288/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 288 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 288/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ, Αλεξάνδρα Κακκαβά και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τους Υπουργούς Οικονομικών και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων (πρώην ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ.), που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα και το Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Περιφέρειας Πελοποννήσου και Ιονίων Νήσων, που κατοικοεδρεύει στην Πάτρα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Χ. Λ. του Θ., 2. …, 133. Φ. συζ. Κ. Μ., και 134. Ε. Π. του Ι., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 5-2-2012 (αρ. κατάθ. 5/2012 και 9/2012) και 14-3-2012 (αρ. κατάθ. 13/2012) αιτήσεις καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσιβλήτων (μετά την έκδοση της 150/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αγρινίου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκαν στο Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδος και συνεκδικάστηκαν με τις (διά των προτάσεών του) ανταιτήσεις του ήδη αναιρεσείοντος.

Εκδόθηκε η 33/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 21-6-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 11-5-2015 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού, τότε Αρεοπαγίτη και ήδη Αντιπροέδρου Αρείου Πάγου, Γεωργίου Σακκά, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της από 21-6-2013 αιτήσεως για αναίρεση της 33/2013 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από τις υπ' αριθμ. 5996/9.3.2015, 5997/9.3.2015 και 5998/ 9.3.2015 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αγρινίου Π. Λ. και 10330/7.3.2016, 10331/7.3.2016 και 10333/7.3.2016 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αγρινίου Γ. Κ., προκύπτει ότι επικυρωμένα αντίγραφα: α) της από 26.6.2013 αιτήσεως για αναίρεση της 33/2013 αποφάσεως του Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος με τις πράξεις ορισμού και κλήσης προς εμφάνιση στη δικάσιμο της 22.5.2015 και εγγραφής στο πινάκιο και β) της υπ' αριθμ. 30/8.2.2016 βεβαιώσεως αναβολής του Γραμματέα του Δ' Τμήματος του Αρείου Πάγου για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης επιδόθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα στους πληρεξουσίους δικηγόρους των αναιρεσιβλήτων, που τους εκπροσώπησαν κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης στο Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδος Γ. Γ., Α. Τ. και Γ. Α., αντιστοίχως, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 22 παρ. 4 του Ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 131 παρ. 2 του Ν. 4070/2012, που εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς αιτήσεις αναιρέσεως κατά τη διάταξη του άρθρου 146 παρ. 9 του ανωτέρω Ν. 4070/2012.

Επομένως, εφόσον οι αναιρεσίβλητοι, που κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα, κατά το άρθρο 22 παρ. 4 του Ν. 2882/ 2001, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του και αναφέρεται, ειδικότερα, αμέσως ανωτέρω, δεν εμφανίστηκαν κατά την άνω δικάσιμο, που εκφωνήθηκε η υπόθεση κατά τη σειρά του οικείου πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η υπόθεση παρά την απουσία τους (άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ).

2. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ) συνάγεται ότι για τον προσδιορισμό της πλήρους αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο της πρώτης συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής.

Εξάλλου, με τις διατάξεις του άρθρου 1 και 2 του Π.Δ. 24/31.5.1985 (ΦΕΚ Δ' 270), καθορίζονται οι όροι που απαιτούνται για να είναι, κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση, άρτια και οικοδομήσιμα τα εκτός ρυμοτομικών σχεδίων των πόλεων, νομών και οικισμών κείμενα γήπεδα. Από τις διατάξεις αυτές σε συνδυασμό προς εκείνες του άρθρου 13 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) προκύπτει ότι, για τον προσδιορισμό της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου, αναγκαίο στοιχείο είναι και αν αυτό είχε πριν από την απαλλοτρίωση, ως δευτερεύοντα έστω προορισμό, την ανοικοδόμηση και πληρούσε τους επιτρεπόμενους όρους δόμησης κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση.

Εξάλλου, έλλειψη νόμιμου βάσης, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, υπάρχει όταν η απόφαση στερείται εντελώς ή επαρκών αιτιολογιών ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως ζήτημα δε νοούνται οι πραγματικές παραδοχές που δικαιολογούν την υπαγωγή στον κανόνα του ουσιαστικού δικαίου, που το δικαστήριο της ουσίας εφάρμοσε, όχι δε απλά επιχειρήματα ή η αξιολόγηση των αποδείξεων, αρκεί το αποδεικτικό πόρισμα ως προς τις παραδοχές να είναι σαφές.

Στην προκειμένη περίπτωση, το αναιρεσείον πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση με την αιτίαση ότι καθόρισε οριστική τιμή μονάδος των απαλλοτριωθέντων ακινήτων με κρίσιμο χρόνο την 8.1.2013 σε ποσό μεγαλύτερο της αντικειμενικής αξίας και χωρίς να λάβει υπόψη την οικονομική κρίση της χώρας από τον Μάιο του 2010, περαιτέρω δε καταλογίζει στην αναιρεσιβαλλόμενη ότι για χαρακτηρισμό των αγροτεμαχίων με ΑΚΠ 415, 472, 479, 483, 490, 518, 519, 521 και 529 ως οικοπέδων δεν διευκρινίζει αν αυτά πληρούν τους όρους που απαιτούν οι διατάξεις των άρθρων 1 και 2 του Π.Δ. 24/31.5. 1985 για να είναι κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση άρτια και οικοδομήσιμα.

Το Εφετείο, σταθμίζοντας όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίστηκαν και λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, την έκταση των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, καθώς και τις οικονομικές και νομισματικές συνθήκες κατά την ημερομηνία συζητήσεως των ενδίκων αιτήσεων, δέχθηκε, ανελέγκτως, τα εξής: "Με βάση τα στοιχεία αυτά λαμβανομένης υπόψη της θέσεως και της καταστάσεως κάθε ακινήτου, η πραγματική αξία των εδαφικών εκτάσεων που απαλλοτριώθηκαν μετά των επικείμενών τους κατά τον κρίσιμο χρόνο συζητήσεως τω ενδίκων αιτήσεων οριστικού προσδιορισμού (8-1-2013), αφού αυτή διεξάγεται μετά παρέλευση έτους από τη συζήτηση της αιτήσεως για τον προσωρινό προσδιορισμό (1-6-2011), με τις υφιστάμενες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες χωρίς να ληφθεί υπόψη ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας τους μετά τη δημοσίευση της πράξης της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της ή ανατίμηση προερχόμενη από ενέργειες των ιδιοκτητών στα απαλλοτριωμένα, που έγιναν μετά την ανακοίνωση της πράξεως απαλλοτριώσεως και μόνο εξαιτίας αυτής (άρθρο 13 § 2 ν. 2882/2001) ανέρχεται στα ακόλουθα ποσά:

Α) των ακινήτων: 1) των οικοπέδων που ευρίσκονται εντός ζώνης οικισμού με αριθ. κτηματολογικού πίνακα 415, 472, 475, 479, 483, 490, 518, 519, 521 και 529, στο ποσό των 28,00 ευρώ το τ.μ. και 2) των λοιπών ακινήτων (αγροτεμαχίων χέρσων ή μη και βοσκοτόπων) στο ποσό των 5,00 ευρώ το τ.μ.". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του, πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που στηρίζουν το διατακτικό και ως προς το χαρακτηρισμό των εντός ζώνης οικισμού ανωτέρω ακινήτων ως οικοπέδων, που επιτρέπουν στον Άρειο Πάγο τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής των ανωτέρω διατάξεων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως κατά το πρώτο σκέλος του από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος. Με τον ίδιο λόγο κατά το δεύτερο σκέλος του πλήττει την περί τα πράγματα ουσιαστική κρίση του Εφετείου ως προς το ύψος της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και συνεπώς είναι απαράδεκτος (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Τέλος, με τον ίδιο λόγο κατά το τρίτο σκέλος του πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση για αντιφατικότητα μεταξύ σκεπτικού και διατακτικού της. Ειδικότερα καταλογίζει σ' αυτήν την πλημμέλεια ότι, ενώ δέχεται ότι το με ΑΚΠ 571 ακίνητο είναι ασφαλτοστρωμένος δημόσιος δρόμος, εκτάσεως 9.559,16 τ.μ., στη συνέχεια δέχεται ότι αυτό φέρει οικοπεδικό χαρακτήρα και ακολούθως στο διατακτικό δεν καθορίζει γι' αυτό οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης.

Επίσης ότι, ενώ στο διατακτικό διαλαμβάνει ως οικόπεδα και τα με ΑΚΠ 415, 490 και 521 ακίνητα, αυτά δεν περιλαμβάνονται στο σκεπτικό με την ίδια ιδιότητα ως οικόπεδα και καθορίζει και γι' αυτά οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης με την ίδια ιδιότητα ως οικόπεδα. Ο λόγος αυτός κατά το πρώτο μέρος του ως προς το ΑΚΠ 571 ακίνητο είναι βάσιμος, διότι πράγματι, όπως προκύπτει από την προβαλλόμενη απόφαση, διαλαμβάνεται η ανωτέρω αντιφατικότητα.

Κατά το δεύτερο μέρος αυτού είναι αβάσιμος, διότι τα ΑΚΠ 415, 490 και 521 ακίνητα αναφέρονται και στο σκεπτικό ως οικόπεδα.

3. Κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν το Δικαστήριο επιδίκασε κάτι που δε ζητήθηκε. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των ενδίκων τριών (3) αιτήσεων και ανταιτήσεων (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), κανένας από τους διαδίκους δεν ζήτησε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τις ιδιοκτησίες με ΑΚΠ 475, 519, 521 και 529, καθώς και την περίφραξη από συρματόπλεγμα με ξύλινους πασσάλους για τις ιδιοκτησίες με αριθμό ΑΚΠ 4, 68, 93, 100, 129, 196, 198 και 199. Το Εφετείο, συνεπώς, με το να καθορίσει οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης και γι' αυτά, επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε, υποπίπτοντας στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος. Επίσης βάσιμος είναι και ο τρίτος λόγος αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ, διότι για τα αγροτεμάχια με ΑΚΠ 479, 490 και 529 καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης ως οικοπέδων, παρόλο που δεν ζητήθηκε ο χαρακτηρισμός αυτών ως οικοπέδων και έτσι επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε, υποπίπτοντας στην πλημμέλεια της ανωτέρω διατάξεως.

4. Κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και όταν το Δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση που αφέθηκε αδίκαστη, νοείται μόνο εκείνη που αναφέρεται σε ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και προκαλεί εκκρεμοδικία. Στην προκειμένη περίπτωση, το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο με τις από 5.11.2012 προτάσεις του άσκησε ανταίτηση κατά της από 14.3.2012 (αρ.

καταθ. 13/2012) αίτησης των αναιρεσιβλήτων Θ. Θ. κ.λπ., και ζήτησε α) να μην οριστεί τιμή μονάδος αποζημίωσης για το αγροτεμάχιο με αριθμό ΑΚΠ 126, διότι ο αιτών Ι. Π. δεν περιλαμβάνεται στον κτηματολογικό πίνακα ως εικαζόμενος δικαιούχος και β) να μην οριστεί τιμή μονάδος αποζημίωσης για τα αγροτεμάχια με αριθμούς ΑΚΠ 164, 178 και 208, διότι φέρονται στον Κτηματολογικό Πίνακα ως δημόσιες δασικές εκτάσεις.

Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση, διότι άφησε αδίκαστη την ανταίτηση του αναιρεσείοντος ως προς τα ανωτέρω αιτήματα. Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ, ως προς το πρώτο σκέλος του είναι αβάσιμος, διότι το Εφετείο απέρριψε το αίτημα εκ του πράγματος και καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης και για το ΑΚΠ 126 απαλλοτριωθέν ακίνητο.

Κατά το δεύτερο όμως σκέλος του δεν αποφάνθηκε για το χαρακτήρα των ΑΚΠ 164, 178 και 208 ακινήτων, αν πρόκειται δηλαδή για δημόσιες δασικές εκτάσεις ή μη, υποπίπτοντας, έτσι, στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ και συνεπώς είναι βάσιμος ο λόγος αυτός κατά το δεύτερο σκέλος του.

Μετά από αυτά πρέπει, κατ' αποδοχή του τρίτου μέρους του από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτου λόγου αναιρέσεως κατά το μέρος, που αφορά την οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως του με ΑΚΠ 571, του από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ δευτέρου λόγου αναιρέσεως, που αφορά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των με ΑΚΠ 475, 519, 521 και 529 εδαφικών εκτάσεων και την περίφραξη από συρματόπλεγμα με ξύλινους πασσάλους των με ΑΚΠ 4, 68, 93, 100, 129, 196, 198 και 199 ιδιοκτησιών χωρίς αυτός να ζητηθεί από τους αιτούντες - ανταιτούντες, του από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ τρίτου λόγου αναιρέσεως, κατά το μέρος που αφορά την οριστική τιμή μονάδος των με ΑΚΠ 479, 490 και 529 ακινήτων, για τα οποία καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδος με τον χαρακτηρισμό των απαλλοτριωθέντων ως οικοπέδων χωρίς αυτό να ζητηθεί από τους αιτούντες και τον από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ δευτέρου μέρους του τέταρτου λόγου αναιρέσεως κατά το μέρος, που αφορά την παράλειψη του Εφετείου ν' αποφανθεί για τον χαρακτήρα των με ΑΚΠ 164, 178 και 208 ακινήτων ως δημοσίων δασικών εκτάσεων ή μη, που ζητήθηκε με ανταίτηση του αναιρεσείοντος Δημοσίου στην από 14-3-2012 αίτηση των αναιρεσιβλήτων Θ.

Θ. κ.λπ. ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το ως άνω μέρος, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος οι αναιρεσίβλητοι θα πρέπει να καταδικασθούν στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ και 22 του ν. 3693/1957).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 33/2013 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το ως άνω μέρος στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσόν των τριακοσίων (300,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Ιανουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Φεβρουαρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ