286/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 286 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 286/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Βασίλειο Ρήγα Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δημητρίου Λοβέρδου), Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Χαράλαμπο Δημάδη και Νικόλαο Λεοντή -Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 3 Δεκεμβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Του αναιρεσείοντος: Χ1, τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Απόστολος Παπαχαράλαμπος.

Της αναιρεσιβλήτου : Ψ1, την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Ελευθέριος Τσολάκος.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21.10.2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 2712/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 6607/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείων με την από 24.11.2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Λεοντής ανέγνωσε την από 19.11.2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη 1675/11-12-2006 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 6607/31-8-2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή, κατά το άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ, εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων. Ειδικότερα, με το 137250/23-10-2002 δικόγραφο αγωγών εδιώκετο από τον ενάγοντα και ήδη αναιρεσείοντα (α) η διανομή του περιγραφομένου επίκοινου αυτού και της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης διαμερίσματος και (β) η καταψήφιση της τελευταίας σε πληρωμή του ποσού των 22.890,68 ευρώ, ως αποζημίωση από την αποκλειστική από εκείνη χρήση του εν λόγω διαμερίσματος κατά το από 1-9-1997 έως 30-9-2002 χρονικό διάστημα. Επί των εν λόγω αγωγών εκδόθηκε η 2712/2004 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία, κατά παραδοχή της με στοιχ. (α) αγωγής, διατάχθηκε η δια πλειστηριασμού πώληση του επίκοινου διαμερίσματος. Αντίθετα η με στοιχ. (β) αγωγή απορρίφθηκε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, κατά το από 1-3-2001 έως 30-9-2002 χρονικό διάστημα κατά παραδοχή της περί καταχρηστικής ασκήσεως δικαιώματος της εναγομένης. Την εν λόγω απόφαση προσέβαλε ο ενάγων με την 7835/30-9-2004 έφεση κατά το χαρακτηριζόμενο με στοιχ. (β) κεφάλαιο αυτής, επί της οποίας εκδόθηκε η 6607/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, με απορριπτική επ' αυτής κατ' ουσίαν κρίση. Κατά της αποφάσεως αυτής εναντιώνεται ο ηττηθείς εκκαλών με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως και με την έννοια αυτή ερευνάται στη συνέχεια.

Ειδικότερα, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 1 εδ. α' ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Α' Ολ.

ΑΠ 71/2006). Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρθρ. 19 ΚΠολΔ, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 281 ΑΚ το δικαίωμα ασκείται καταχρηστικά όταν η συμπεριφορά του δικαιούχου, που προηγήθηκε της ασκήσεώς του, καθώς και η πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το διάστημα που μεσολάβησε, δημιούργησαν στον οφειλέτη την εύλογη πεποίθηση ότι δεν θα ασκηθεί το δικαίωμα, σε τρόπο ώστε η μεταγενέστερη άσκησή του, που θα έχει επαχθείς για τον οφειλέτη συνέπειες, να μη δικαιολογείται επαρκώς και να υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή ο οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Μόνη η μακροχρόνια αδράνεια του δικαιούχου και όταν ακόμη δημιούργησε στον οφειλέτη την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει το δικαίωμα ή ότι δεν πρόκειται πλέον να ασκηθεί, δεν αρκεί για να καταστήσει καταχρηστική τη μεταγενέστερη άσκηση αυτού, αλλ' απαιτείται να συντρέχουν προσθέτως ειδικές συνθήκες και περιστάσεις, προερχόμενες κυρίως από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου και του οφειλέτη, ενόψει των οποίων και της αδράνειας του δικαιούχου, η επακολουθήσασα άσκηση του δικαιώματος, που τείνει σε ανατροπή της καταστάσεως που δημιουργήθηκε υπό τις παραπάνω ειδικές συνθήκες και διατηρήθηκε επί μακρό χρόνο, να εξέρχεται των ορίων που επιβάλλει η διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ.

Στην περίπτωση αυτή η επιχειρούμενη από τον δικαιούχο ανατροπή της πιο πάνω καταστάσεως δεν είναι απαραίτητο να προκαλεί αφόρητες ή δυσβάστακτες συνέπειες για τον οφειλέτη και να θέτει σε κίνδυνο την οικονομική υπόστασή του, αλλ' αρκεί να έχει δυσμενείς απλώς επιπτώσεις στα συμφέροντά του. Τα περιστατικά που έγιναν ανελέγκτως δεκτά από το δικαστήριο της ουσίας υπόκεινται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου αν συνιστούν ή όχι κατάχρηση δικαιώματος με την προαναφερόμενη έννοια.

Κατά τις διαφεύγουσες τον αναιρετικό έλεγχο ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως "Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο γάμο στο ...... Αττικής στις 25-11-1978, από τον οποίο απέκτησαν δύο τέκνα την Γ1 και τον Γ2 ηλικίας σήμερα 26 και 19 ετών αντίστοιχα. Προς οικονομική τους ενίσχυση, ο πατέρας της εναγομένης τους μεταβίβασε κοινώς και αδιαιρέτως και κατ' ισομοιρία το δικαίωμα ανεγέρσεως του πρώτου μετά το ισόγειο ορόφου οικοδομής, που βρίσκεται στη θέση ......

της ...... Αττικής, της περιφερείας του Δήμου Χαλανδρίου, μέσα στο εγκεκριμένο σχέδιο της πόλεως ...... Αττικής, στο υπ' αρθ. .... Ο.Τ. και επί των οδών .... και ...... Συγκεκριμένα στον μεν ενάγοντα μεταβίβασε το 1/2 εξ αδιαιρέτου του δικαιώματος ανεγέρσεως του πρώτου μετά το ισόγειο ορόφου της άνω οικοδομής δυνάμει του υπ' αριθμ. .....

συμβολαίου δωρεάς εν ζωή του συμβολαιογράφου Αθηνών Γεωργίου Δροσόπουλου, που μεταγράφηκε νόμιμα, στη δε σύζυγό του, το υπόλοιπο ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου του ως άνω δικαιώματος υψούν με το υπ' αριθμ. ..... συμβόλαιο γονικής παροχής του ως άνω συμβολαιογράφου, που έχει ομοίως μεταγραφεί νόμιμα. Στη συνέχεια οικοδομήθηκε ο πρώτος όροφος της υφιστάμενης οικοδομής και δημιουργήθηκε το επίκοινο διαμέρισμα με δαπάνες του ενάγοντος, δεδομένου ότι η εναγομένη δεν διέθετε προσωπικά εισοδήματα προερχόμενα από την άσκηση κάποιας επαγγελματικής δραστηριότητας.

Το διαμέρισμα αυτό αποτέλεσε την οικογενειακή στέγη των διαδίκων και των τέκνων τους και από το Σεπτέμβριο του 1998, που ο ενάγων διέσπασε την έγγαμη συμβίωση, και μέχρι τον Μάρτιο του 2001 επισκεπτόταν την οικογενειακή στέγη, όπου κατοικούσε η εναγομένη με τον ανήλικο υιό τους. Το Μάρτιο όμως του 2001, φεύγοντας για τη ....

πήρε μαζί του και το γιο τους Γ2, που μετέγραψε στο Δ' Γυμνάσιο της Λιβαδειάς από το Γυμνάσιο του Χαλανδρίου, όπου μέχρι τότε φοιτούσε. Παράλληλα είχε αναλάβει και την κάλυψη των εξόδων διατροφής και εν γένει διαβίωσης της θυγατέρας του που ήταν φοιτήτρια. Τον Μάρτιο του 2001 και μετά από έντονο διαπληκτισμό με την εναγομένη, αποχωρώντας από το επίδικο, ο ενάγων παραχώρησε στην εναγομένη τη χρήση αυτού κατά το ανήκον σ' αυτόν ιδανικό μερίδιο, ως αντιστάθμισμα της οφειλομένης στη σύζυγο του διατροφής.

Το γεγονός αυτό, ότι δηλαδή ο ενάγων παραχώρησε τη χρήση του επίδικου κατά το ιδανικό του μερίδιο στην εναγομένη, αποδεικνύεται και από την κατάθεση του μάρτυρα ανταπόδειξης, ο οποίος έχοντας ιδία αντίληψη και γνώση των πραγμάτων, με κατηγορηματικό τρόπο διαβεβαίωσε περί τούτου και ότι σε ερώτησή του προς τον ενάγοντα, τι θα γίνει η αδελφή του πως θα ζήσει αφού αυτός φεύγει, του απάντησε "ας κάνει ότι νομίζει, ας μείνει στο διαμέρισμα, ας το πάρει ως διατροφή, ας πάει να δουλέψει".

Η κατάθεσή του δε αυτή, δεν αναιρείται από αυτήν της μάρτυρας ανταπόδειξης, η οποία δεν ήταν παρούσα κατά το προαναφερθέν επεισόδιο και προφανώς ουδέν σχετικό γνωρίζει. Έκτοτε η εναγομένη διαμένει μόνη της στη συζυγική οικία, πάσχουσα από κάποια ψυχική διαταραχή εξαιτίας της οποίας λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή από το έτος 1997, ενώ η κατάσταση της φαίνεται να επιδεινώνεται το Μάϊο του 2002, οπότε εισήλθε στις ....

στην Νευρολογική και Ψυχιατρική κλινική "Χαρ. Ν Σινούρη" πάσχουσα από αγχώδη συνδρομή λόγω ψυχοπιεστικών παραγόντων με απόρροια την εξάρτηση από λοραζεπάμη, υποβλήθηκε σε αντικαταθλιπτική αγωγή και εξήλθε την 4η/6/2002 σε βελτιωμένη κατάσταση και με τη χορήγηση αντικαταθλιπτικής φαρμακευτικής αγωγής.

Ακόμη αποδείχθηκε ότι η εναγομένη έχει τη ψιλή κυριότητα των δύο διαμερισμάτων που βρίσκονται στο ισόγειο της ίδιας οικοδομής, την επικαρπία των οποίων έχει η μητέρα της, ενόψει δε των ψυχολογικών της προβλημάτων, της ηλικίας της περίπου 48 ετών και του ότι δεν εργάζεται ούτε είχε εργασθεί ποτέ, ενώ εγκατέλειψε το σχολείο σε ηλικία 16 ετών, η προοπτική ανευρέσεως εργασίας ικανής να την εξασφαλίσει οικονομικά, καθίσταται δυσοίωνη.

Από την άλλη πλευρά ο ενάγων είναι μαιευτήρας γυναικολόγος και ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα στη ....., όπου διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο και ιδιόκτητο διαμέρισμα Δ' ορόφου 124,31 τ.μ. στη θέση ..... επί των οδών .... και ......., με κλειστό χώρο σταθμεύσεως 12 τ.μ. και με δικαίωμα υψούν του μελλοντικού Ε' ορόφου της ίδιας πολυκατοικίας που ο ενάγων απέκτησε με το υπ'αριθ. .....

πωλητήριο συμβόλαιο της Συμ/φου Λιβαδειάς Έφης Ρέντζου-Δαφτσή, μεταβίβασε δε το 1998 πολυτελή κατοικία στην ..... Φθοιώτιδος στον αδελφό του. Με βάση τα γενόμενα δεκτά ως αποδειχθέντα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, η αξίωση του ενάγοντος για επιδίκαση αποζημίωσης χρήσεως μέχρι το Σεπτέμβριο του 1998, που διακόπηκε οριστικά η έγγαμη συμβίωση όπως δέχθηκε το παρόν Δικαστήριο με την 1811/2004 απόφασή του.

είναι ουσία αβάσιμη, ενώ για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα η άσκηση του δικαιώματος του ενάγοντος κοινωνού να αξιώσει το μισθωτικό όφελος που αναλογεί στο άνω ποσοστό συνιδιοκτησίας του στο επίκοινο διαμέρισμα είναι καταχρηστική, καθόσον υπερβαίνει τα όρια της καλής πίστεως των χρηστών ηθών ή του κοινωνικού και οικονομικού σκοπού του δικαιώματος.

Και τούτο διότι, αφενός μεν ο ενάγων με την ως άνω συμπεριφορά του της δημιούργησε την πεποίθηση ότι παραχωρεί στην εναγομένη τη χρήση του 1/2 εξ αδιαιρέτου ποσοστού του στο επίδικο, γεγονός που επιβεβαίωσε και με την δήλωσή του κατά το Μάρτιο του 2001 ότι της παραχωρεί τη χρήση αυτού προς κάλυψη της υποχρεώσεως του προς διατροφή αυτής, αφετέρου δε κατά το χρόνο που διέμενε στην πρώην συζυγική στέγη, βίωνε μία πραγματικά δύσκολη περίοδο τη ζωής της και προσπαθούσε υπό συνθήκες διαταραγμένης ψυχικής υγείας, να προσαρμοσθεί στις ανατροπές των μέχρι εκείνη τη στιγμή δεδομένων γι' αυτήν καταστάσεων, που γι' αυτήν ήταν ιδιαίτερα επαχθείς.

Οι περιστάσεις αυτές σε συνδυασμό με το ότι το επίκοινο αποτελεί αυτοτελή ιδιοκτησία οικογενειακής οικοδομής, δημιουργούν την εντύπωση έντονης αδικίας σε βάρος της εναγομένης, ώστε η θυσία του δικαιώματος του ενάγοντος προς λήψη των ωφελημάτων του επικοίνου κατά το ανήκον σ' αυτό ιδανικό μερίδιο να θεωρείται επιβεβλημένη".

Από το περιεχόμενο των εν λόγω ανέλεγκτων ουσιαστικών παραδοχών της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις διαλαμβάνονται τα πραγματικά περιστατικά τα οποία πληρούν το πραγματικό του άρθρου 281 ΑΚ και δικαιολογούν την εφαρμογή του κατ' αποδοχή της σχετικής περί τούτου ενστάσεως της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης περί καταχρηστικής ασκήσεως του δικαιώματος του αναιρεσείοντος για λήψη των ωφελημάτων του επικοίνου κατά την αποκλειστική από την αναιρεσίβλητη χρήση αυτού από 1-10-1998 έως 30-9-2002.

Επομένως οι λόγοι αναιρέσεως, με τους οποίους αποδίδονται στην προσβαλλόμενη δι' αυτής απόφαση, με αναφορά στο άρθρο 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ, ευθεία και εκ πλαγίου παραβίαση του άρθρου 281 ΑΚ, ελέγχονται ως αβάσιμοι, λόγο για τον οποίο και πρέπει να απορριφθούν. Συνακόλουθα αυτών πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναιρέσεως, με παράλληλη καταδίκη του αναιρεσείοντος στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, τα οποία ορίζει στο ποσό των 1.800,00 ευρώ (ΚΠολΔ 183).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την 1675/11-12-2006 αίτηση για αναίρεση της 6607/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Ιανουαρίου 2008. Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ