Supreme Court allows appeal in labor dispute, overturning lower court's dismissal of salary difference claim.

Απόφαση 289 / 2022 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 289/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Λουκά Μόρφη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δήμητρα Ζώη, Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη και Δημητρία Στρούζα-Ξένου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 5 Οκτωβρίου 2021, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ. Γ. του Λ., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Αντώνιου Ρουπακιώτη, που ανακάλεσε την δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) παράστασή και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "E. Α. Μ. Α. Ε." ως καθολικής διαδόχου της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Α. Α. Α. Ε.", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην … και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Αντώνιου Γεωργαντίδη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-7-2017 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 1455/2019 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 3088/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητά ο αναιρεσείων με την από 26-6-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 26.6.2020 αίτηση αναίρεσης με αριθμό εκθ. καταθ. 5473/687/2020 προσβάλλεται η με αριθμ. 3088/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά τη διαδικασία των εργατικών διαφορών, με την οποία έγινε τυπικά δεκτή και απορρίφθηκε κατ' ουσία η από 24.9.2017 (αριθμ. εκθ. καταθ. 6436/2019) έφεση του ενάγοντος - εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος κατά της 1455/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε ως μη νόμιμη η από 14.7.2017 και με αριθμό κατάθ. 1954/2017 αγωγή του.

Η αίτηση αναιρέσεως έχει ασκηθεί νομοτύπως και εμπροθέσμως (άρθρα 552, 553, 556 παρ. 1, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο. 577 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ). Ο κανονισμός εργασίας που εκδόθηκε με βάση τις διατάξεις των άρθρων 1 και 2 του ν.δ. 3789/1957 "περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως μερικών διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας" πριν από την έναρξη ισχύος του άρθρου 12 παρ. 4 του ν. 1767/1988 "περί συμβουλίων εργαζομένων και άλλες εργατικές διατάξεις" καταρτίζεται από τον επιχειρηματία - εργοδότη και ελέγχεται από ορισμένα όργανα της δημόσιας διοίκησης, ως προς τη νομιμότητα και τη σκοπιμότητά του, εφόσον δε εγκριθεί από αυτά, αναρτάται σε σημεία των εργασιακών χώρων, που είναι εμφανή και προσιτά για τους μισθωτούς.

Η παραπάνω έγκριση του κανονισμού συνιστά πράξη διοικητική και όχι νομοθετική. Δεν δύναται δε να θεωρηθεί ότι οι διατάξεις του κανονισμού αυτού έχουν χαρακτήρα κανονιστικό, διότι, σύμφωνα με τους συνταγματικούς κανόνες, που αφορούν στη συλλογική αυτονομία, στην ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας και στο κοινωνικό δικαίωμα εργασίας, δεν επιτρέπεται στον εργοδότη να επιβάλλει κανόνες δικαιϊκού χαρακτήρα, χωρίς τη σύμπραξη των εργαζομένων στην επιχείρηση, ακόμη και αν οι κανόνες αυτοί έχουν εγκριθεί με διοικητική πράξη.

Για το λόγο αυτό ο παραπάνω Κανονισμός δεν έχει κανονιστικό χαρακτήρα, αλλά, εφόσον γίνει αποδεκτός από τους εργαζομένους, με τις ατομικές συμβάσεις εκάστου, αποκτά συμβατικό χαρακτήρα. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 του KΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών (άρθ. 173 και 200 του Α.Κ.).

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Με αυτόν τον λόγο αναιρέσεως ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.

ΑΠ 3/2020, 6/2019, 4/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της αγωγής (ΚΠολΔ 561 παρ. 2), ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων με την από 14.7.2017 αγωγή του ισχυρίσθηκε ότι στις 20.9.1982 προσλήφθηκε από την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Α. Α. Α. Ε.", με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, ως υπάλληλος και στις 7.10.1987 τοποθετήθηκε σε θέση υπαλλήλου του Τμήματος Αποζημιώσεων Ζωής.

Ότι με την ίδρυση της θυγατρικής της ως άνω εταιρείας με την επωνυμία "Α. Ζ. Κ. Υ." μετατέθηκε στο προσωπικό αυτής και στις 8.10.1987 του ανατέθηκαν καθήκοντα Προϊσταμένου του Τμήματος Αποζημιώσεων του Κλάδου Ζωής, τα οποία άσκησε μέχρι τις 12.3.1997. Ότι, ακολούθως μέχρι τις 28.2.2000, τοποθετήθηκε στη θέση του Υποδιευθυντή της Διεύθυνσης Ατομικών Ασφαλίσεων του Κλάδου Ζωής και από τις 29.2.2000 έως τις 14.11.2012, ήτοι μετά τη συγχώνευση της ως άνω θυγατρικής εταιρείας με την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Α.

Α. Α. Ε.", που έλαβε χώρα στις 31.12.2002, τοποθετήθηκε στη θέση του Διευθυντή της ίδιας Διεύθυνσης. Ότι από τις 15.11.2012 και μέχρι το χρόνο αποχώρησής του από την ως άνω εταιρία λόγω συνταξιοδότησης, την 31η.7.2014 ήταν τοποθετημένος στη θέση του Διευθυντή της Διεύθυνσης Ατομικών και Ομαδικών Ασφαλίσεων Ζωής. Ότι, σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 1 του Κανονισμού Εργασίας της ως άνω εταιρείας, καθώς επίσης και σύμφωνα με το άρθρο 10 της από 1.11.1982 Ειδικής Επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας μεταξύ της ως άνω εταιρείας και του Συλλόγου των εργαζομένων σ' αυτή, οι συνολικές μηνιαίες αποδοχές κάθε υπαλλήλου συνεπεία βαθμολογικών ή μισθολογικών ρυθμίσεων δεν θα πρέπει να υπολείπονται εκείνων που χορηγούνται στο προσωπικό της Α.Τ.Ε.

Ότι, δυνάμει της υπ' αριθμ. 78/3.3.2006 απόφασης της Διοίκησης της Α.Τ.Ε. και της υπ' αριθμ. 7/2.1.2009 εγκυκλίου της Διοίκησης με θέμα "Καταβολή Αυξήσεων Σ.Σ.Ε. 2009", ορίστηκε η χορήγηση στους Προϊσταμένους Διευθύνσεων ιδιαίτερου επιδόματος με την ονομασία "Ειδικό Επίδομα Διευθυντών", το οποίο υπολογίζεται σε ποσοστό 81% του 16ου μισθολογικού κλιμακίου της Α.Τ.Ε., όπως αυτό καθορίζεται κάθε έτος με τις συλλογικές ρυθμίσεις και το οποίο λάμβαναν και λαμβάνουν όλοι οι Προϊστάμενοι Διευθύνσεων της Α.Τ.Ε.

ανεξάρτητα από το βαθμό τους (Διευθυντή ή Υποδιευθυντή) και την ειδικότητά τους, επιπλέον των λοιπών επιδομάτων τους. Ότι ο ίδιος, παρά την απασχόλησή του σε θέση Προϊσταμένου Διεύθυνσης με το βαθμό του Διευθυντή, κατά παράβαση των προαναφερόμενων διατάξεων του Κανονισμού Εργασίας και της από 1.11.1982 Ειδικής Επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας, αλλά και κατά μονομερή σε βάρος του κατάργηση της επιχειρησιακής τακτικής της εργοδότριάς του, την οποία αυτή τηρούσε επί πολλά έτη και είχε ενταχθεί πλέον ως ουσιώδης όρος στην εργασιακή του σύμβαση, δεν του κατέβαλλε το παραπάνω Ειδικό Επίδομα Διευθυντών, παρόλο που λάμβανε τις αποδοχές και όλα τα αντίστοιχα επιδόματα του βαθμού του Διευθυντή, καίτοι με βάση την παρατιθέμενη στην αγωγή αναλυτική έκθεση των συνολικών αποδοχών κατά το χρονικό διάστημα από 20.6.2009 έως και 31.7.2014, αυτές υπολείπονταν εκείνων που καταβάλλονταν σε υπαλλήλους της Αγροτικής Τράπεζας, που είχαν αντίστοιχο βαθμό στην υπαλληλική ιεραρχία, τον ίδιο χρόνο υπηρεσίας και ασκούσαν τα ίδια καθήκοντα.

Ότι, δυνάμει του Ομαδικού Ασφαλιστηρίου Συμβολαίου, σε περίπτωση επέλευσης του ασφαλιστικού κίνδυνου, δηλαδή σε περίπτωση λύσης ή λήξης από οποιοδήποτε λόγο και ανεξάρτητα από οποιαδήποτε υπαιτιότητα της εργασιακής σχέσης του ασφαλισμένου με το συμβαλλόμενο, η εργοδότριά του έπρεπε να του καταβάλει εφάπαξ παροχή ίση με το μέσο όρο του μηνιαίου μισθού του τελευταίου 12μηνου, την οποία του κατέβαλε μειωμένη, διότι την προσδιόρισε με βάση το μέσο όρο του μηνιαίου μισθού του, που λάμβανε με το βαθμό του Διευθυντή, χωρίς να υπολογίσει το προαναφερόμενο Ειδικό Επίδομα Διευθυντών.

Ότι η εργοδότριά του, δυνάμει του υπ' αριθμ. … /23.5.2014 Πρακτικού της Επιτροπής Ζημιών Α', λόγω της μόνιμης μερικής ανικανότητάς του και σύμφωνα με τους όρους του υπ' αριθμ. … /1987 Ομαδικού Ασφαλιστηρίου Συμβολαίου Ζωής, του κατέβαλε την προβλεπόμενη για το ποσοστό αναπηρίας του αποζημίωση, ήτοι 42 μηνιαίους μικτούς μισθούς x 65%, χωρίς να υπολογίσει το προαναφερόμενο Ειδικό Επίδομα Διευθυντών.

Υπό την επίκληση των ανωτέρω, ο ενάγων ζητεί, κατ' επιτρεπτό μερικό περιορισμό του αιτήματος της αγωγής του από καταψηφιστικό σε αναγνωριστικό α) να αναγνωρισθεί η υποχρέωση της εναγομένης να του καταβάλει το ποσό των 51.663,92 ευρώ, β) να αναγνωρισθεί η υποχρέωση της εναγομένης να του καταβάλει το ποσό των 27.752,75 ευρώ ως προσαύξηση της εφάπαξ παροχής που η εναγομένη του κατέβαλε την 31η.10.2011 και γ) να υποχρεωθεί η εναγομένη να του καταβάλει το ποσό των 16.891,88 ευρώ ως προσαύξηση της αποζημίωσης του υπ' αριθμ.

… /1987 Ομαδικού Ασφαλιστηρίου Συμβολαίου Ζωής, λόγω μη συνυπολογισμού του επίδικου επιδόματος, νομιμοτόκως τα ως άνω ποσά, όπως προσδιορίζει στην αγωγή. Με το ως άνω περιεχόμενο η αγωγή είναι νόμιμη, αφού διαλαμβάνεται σ' αυτή αναλυτική έκθεση των αποδοχών του αναιρεσείοντος και συγκεκριμένα ότι οι συνολικές αποδοχές αυτού κατά το χρονικό διάστημα από 20.6.2009 έως και 31.7.2014 υπολείπονταν εκείνων που καταβάλλονταν σε υπαλλήλους της Αγροτικής Τράπεζας, που είχαν αντίστοιχο βαθμό στην υπαλληλική ιεραρχία, τον ίδιο χρόνο υπηρεσίας και ασκούσαν τα ίδια καθήκοντα, με αποτέλεσμα να θεμελιώνεται υπό τα εκτιθέμενα περιστατικά, υποχρέωση της αναιρεσίβλητης να καταβάλει στον αναιρεσείοντα τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσά ήτοι:

διαφορές αποδοχών και διαφορές από την εφ' άπαξ αποζημίωση και από τα ομαδικά ασφαλιστήρια, με βάση τη διάταξη του Κανονισμού της αναιρεσίβλητης, για εξομοίωση των αποδοχών των υπαλλήλων της ΑΤΕ με τους υπαλλήλους, αντίστοιχων βαθμίδων της ιεραρχίας της αναιρεσίβλητης.

Συνεπώς , το Μονομελές Εφετείο, το οποίο έκρινε ότι η αγωγή είναι μη νόμιμη και απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της αποφάσεως του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, το οποίο είχε κρίνει ομοίως, εσφαλμένα εφάρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 1 και 2 ΝΔ 3789/1957 και 361, 648 ΑΚ. Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο εκ του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων, να παραπεμφθεί η υπόθεση, η οποία χρήζει περαιτέρω έρευνας, για εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, του οποίου η συγκρότηση από άλλο δικαστή είναι εφικτή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ.). Τέλος, πρέπει να καταδικασθεί η ηττηθείσα αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 106, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), που κατέθεσε προτάσεις, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό οριζόμενα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3088/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Ιανουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Φεβρουαρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ