289/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 289 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 289/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. α. .... , β. .... , ως καθολικών διαδόχων του αποβιώσαντος ... , 2. ... 3. α. ... , β. ... και γ. ... , ως καθολικών διαδόχων του αποβιώσαντος ... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Χορομίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α.Ε." και τον τίτλο "ΕΡΓΟΣΕ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Εμμανουήλ Κοκκινάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς κατάθεσης 4286/2001, 4288/2001, 4290/2001, 5113/2001, 4954/2001, 5012/2001, 5065/2001, 5111/2001, 5171/2001, 4923/2001 και 2079/2002 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1889/2003 μη οριστική και 2660/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση των οποίων ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10 Αυγούστου 2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, ανέγνωσε την από 6 Δεκεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στη διάταξη του άρθρου 20 του ν. 2882/2001, που έχει στην προκείμενη περίπτωση εφαρμογή, μολονότι η ένδικη απαλλοτρίωση κηρύχθηκε το έτος 1999, δηλαδή πριν από την έναρξη ισχύος του (6.5.2001), διότι το εισαγωγικό δικόγραφο της αίτησης καθορισμού οριστικής αποζημίωσης κοινοποιήθηκε μετά την ημεροχρονολογία αυτή (άρθρο 29 παρ. 2 ν. 2882/2001), ορίζονται 1. "Αρμόδιο να προσδιορίσει οριστικά την αποζημίωση είναι το Εφετείο, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής" 2. "Μέσα σε τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου κάθε ενδιαφερόμενος δικαιούται και αν ακόμη δεν υπήρξε διάδικος στη δίκη για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημίωσης να ζητήσει τον οριστικό προσδιορισμό αυτής.............Εάν η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου δεν επεδόθη, η προθεσμία για την άσκηση της αίτησης περί οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης είναι σε κάθε περίπτωση έξι μήνες από τη δημοσίευση της απόφασης........". 4. "Εάν η προθεσμία για την άσκηση της αίτησης παρήλθε άπρακτη, η αποζημίωση του προσδιορίστηκε προσωρινά καθίσταται οριστική για τον ενδιαφερόμενο που δεν άσκησε αίτηση.

Η εμπρόθεσμη αίτηση για οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης αφορά αποκλειστικά το συμφέρον του αιτούντος, προς αύξηση ή μείωσε μόνο υπέρ αυτού της αποζημίωσης που προσδιορίστηκε προσωρινά". 5. "Εάν ασκηθεί παραδεκτώς αίτηση εκείνος, κατά του οποίου απευθύνεται, δύναται να ασκήσει με τις προτάσεις που κατατίθενται, με την ποινή του απαραδέκτου, πέντε τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση, αντίθετη αίτηση για τα ίδια ακίνητα, για τα οποία ζητείται με την αίτηση ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης".

Από το συνδυασμό των ως άνω διατάξεων προκύπτει, ότι, αν ο καθ' ου η απαλλοτρίωση διάδικος ζητήσει εμπροθέσμως από το Εφετείο να καθορίσει οριστική αποζημίωση μεγαλύτερη από εκείνη που καθόρισε προσωρινά το Μονομελές Πρωτοδικείο, το Εφετείο δεν μπορεί, χωρίς αίτηση ή ανταίτηση του υπερού η απαλλοτρίωση, να καθορίσει την οριστική αποζημίωση σε ποσό μικρότερο από εκείνο στο οποίο καθορίστηκε η προσωρινή αποζημίωση, αφού ως προς το διάδικο που αμέλησε η αποζημίωση που προσδιόρισε προσωρινά, το Μονομελές Πρωτοδικείο κατέστη οριστική και δεν μπορεί να μειωθεί.

Αν, όμως, παρά ταύτα, καθοριστεί από το Εφετείο οριστική αποζημίωση, μικρότερη εκείνης που προσδιορίστηκε προσωρινά, συντρέχει περίπτωση επιδίκασης μη αιτηθέντος και εντεύθεν ιδρύεται λόγος αναίρεσης κατ' άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ. Στην προκείμενη περίπτωση οι αναιρεσείοντες - καθ' ων η απαλλοτρίωση με τον πρώτο λόγο αναίρεσης προσάπτουν κύρια στο Εφετείο την εκ του αριθμού 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση ότι επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε και συγκεκριμένο ενώ με την αριθ.

εκθ. καταθ. 4954/7.12.2001 αίτησή τους, ζήτησαν τον καθορισμό της οριστικής αποζημίωσης των με αριθ. Κ.Π. 5 και 6 απαλλοτριωθεισών ιδιοκτησιών τους σε 117, 39 ευρώ το τ.μ., δηλαδή σε ποσό μεγαλύτερο εκείνου των 73,37 ευρώ το τ.μ. που καθόρισε προσωρινά το Μονομελές Πρωτοδικείο, το Εφετείο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του, χωρίς αίτηση, της υπερής η απαλλοτρίωση αναιρεσίβλητης, αφού παραιτήθηκε του σχετικού δικογράφου, η ανταίτηση της τελευταίας, καθόρισε την οριστική αποζημίωση των ως άνω απαλλοτριωθέντων σε 50 ευρώ το τ.μ., δηλαδή σε ποσό μικρότερη εκείνου που καθόρισε προσωρινά το Μονομελές Πρωτοδικείο.

Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, προκύπτουν τα ακόλουθα: Μετά την έκδοση της υπ' αριθ. 17386/2001 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή αποζημίωση των με αριθ. Κ.Π. 5 και 6 απαλλοτριωθεισών εδαφικών εκτάσεων των αναιρεσειόντων στην περιοχή ....

σε 73,36 ευρώ το τ.μ., οι μεν αναιρεσείοντες καθ' ων η απαλλοτρίωση με την αριθ. εκθ. καταθ. 4954/7.12.2001 αίτησή τους ενώπιον του Εφετείου ζήτησαν να καθοριστεί η οριστική αποζημίωση των ως άνω ιδιοκτησιών τους σε 117,39 ευρώ το τ.μ., ενώ η αναιρεσίβλητη υπερής η απαλλοτρίωση με την αριθ. εκθ. καταθ. 4923/6.12.2001 αίτησή της ενώπιον του Εφετείου ζήτησε να καθοριστεί η οριστική αποζημίωση των ως άνω απαλλοτριωθέντων σε 6,5 ευρώ το τ.μ.

Στη συνέχεια η αναιρεσίβλητη κατέθεσε ενώπιον του Εφετείου το με αριθ. εκθ. καταθ. 7/7.2.2002 δικόγραφο παραίτησης από την προαναφερόμενη αίτησή της, επικυρωμένο αντίγραφο του οποίου επιδόθηκε στους αναιρεσείοντες, στις 11.2.2002, όπως προκύπτει από την επ' αυτού σχετική επισημείωση της δικαστικής επιμελήτριας .... .

Ειδικότερα το δικόγραφο αυτό διαλαμβάνει επί λέξει τα εξής: "Ήδη με το παρόν δικόγραφο δηλώνουμε ότι παραιτούμαστε του δικογράφου της παραπάνω αίτησής μας για οριστικό καθορισμό της αποζημιώσεως για όλα τα κονδύλια που αφορούν τις ιδιοκτησίες σας με αριθμούς 5 και 6 (ιδιαίτερη αποζημίωση των απομενόντων τμημάτων, αξία ξυλουργείου με φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα, αξία περιφράξεως, αξία κυπαρισσιών, αμυγδαλιών, ελαιών κλπ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

και με την επιφύλαξη του δικαιώματός μας να ασκήσουμε ανταίτηση με τις προτάσεις μας αποκλειστικά και μόνο για τα συγκεκριμένα κονδύλια που αναφέρονται στην με αριθμό κατάθεσης 4954/7.12.2001 αίτηση των καθ' ων..............ΔΗΛΩΝΟΥΜΕ ότι παραιτούμαστε του δικογράφου της με αριθμό κατάθεσης 4923/6.12.2002 αίτησής μας για οριστικό καθορισμό της αποζημιώσεως, όσον αφορά τα κονδύλια που αφορούν τα ακίνητα με αριθμούς Κτ.Πιν. 5 και 6".

Μετά τη συζήτηση, όμως, στις 31.3.2003 ενώπιον του Εφετείου, όπου συνεκδικάστηκαν αμφότερες οι αιτήσεις των διαδίκων για καθορισμό οριστικής αποζημίωσης και εκδόθηκε η 1889/2003 απόφαση με την οποία διατάχθηκε η διενέργεια παραγματογνωμοσύνης, η αναιρεσίβλητη με τις από 1.4.2003 προτάσεις της, που κατέθεσε στις 2.4.2003, όπως προκύπτει από τη σχετική πράξη της αρμόδιας γραμματέας, δεν άσκησε ανταίτηση, όσον αφορά τις με αριθ.

Κ.Π 5 και 6 απαλλοτριωθείσες ιδιοκτησίες των αναιρεσειόντων. Μετά την ολοκλήρωση και κατάθεση της πραγματογνωμοσύνης, συζητήθηκε εκ νέου η υπόθεση στις 17.5.2004 και εκδόθηκε η υπ' αριθ. 2660/2004 αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Ενώ, όμως, στα υπ' αριθ. 2660/2004 πρακτικά του Εφετείου όσο και στο προεισαγωγικό τμήμα της απόφασης όπου γίνεται απαρίθμηση των συνεκδικαζόμενων δέκα αιτήσεων, οι αναιρεσείοντες αναφέρονται ως διάδικοι (αιτούντες) μόνο στην υπ' αριθ. 5 δική τους αίτηση κατά της αναιρεσίβλητης όχι όμως και στην υπ' αριθ. 10 αίτησή της αναιρεσίβλητης ως καθ' ών, η απόφαση αφού δέχθηκε στο σκεπτικό της τα εξής: "Η αιτούσα ΕΡΓΟΣΕ ΑΕ με το από 28.2.2002 δικόγραφο αυτής που επιδόθηκε νομότυπα στους καθών ... , ...

και ... , παραιτήθηκε του δικογράφου της αιτήσεώς της, καθόσον αφορά τους εν λόγω καθών, ως προς τα αιτηματά της σχετικά με τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομένοντα τμήματα των ιδιοκτησιών ΚΠ 5 και ΚΠ 6 περιοχής .... καθώς και για τα επικείμενα και συστατικά αυτών που διαλαμβάνονται στον κτηματολογικό πίνακα.

Επομένως πρέπει να θεωρηθεί καταργημένη η μεταξύ τους δίκη κατά ένα μέρος της. Θα πρέπει δε να λεχθεί ότι η αίτηση της ΕΡΓΟΣΕ ΑΕ, προς τους προδιαληφθέντες καθών καθώς και η υπό στοιχ. 5 συνεκδικαζόμενη αίτηση που αυτοί είχαν ασκήσει, περιορίζεται πλέον μόνο στο αίτημα καθορισμού τιμής μονάδας για το έδαφος των ΚΠ 5 και ΚΠ 6 ακινήτων.......".

Καθόρισε την οριστική αποζημίωση του εδάφους των υπ' αριθ. ΚΠ 5 και 6 απαλλοτριωθέντων ακινήτων σε 50 ευρώ το τ.μ. δηλαδή σε ποσό μικρότερο εκείνου του καθόρισε προσωρινά το Μονομελές Πρωτοδικείο. Έτσι, όμως που έκρινε το Εφετείο, επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε και συνεπώς ο σχετικός λόγος αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

ΙΙ. Ο από το άρθρο 559 αριθ. 16 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, ιδρύεται όταν το δικαστήριο, το οποίο επιλήφθηκε αυτεπαγγέλτως, η κατά πρόταση κάποιου από τους διαδίκους της έρευνας για την συνδρομή ή μη των προϋποθέσεων του, δεδικασμένου, παρά το νόμο δέχθηκε την ύπαρξη ή μη ύπαρξη αυτού. Εξάλλου, το δεδικασμένο που προκύπτει από τελεσίδικη απόφαση λαμβάνεται μεν υπόψη και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 332, ΚΠολΔ, δεν αφορά όμως τη δημόσια τάξη και συνεπώς ο ισχυρισμός για ύπαρξη ή μη δεδικασμένου για να θεμελιώσει λόγο αναίρεσης πρέπει να έχει προταθεί ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας και όχι απλώς να έγινε μνεία της απόφασης και όσων προκύπτουν απ' αυτή.

Στην προκείμενη περίπτωση με το δεύτερο λόγο αναίρεσης οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στο Εφετείο την εκ του αριθμού 16 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση ότι δεν καθόρισε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για το δεύτερο και τρίτο από τα αναφερόμενα στην αίτησή τους συστατικά των απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους (καλλιέργεια λαχανικών σε έκταση 2000 τ.μ και 10 αμπελοκλήματα) και έτσι παραβίασε το δεδικασμένο που απέρρεε από την υπ' αριθμ. 27415/2001 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης περί αναγνώρισής τους ως δικαιούχων της προσωρινά καθορισθείσας αποζημίωσης και για τα συστατικά αυτά και το οποίο προτάθηκε στο Εφετείο με τις από 5.9.2002, 28.3.2003 και 12.5.2004 προτάσεις τους που κατέθεσαν και στις δυο συζητήσεις ενώπιον αυτού.

Από την επισκόπηση, όμως, και των τριών εγγράφων προτάσεων, όπου διαλαμβάνεται το εξής ταυτόσημο περιεχόμενο "Με την 27415/2001 Μον. Πρ. Θεσ. συμπληρώθηκε κατά το άρθρο 16 παρ. 2 του Κ.Α.Α.Α. (ν. 2882/2001) ο κτηματολογικός πίνακας ως προς τον αριθμό των συστατικών και ορίστηκε ότι εντός του απαλλοτριωθέντος υπάρχουν και πρόσθετα συστατικά.

Για ορισμένα από τα συστατικά αυτά, που συμπληρώθηκαν με την 27415/2001 Μον. Πρωτ. Θεσ. (τα παρακάτω υπό στοιχεία α και β) ......................δεν καθορίστηκε τιμή μονάδας αποζημιώσεως με την απόφαση 17386/2001 Μον. Πρ. Θεσ. για τον προσωρινό προσδιορισμό, θα πρέπει συνεπώς να οριστεί από το δικαστήριό σας. Ειδικότερα σύμφωνα και με την προσκομιζόμενη έκθεση του τυπογράφου μηχανικού ....

η τιμή μονάδος των συγκεκριμένων συστατικών θα πρέπει να προσδιοριστεί ως εξής: α) καλλιέργεια λαχανικών σε έκταση 2000 τ.μ. προς 1250 (ή 3,67 ευρώ) το τ.μ. β) αμπέλι ποτιστικό δέκα (10) τεμάχια προς 10000 δρχ. (ή 29,35 ευρώ) το ένα", δεν προκύπτει ότι προτάθηκε ρητά ενώπιον του Εφετείου ο ισχυρισμός για ύπαρξη δεδικασμένου απορρέοντος από την προαναφερόμενη απόφαση αλλά απλώς γίνεται μνεία της απόφασης αυτής και όσων προκύπτουν απ' αυτή.

Επομένως ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος. Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη οριστική απόφαση κατά το μέρος που καθόρισε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τις υπ' αριθ. Κ.Π. 5 και 6 απαλλοτριωθείσες εδαφικές εκτάσεις των αναιρεσειόντων στην περιοχή "... " το ποσό των 50 ευρώ το τ.μ.

και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου είναι δυνατή από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ. Τέλος πρέπει να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρο 176, 183 ΚΠολΔ), οι οποίοι κατέθεσαν και προτάσεις.

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί την 2660/2004 οριστική απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Ιανουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 9 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ