000 ευρώ αποτελεί πραγματική διαπίστωση, δηλαδή οντολογική κρίση, ανεπίδεκτη αναιρετικού ελέγχου.

Τι ίδιο ισχύει και ως προς τη διαπίστωση του Εφετείου, ότι το υπό στοιχείο β'ακίνητο (αγροτεμάχιο) είναι "μηδαμινής αξίας". Επομένως, ο περί του αντιθέτου (κατά το σχετικό μέρος), εκ του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ απορρέων, πρώτος λόγος του αναιρετηρίου είναι αβάσιμος. Επειδή, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε την εκ του άρθρου 1487 ΑΚ ένσταση του εναγομένου (αναιρεσείοντος), περί διακινδυνεύσεως της δικής του διατροφής, κρίναν ότι ο τελευταίος είναι σε θέση να δώσει στην ενάγουσα την ανωτέρω διατροφή χωρίς να διακινδυνεύσει η δική του διατροφή "και αυτή των δύο ανήλικων τέκνων του, που απόκτησε από τον δεύτερο γάμου του, που τέλεσε με την μάρτυρα ανταποδείξεως ..., "αφού από την εργασία του, ως αυτοκινητιστή, κερδίζει το καθαρό χρηματικό ποσό των 900.000 δραχμών, ενώ εξάλλου διαμένει σε ιδιόκτητη κατοικία και, ως εκ τούτου δεν επιβαρύνεται με δαπάνες στεγάσεως και επιπλέον διαθέτει με τις αδελφές του, στην ευρύτερη κτηματική περιοχή του Δήμου ...

μεγάλη ακίνητη περιουσία. Οι πραγματικές αυτές διαπιστώσεις του Εφετείου παρέχουν επαρκές και σαφές έρεισμα στην (αξιολογική) κρίση του, περί μη διακινδυνεύσεως της διατροφής του αναιρεσείοντος και, εντεύθεν, περί ουσιαστικής αβασιμότητας της άνω ενστάσεως, δεν ήταν δε αναγκαίος προς τούτο ο προσδιορισμός α) του ιδιοκτήτη της άνω "ιδιοκτήτης κατοικίας", β) των επιμέρους στοιχείων (αριθμού και είδους, ποσοστού συγκυριότητας του αναιρεσείοντος, αξίας και υπάρξεως ή μη προσόδων) της "μεγάλης ακίνητης περιουσίας" του αναιρεσείοντος και γ) του εργοδότη του και των διενεργηθέντων (χρονικώς και ποσοτικώς) δρομολογίων του ως αυτοκινητιστή.

Επομένως, ο ίδιος (πρώτος) λόγος, κατά το υπόλοιπο μέρος, με το οποίο καταλογίζεται στην προσβαλλόμενη απόφαση έλλειψη νόμιμης βάσεως ως προς την απόρριψη της ως άνω ενστάσεως, είναι αβάσιμος.

ΕΠΕΙΔΗ, ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αρθ. 11 α' ΚΠολΔ ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη του ανεπίτρεπτα κατά νόμο αποδεικτικά μέσα. Επιτρεπόμενο αποδεικτικό μέσο είναι, σύμφωνα με το άρθρο 529 ΚΠολΔ, και η εξέταση στην κατ' έφεση δίκη νέων μαρτύρων, περί ζητημάτων για τα οποία εξετάσθηκαν μάρτυρες στον πρώτο βαθμό, αν αυτό επιβάλλεται, κατά την (ανέλεγκτη αναιρετικώς) κρίση του δικαστηρίου.

Εν προκειμένω, με τον 2ο λόγο του αναιρετηρίου εκ του αριθ. 11 α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι, καίτοι με την υπ' αριθμ. 3052/2006 μη οριστική του απόφαση διέταξε την επανάληψη της συζητήσεως, προκειμένου να εξετασθούν συμπληρωματικά ενώπιόν του κατά τη νέα συζήτηση της υποθέσεως οι πρωτοδίκως εξετασθέντες μάρτυρες αποδείξεως και ανταποδείξεως για τα αναφερόμενα σ'αυτή θέματα, εντούτοις κατά τη νέα συζήτηση στις 4-5-05, την οποία ακολούθησε η έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, εξέτασε για πρώτη φορά ως μάρτυρα τον ...., ο οποίος δεν περιλαμβάνετο στους πρωτοδίκως εξετασθέντες μάρτυρες για εκ νέου εξέταση, έλαβε δε υπόψη την κατάθεση αυτή, η οποία ήταν μη επιτρεπόμενο αποδεικτικό μέσο, καθ' όσον έγινε χωρίς προηγούμενη σχετική απόφασή του. Ο λόγος αυτός, κατά τα αναφερθέντα στη πρώτη (μείζονα) πρόταση αυτού του συλλογισμού, είναι αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος, κατά το μέρος του εκ του αριθμού 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αόριστος, γιατί αναφέρεται μόνο ενάριθμα η διάταξη αυτή, χωρίς να καθορίζονται στο αναιρετήριο τα προς θεμελίωσή του απαιτούμενα πραγματικά περιστατικά. Επομένως, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-1-08 αίτηση του Χ1, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 1963/07 αποφάσεως του Εφετείου Θεσ/νίκης. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσεσίβλητης τα οποία ορίζει στο ποσόν των χιλίων οκτακοσίων (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Δεκεμβρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 23 Φεβρουαρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ