289/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 289 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 289/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Δεκεμβρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Γρατσία-Πλατή και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου:Ψ, κατοίκου ..., προσωρινά διαμένοντος στο ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηλία Ανδρέου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26/11/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καβάλας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 181/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 570/2007 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 11/3/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος ανέγνωσε την από 25/2/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 25 παρ. 4 του ν. 489/1976, που προστέθηκε με το άρθρο 50 παρ. 13 του ν. 1569/1985 και ορίζει, ότι "από την ημερομηνία που η ασφαλιστική επιχείρηση κηρύσσεται σε κατάσταση πτώχευσης ή ανακαλείται η άδεια λειτουργίας της, για παράβαση νόμου, το Επικουρικό Κεφάλαιο (Ε.Κ.) υπεισέρχεται αυτοδίκαια στο σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της ασφαλιστικής επιχείρησης, που πηγάζουν από ασφαλιστικές συμβάσεις του κλάδου αστικής ευθύνης από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα", σαφώς προκύπτει, ότι το Ε.Κ.

σε περίπτωση πτώχευσης κλπ της ασφαλιστικής επιχείρησης, οφείλει να καταβάλει στο ζημιωθέν πρόσωπο ό,τι όφειλε να καταβάλει σ' αυτό η πτωχεύσασα κλπ ασφαλιστική επιχείρηση, μόνο από τη σύμβαση ασφάλισης, όχι από άλλο νόμιμο λόγο. Τούτο ευθύνεται μόνο για την, από το άρθρο 10 παρ. 1 ν. 479/1976, έναντι του ζημιωθέντος προσώπου, ευθύνη της ασφαλιστικής εταιρίας, η οποία πηγάζει από την ασφαλιστική σύμβαση, και μέχρι το ποσό αυτής (ΑΠ 1650/2002, 901/1995).

Στην προκείμενη υπόθεση, το Εφετείο, δέχτηκε ότι, "ο ενάγων και η ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΑSTRA ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ Α.Ε.Γ.Α.", στην οποία ήταν ασφαλισμένο το ζημιογόνο όχημα και αρχικά εναγομένη της αγωγής, (στη δικονομική θέση της οποίας έχει ήδη υπεισέλθει το Επικουρικό Κεφάλαιο), πριν την ανάκληση της άδειας λειτουργίας της τελευταίας, η οποία έλαβε χώρα την 4-1-2006 και συγκεκριμένα στις 25 Απριλίου 2005, συνήψαν εγκύρως εξώδικο συμβιβασμό (άρθρ.871 ΑΚ), στα πλαίσια της ελευθερίας των συμβάσεων (άρθρο 361 ΑΚ), και, ειδικότερα, κατήρτισαν μεταξύ τους "ιδιωτικό Συμφωνητικό Εξώδικης Επίλυσης Διαφοράς και Διακανονισμού Πληρωμής Απαίτησης", με το οποίο και διευθέτησαν τη μεταξύ τους υφισταμένη διαφορά, όσον αφορά την ικανοποίηση των απαιτήσεων του ενάγοντος εις βάρος της ασφαλιστικής εταιρίας, στην οποία ήταν ασφαλισμένος ο ιδιοκτήτης του ζημιογόνου οχήματος.

Σύμφωνα με το ανωτέρω συμφωνητικό, ο ενάγων, περιόρισε την απαίτησή του στο ποσό των 326.548,89 ευρώ και κατόπιν αφαίρεσης ποσού 20.548,89 ευρώ, το οποίο είχε ήδη καταβληθεί στον ενάγοντα, δυνάμει της υπ' αριθμόν 2090/2003 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καβάλας, (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων), στο ποσό των 306.000 ευρώ, (3ος και 5ος όρος του από 25-4-2005 συμφωνητικού).

Με τον 4° όρο του ως άνω συμφωνητικού συμφωνήθηκε μεταξύ των μερών ότι, σε περίπτωση μεταμέλειας ενός των συμβαλλομένων, το μεταμεληθέν μέρος συμφωνήθηκε να καταβάλλει στο άλλο, το ποσό των 100.000 ευρώ, ως ποινική ρήτρα. Ειδικότερα, όσον αφορά την ασφαλιστική εταιρία, συμφωνήθηκε ότι ως μεταμέλεια, θα θεωρούνταν και η περίπτωση μη πληρωμής δύο εκ των συνολικά 12 επιταγών, ποσού 25.500 ευρώ εκάστης, που εξέδωσε η ασφαλιστική εταιρία και παρέδωσε στον ενάγοντα, κατά την υπογραφή του.

Με τον 6° όρο του ανωτέρω συμφωνητικού, συμφωνήθηκε αρχικά να αναβληθεί η συζήτηση της κρινόμενης αγωγής, η οποία είχε προσδιοριστεί κατά τη δικάσιμο της 10-5-2005 και στη συνέχεια, εφόσον η ασφαλιστική κατέβαλλε εμπρόθεσμα τις συμφωνηθείσες δόσεις, να ματαιωθεί η συζήτηση αυτής. Περαιτέρω, με τον 7° όρο του παραπάνω συμφωνητικού, συμφωνήθηκε ότι, σε περίπτωση που δεν πληρωθούν και σφραγιστούν δυο τουλάχιστον από τις παραπάνω 12 επιταγές, ο ενάγων θα δικαιούται να εμφανίσει προς πληρωμή και σφραγίσει όλες τις επιταγές και σωρευτικά:...

β) να απαιτήσει την άμεση καταβολή ποινικής ρήτρας, ποσού 100.000 ευρώ, για αναπόδεικτη ζημία του, σύμφωνα με όσα αναφέρονται παραπάνω και γ) να θεωρήσει ως μηδέποτε γενόμενο τον παρόντα συμβιβασμό και να επιδιώξει την επιδίκαση της απαίτησής του, με επαναφορά, δια κλήσεως, της αγωγής και να καταλογίσει τα εισπραχθέντα μέχρι τότε ποσά στη συμφωνηθείσα ποινική ρήτρα και εφόσον αυτή καλύπτεται, το υπόλοιπο κατά τη σειρά του άρθρου 423 του ΑΚ.

Το παραπάνω συμφωνητικό κατάρτισης εξώδικου συμβιβασμού εγκύρως καταρτίστηκε μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, ήτοι του ενάγοντος, ως παθόντος και του ασφαλιστή, λόγω της άμεσης έναντι του παθόντος ευθύνης του, (άρθρ. 10 παρ.1 ν.489/76), με τη διαλυτική αίρεση της μη πληρωμής δύο τουλάχιστον εκ των εκδοθέντων και παραδοθέντων στον ενάγοντα επιταγών.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι, από τις παραπάνω 12 επιταγές, ο ενάγων εισέπραξε τα ποσά των πέντε επιταγών, ενώ, όπως προκύπτει από τα επικυρωμένα αντίγραφα των υπ' αριθμ. ..., επτά επιταγών, τα οποία επικαλείται και προσκομίζει ο ενάγων, αυτές, κατά την εμφάνισή τους στην πληρώτρια Τράπεζα ..., λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων στο λογαριασμό της εκδότριας ασφαλιστικής εταιρίας, όπως τούτο προκύπτει από τη σχετική σημείωση της τράπεζας στα σώματα των επιταγών.

Ήδη, δε με την εμφάνιση και μη πληρωμή των δυο πρώτων εκ των παραπάνω επιταγών, δηλαδή των υπ' αριθμ.... επιταγών, οι οποίες εμφανίστηκαν προς πληρωμή και δεν πληρώθηκαν την 8-11-2005 και 8-12-2005, αντίστοιχα, πληρώθηκε η διαλυτική αίρεση, που είχε τεθεί με το παραπάνω συμφωνητικό, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι η συμβαλλόμενη ασφαλιστική εταιρεία μεταμελήθηκε και ο μεν εξώδικος συμβιβασμός να θεωρείται ως μηδέποτε γενόμενος, ο δε ενάγων, να δικαιούται αφενός μεν να απαιτήσει έναντι της ασφαλιστικής εταιρείας το ποσό των 100.000 ευρώ, ως καταπεσούσα ποινική ρήτρα, αφετέρου δε, να επαναφέρει με κλήση προς συζήτηση την κρινομένη αγωγή και να επιδιώξει την είσπραξη των απαιτήσεών του.

Κατά το χρόνο δε πλήρωσης της διαλυτικής αιρέσεως, δηλαδή κατά το χρόνο μη πληρωμής και της δεύτερης συνεχόμενης επιταγής (8-12-2005) η ΑSTRA ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ εξακολουθούσε να υφίσταται και να λειτουργεί, αφού η άδεια λειτουργίας της ανακλήθηκε μεταγενέστερα, την 4-1-2006, με τη υπ' αριθμ. Κ3-101/4-1-2006 απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και από τότε, (4-1-2006), το εναγόμενο Επικουρικό Κεφάλαιο υπεισήλθε αυτοδικαίως στο σύνολο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών της έναντι του παθόντος, όπως είχαν ήδη διαμορφωθεί.

Ο ενάγων, μέχρι τις 8-12-2005, είχε ήδη εισπράξει από την ασφαλιστική εταιρία ΑSTRA: α) ποσό 127.500 ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί στις πέντε εισπραχθείσες επιταγές (25.500 Χ 5) και β) το χρηματικό ποσόν των 20.548,89 ευρώ, σε εκτέλεση της υπ' αριθμ. 2090/2003 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καβάλας, (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων) και συνολικά το ποσό των 148.048,89 ευρώ.

Σύμφωνα λοιπόν και με το από 25-4-2005 ιδιωτικό συμφωνητικό, από το ανωτέρω εισπραχθέν ποσό των 148.048,89 ευρώ, πρέπει να αφαιρεθεί το ποσό των 100.000 ευρώ, το οποίο αποτελεί τη συμφωνηθείσα ποινική ρήτρα που κατέπεσε την 8-12-2005, ενόσω δηλαδή λειτουργούσε κανονικά η εταιρία "ΑSTRA ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ", στην καταβολή της οποίας υποχρεούται το εναγόμενο Επικουρικό Κεφάλαιο, εφόσον, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη, είναι ειδικός διάδοχος εκ του νόμου της ασφαλιστικής εταιρίας και οφείλει να καταβάλει στον παθόντα ό,τι όφειλε να καταβάλει σ' αυτόν η ανωτέρω ασφαλιστική εταιρία εάν δεν ανακαλείτο η άδεια λειτουργίας.

Επομένως, η εκκαλούμενη απόφαση, η οποία από το εισπραχθέν από τον ενάγοντα ποσό των 148.048,89 ευρώ αφαίρεσε ποσό 100.000 ευρώ, το οποίο καταλόγισε ως καταπεσούσα ποινική ρήτρα και τελικά επιδίκασε στον ενάγοντα 186.169,18 ευρώ (234.218,07-48.048,89), ορθά το νόμο εφάρμοσε και τις αποδείξεις εκτίμησε και συνεπώς ο σχετικός λόγος εφέσεως του εναγομένου είναι απορριπτέος ως αβάσιμος".

Με το να δεχθεί το Εφετείο Θράκης ότι το Επικουρικό Κεφάλαιο υποκαταστάθηκε και στις υποχρεώσεις της ασφαλιστικής εταιρίας "ΑSTRA", που απορρέουν από τη συνομολογηθείσα, μεταξύ αυτής και του αναιρεσίβλητου, ποινική ρήτρα και ότι το Επικουρικό Κεφάλαιο υποχρεούται στην καταβολή της ποινικής ρήτρας, ως ειδικός διάδοχος εκ του νόμου της ασφαλιστικής εταιρίας "ASTRA" και να δεχθεί έτσι ότι ορθά το νόμο εφάρμοσε η πρωτόδικη απόφαση, η οποία από το εισπραχθέν από τον ενάγοντα ποσό των 148.048,89 ευρώ αφαίρεσε ποσό 100.000 ευρώ, το οποίο καταλόγισε ως καταπεσούσα ποινική ρήτρα και τελικά επιδίκασε σ' αυτόν 186.169,18 ευρώ (234.218,07-48.048,89), και με το να απορρίψει την έφεσή του, με το δεύτερο λόγο της οποίας παραπονέθηκε ότι η πρωτόδικη απόφαση παρά το νόμο δέχθηκε ότι το Επικουρικό Κεφάλαιο δεσμεύεται από την παράγραφο 4 του από 25-4-2005 ιδιωτικού συμφωνητικού, που είχε συναφθεί μεταξύ του αντιδίκου και της ασφαλιστικής εταιρίας, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση μεταμέλειας ενός των συμβαλλομένων μερών, το μεταμεληθέν μέρος υποχρεούται να καταβάλει στο άλλο το ποσό των 100.000 ευρώ, ως ποινική ρήτρα, ενώ, εάν είχε εφαρμόσει ορθά το νόμο και συγκεκριμένα το άρθρο 25 παρ.4 του Ν. 489/76, έπρεπε να δεχθεί ότι το Επικουρικό Κεφάλαιο ευθύνεται μόνο για την εκ του άρθρου 10 παρ. 1 του Ν. 489/76 έναντι του ζημιωθέντος προσώπου ευθύνη της ασφαλιστικής εταιρίας, η οποία πηγάζει από την ασφαλιστική σύμβαση και όχι για αυτή που απορρέει, όπως στην προκείμενη περίπτωση, από τη συμφωνία περί καταβολής ποινικής ρήτρας, από την οποία παράγεται πρόσθετη αυτοτελής ενοχή, για την οποία δεν ευθύνεται το Επικουρικό Κεφάλαιο, και να δεχθεί ότι ευθύνεται και για την ποινική ρήτρα, παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 25 παρ. 4 του Ν. 489/1976, και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1α του ΚΠολΔ, κατά το βάσιμο πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και συγκεκριμένα μόνον ως προς το αναιρεσείον, να παραπεμφθεί η υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο αυτό μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή ή σύνθεσή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκίνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρ. 176 και 183 ΚΠολΔ), όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 570/2007 απόφαση του Εφετείου Θράκης μόνο ως προς το αναιρεσείον και το κεφάλαιό της, που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Iανουαρίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Φεβρουαρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ