28/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 28 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 28/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1 Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Χριστόφορο Κοσμίδη, προεδρεύοντα αρεοπαγίτη, Μαρία Νικολακέα, Αρετή Παπαδιά, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου και Σοφία Τζουμερκιώτη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 5η Δεκεμβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "…, Ανώνυμη Μεταφορική, Τουριστική και Εμπορική Εταιρία" και το διακριτικό τίτλο "… ΑΕ", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στον … και παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου Ευφημίας Παπαϊωάννου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Της προσθέτως παρεμβαίνουσας υπέρ της αναιρεσείουσας: Δευτεροβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνωσης με την επωνυμία "..." (...), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην … και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Φιλίππου Κώτσιου, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1) Ε. Β. του Α., κατοίκου ..., 2) Ν. Α. του Ι., κατοίκου ..., 3) Ε. Ν. του Δ., κατοίκου ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, 4) Ά. - Σ. Κ. του Γ., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Δημητρίου Κωστή, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις, 5) Σ. Κ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε και 6) δευτεροβάθμιας κλαδικής συνδικαλιστικής οργάνωσης με την επωνυμία "..." (...), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην … και δεν παραστάθηκε. Της προσθέτως παρεμβαίνουσας: Τριτοβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνωσης με την επωνυμία "..." (...), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην Αθήνα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) της πληρεξουσίας δικηγόρου Σοφίας Καζάκου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-4-2012 αγωγή των ήδη πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων και του Α. Ρ., ο οποίος δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής και συνεκδικάστηκε με την προφορικώς ασκηθείσα πρόσθετη υπέρ αυτών παρέμβαση της ήδη έκτης των αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 24/2012 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας είχε ζητήσει η αναιρεσείουσα με την από 20-11-2012 αίτησή της καθώς και η ως άνω "..." με την από 29-10-2014 πρόσθετη παρέμβαση υπέρ της αναιρεσείουσας.

Εκδόθηκε η 1077/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου που ανέβαλλε την εκδίκαση της υπόθεσης μέχρι να εκδοθεί απόφαση από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, επί του εκκρεμούς νομικού ζητήματος. Την υπόθεση επανέφερε εκ νέου για συζήτηση η αναιρεσείουσα με την από 7-7-2014 κλήση της.

Εκδόθηκε η 52/2015 απόφαση του Αρείου Πάγου που παρέπεμψε την κρίση επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

Εκδόθηκε η 11/2017 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου που αναίρεσε την 24/2012 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής και ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του παρόντος Β1 πολιτικού τμήματος του Αρείου Πάγου, προκειμένου να κριθεί ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως. Η αναιρεσείουσα με την από 27-7-2017 κλήση της επαναφέρει την υπόθεση για συζήτηση.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγητής ορίσθηκε ο αρεοπαγίτης, Χριστόφορος Κοσμίδης, που ανέγνωσε την από 5-9-2013 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος αρεοπαγίτη, Ανδρέα Δουλγεράκη, με την οποία εισηγείται να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης και να απορριφθεί ο δεύτερος. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας δήλωσε ότι, μετά την ήδη επελθούσα αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, ο δεύτερος λόγος της αίτησης έχει καταστεί άνευ αντικειμένου. Ο πληρεξούσιος του παριστάμενου αναιρεσίβλητου συμφώνησε.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά το άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Όπως προκύπτει από τις εκθέσεις επιδόσεως …/ 25-9-2017 του Θ. Σ., δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, …, … και …/27-9-2017 του Κ. Κ., δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Χαλκιδικής και …/22-9-2017 της Χ. Σ., δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών, ακριβές αντίγραφο της από 27-7-2017 κλήσεως της αναιρεσείουσας, με την οποία φέρεται προς περαιτέρω συζήτηση η προεπιδοθείσα από 20-11-2012 αίτηση αναιρέσεως, με την πράξη ορισμού δικασίμου και με πρόσκληση της αναιρεσείουσας προς τους πρώτο, δεύτερο, τρίτο και πέμπτο από τους ως άνω αναιρεσίβλητους και προς την υπέρ αυτών έχουσα ασκήσει πρόσθετη παρέμβαση "..." για να παραστούν στη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως σ' αυτούς. Οι εν λόγω διάδικοι, όμως, δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του πινακίου της ως άνω δικασίμου ούτε κατέθεσαν κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ δήλωση μη παραστάσεως σ' αυτή. Επομένως, η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει παρά τη δικονομική τους απουσία (ΚΠολΔ 568 παρ. 4 και 576 παρ. 2).

2. Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την από 4-4-2012 αγωγή, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής την 27-4-2012, οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι, οδηγοί ή εισπράκτορες λεωφορείων, εξέθεσαν ότι συνδέονται με την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρία, που διενεργεί μεταφορές προσώπων ή πραγμάτων με λεωφορεία, δια συμβάσεων παροχής εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, τις οποίες η τελευταία κατήγγειλε κατά τις ημερομηνίες 20-3-2012 και 21-3-2012, κατά περίπτωση, χωρίς την επίκληση κάποιου από τους περιοριστικά προβλεπόμενους λόγους στο άρθρο 26 παρ.1 του π.δ. 246/2006, που από 1-1-2007 διέπει την κατάσταση του προσωπικού των ΚΤΕΛ ΑΕ. Ότι εξ αιτίας της ελλείψεως νομίμου λόγου, η καταγγελία εκάστης συμβάσεως είναι άκυρη. Ότι, επικουρικώς, εάν ήθελε γίνει δεκτό ότι δεν έχουν εφαρμογή οι επικαλούμενες διατάξεις του άρθρου 26 του π.δ. 246/2006, η καταγγελία θα πρέπει να κριθεί απαγορευμένη στις περιπτώσεις των εναγόντων, διότι έγινε με κατάχρηση του διευθυντικού δικαιώματος της εναγομένης, συνιστάμενη στο ότι με την επιλεκτική άσκηση του δικαιώματος αυτού επιδιώχθηκε ο εκφοβισμός του συνόλου των εργαζομένων και η άσκηση πίεσης επί της διοικήσεως του συνδικαλιστικού οργάνου αυτών, προκειμένου η διοίκηση να συναινέσει σε συλλογική απόφαση μείωσης των καταβαλλόμενων αποδοχών του προσωπικού κατά 25%. Ότι, περαιτέρω επικουρικώς, εάν ήθελε γίνει δεκτό ότι συνέτρεχαν οικονομικοί λόγοι περιορισμού του λειτουργικού κόστους της επιχείρησης, θα πρέπει να κριθεί ότι η κατάχρηση στην άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος της εναγομένης συνίσταται στην κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας παράλειψη επιλογής του λιγότερο επαχθούς, για τους εργαζόμενους, τρόπου αντιμετώπισης του οικονομικού προβλήματος, που θα ήταν κάποιος από αυτούς που υποδεικνύουν οι ενάγοντες με την αγωγή. Και ότι, τέλος, σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να κριθεί ότι η ακυρότητα οφείλεται στο γεγονός ότι η εναγομένη κατέβαλε προς τους ενάγοντες ελλιπή την κατά νόμο αποζημίωση απολύσεως. Σύμφωνα με το ιστορικό αυτό, οι ενάγοντες ζήτησαν α) να αναγνωρισθεί η ακυρότητα της γενόμενης καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας ενός εκάστου, β) να υποχρεωθεί η εναγομένη να αποδέχεται πραγματικά τις υπηρεσίες τους στο μέλλον, με απειλή χρηματικής ποινής για κάθε ημέρα παραβίασης της υποχρέωσης αυτής, γ) να υποχρεωθεί η εναγομένη στην καταβολή αποδοχών υπερημερίας για χρονικό διάστημα έξι μηνών μετά την άκυρη καταγγελία και δ) άλλως, να υποχρεωθεί σε συμπλήρωση της καταβληθείσας ελλιπούς αποζημιώσεως.

3. Επί της αγωγής εκδόθηκε η 24/2012 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής. Με αυτήν, η αγωγή απορρίφθηκε ως προς τον τότε πρώτο από τους ενάγοντες (Α. Ρ., ο οποίος δεν μετέχει στην αναιρετική δίκη) και έγινε εν μέρει δεκτή (κατά περιορισμό του ύψους των αποδοχών υπερημερίας που επιδικάσθηκαν και της χρηματικής ποινής που απειλήθηκε) ως προς τους λοιπούς από τους ενάγοντες (ήδη αναιρεσίβλητους), κατά παραδοχή της κυρίας βάσεως αυτής, ήτοι για μη επίκληση ενός έστω από τους λόγους καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας του προσωπικού των ΚΤΕΛ, που προβλέπονται περιοριστικά στο άρθρο 26 παρ.1 του π.δ. 246/2006. Το δικαστήριο της ουσίας, αν και είχε κρίνει νόμιμες και όλες τις προβληθείσες επικουρικές βάσεις της αγωγής ως προς τη θεμελίωση της ακυρότητας της καταγγελίας, ευλόγως δεν τις ερεύνησε κατ' ουσία μετά την παραδοχή της κυρίας βάσεως. Η απόφαση αυτή κατέστη τελεσίδικη, μετά την επίδοσή της και την άπρακτη πάροδο της προθεσμίας ασκήσεως εφέσεως.

4. Κατόπιν, η εναγομένη άσκησε την από 20-11-2012 αίτηση αναιρέσεως. Επ' αυτής, μετά την έκδοση της παρεμπίπτουσας 1077/2014 αποφάσεως, εκδόθηκε η 52/2015 απόφαση του παρόντος τμήματος του Αρείου Πάγου, με την οποία παραπέμφθηκε στην πλήρη Ολομέλεια αυτού ο πρώτος από τους δύο λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως, επειδή κατά την άποψη της τότε διαμορφωθείσας πλειοψηφίας είχε γενικότερο ενδιαφέρον. Ακολούθησε η έκδοση της 11/2017 αποφάσεως της πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, με την οποία ο παραπεμφθείς λόγος κρίθηκε βάσιμος και η προσβαλλόμενη 24/2012 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής αναιρέθηκε με την αιτιολογία ότι οι διατάξεις του άρθρου 26 παρ.1 του π.δ. 246/2006, που προβλέπουν συγκεκριμένους λόγους καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας του προσωπικού των ΚΤΕΛ, έχουν καταργηθεί με τις διατάξεις της ΠΥΣ 6/2012, εκδοθείσας κατ' εξουσιοδότηση του ν. 4046/2012, οπότε θα έπρεπε να μην έχουν εφαρμοσθεί από το δικαστήριο της ουσίας, όπως ειδικότερα στην αναιρετική απόφαση αναφέρεται. Μετά την αναίρεση, η οποία αφορά μόνο στους ενάγοντες υπέρ των οποίων είχε γίνει δεκτή η αγωγή και κατά των οποίων είχε στραφεί η αίτηση αναιρέσεως, αναβίωσε η εκκρεμοδικία επί της αγωγής (διότι ουδέποτε ασκήθηκε έφεση) ως προς αυτούς. Παρά ταύτα, η υπόθεση αναπέμφθηκε ενώπιον του παρόντος τμήματος του Αρείου Πάγου, για να ερευνηθεί ο δεύτερος από τους λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως.

5. Παρατηρείται, όμως, ότι ο δεύτερος λόγος έχει επικουρική δομή και στηρίζεται στην επιχειρηματολογία ότι, ακόμη και με την εκδοχή της εφαρμογής του άρθρου 26 παρ.1 του π.δ. 246/2006 (την οποία εξ αρχής η εναγομένη είχε αμφισβητήσει), θα έπρεπε να γίνει δεκτό ότι έχουν παράλληλη εφαρμογή οι διατάξεις των άρθρων 2 παρ.1, 4 παρ.1, 5 παρ.1, 17 και, προεχόντως 25 παρ.1 εδ. γ' του ισχύοντος Συντάγματος, σε συνδυασμό με αυτήν του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και των άρθρων 281, 288, 388, 672 και 674 ΑΚ. Μετά, λοιπόν, την κρίση της ΟλΑΠ περί του ότι το άρθρο 26 παρ.1 του π.δ. 246/2006 δεν μπορεί να έχει εφαρμογή, η ως άνω επιχειρηματολογία (και ο αναιρετικός λόγος τον οποίο στοιχειοθετεί) καθίσταται άνευ αντικειμένου και προβάλλεται χωρίς έννομο συμφέρον (ΚΠολΔ 68). Επομένως, δεν υφίσταται περιθώριο περαιτέρω αναιρετικού ελέγχου και πρέπει η υπόθεση να παραπεμφθεί προς περαιτέρω ουσιαστική κρίση ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής, το οποίο καλείται να ερευνήσει διαδοχικώς τις επικουρικώς προβληθείσες βάσεις της αγωγής ως προς την ύπαρξη ή μη ύπαρξη ετέρου λόγου ακυρότητας της γενομένης καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας των εναγόντων (πέραν του πρώτου εξ αυτών, ως προς τον οποίο έχει περατωθεί η δίκη) και επέλευσης ή μη επέλευσης των εννόμων συνεπειών που οι ίδιοι επιδιώκουν.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει την υπόθεση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής, προς περαιτέρω ουσιαστική έρευνα της ένδικης αγωγής, μετά την αναίρεση της 24/2012 αποφάσεώς του ως προς τους ενάγοντες και αναιρεσίβλητους, με την 11/2017 απόφαση της πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.

Κρίθηκε, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 19η Δεκεμβρίου 2017. -Και

Δημοσιεύθηκε σε έκτακτη, δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 10η Ιανουαρίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ