Supreme Court annuls appeal decision due to lack of jurisdiction over civil courts' competence.

Απόφαση 283 / 2022 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)M.K.

Αριθμός 283/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρήστο Τζανερρίκο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα - Εισηγήτρια, Χρήστο Κατσιάνη, Ασημίνα Υφαντή και Κανέλλα Τζαβέλλα - Δημαρά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Δεκεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ", που εδρεύει στα Τρίκαλα και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Θεοδώρα - Μαρίνα Μπαρσούκη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1)…..και 9).

Οι υπό στοιχεία 1, 2, 3, 4, 6, 8 αναιρεσίβλητοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Χριστούλα Ντιντή και κατέθεσαν προτάσεις.

Οι υπό στοιχεία 5, 7, 9 αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Κοινοποίηση: Αστική Εταιρεία με την επωνυμία "...", η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27/8/2016 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη και την από 14/9/2018 αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση της προς ην η κοινοποίηση, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Τρικάλων και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 46/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 179/2020 του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 14/1/2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση από 14-1-2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων, κατά την τακτική διαδικασία εκδοθείσα, 179/2020 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας, με την οποία έγινε τυπικά δεκτή και απορρίφθηκε κατ' ουσία η έφεση του ήδη αναιρεσείοντος κατά της 46/2017 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων, η συζήτηση της οποίας είχε οριστεί με την 52/26-1-2021 πράξη της Προέδρου του Α1 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου για τη δικάσιμο της 14ης-3-2022.

Με την 66/3-6-2021 πράξη της η ως άνω Πρόεδρος δέχθηκε την από 17-5-2021 αίτηση των αναιρεσιβλήτων και όρισε ως ημερομηνία εκδίκασης της υπόθεσης τη στην αρχή της απόφασης αυτής αναφερόμενη (6-12-2021) καθώς και ότι η κλήτευση των διαδίκων θα γίνει με επιμέλεια αυτών (αναιρεσιβλήτων). Συνακόλουθα, ο Άρειος Πάγος συζητεί την υπόθεση, παρά την απουσία των πέμπτου, έβδομου και ένατου των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης με τη σειρά του οικείου πινακίου (άρθρο 676 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.).

Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης, η οποία ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ) και είναι, εντεύθεν, παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα), δεδομένου ότι στην αναιρετική δίκη κλητεύθηκε και η αστική εταιρεία με την επωνυμία "...", η οποία παρενέβη προσθέτως υπέρ του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος στην πρωτοβάθμια δίκη, άσκησε δε αυτοτελή έφεση κατά της ως άνω απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων (άρθρα 81 παρ. 3 και 82 εδαφ.γ' του Κ.Πολ.Δ.), η οποία, όμως, δεν παραστάθηκε στη δίκη αυτή, πρέπει να ερευνηθεί, περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων αυτής, κατ' άρθρο 577 παρ. 3 του ίδιου Κώδικα.

Με τις διατάξεις των άρθρων 94 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, όπως αυτές ισχύουν από 18-4-2001, μετά την αναθεώρηση του εν λόγω άρθρου με το από 6 Απριλίου 2001 Ψήφισμα της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, ορίζεται ότι στο Συμβούλιο της Επικρατείας και τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια υπάγονται οι διοικητικές διαφορές, όπως νόμος ορίζει, με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων του Ελεγκτικού Συνεδρίου (παρ. 1) και ότι στα πολιτικά δικαστήρια υπάγονται οι ιδιωτικές διαφορές καθώς και οι υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας, όπως νόμος ορίζει (παρ. 2).

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1 του Κ.Πολ.Δ., στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ανήκουν α) οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, εφόσον ο νόμος δεν τις υπαγάγει σε άλλα δικαστήρια, β)... γ)... Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνη του άρθρου 95 παρ. 1 του Συντάγματος, που αφορά στις αρμοδιότητες του Συμβουλίου της Επικρατείας, προκύπτει ότι διοικητικές διαφορές ουσίας, που υπάγονται στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, είναι οι διαφορές, οι οποίες προκύπτουν από τη διατάραξη των εννόμων σχέσεων ή καταστάσεων, που διέπονται από κανόνες του δημοσίου δικαίου και ειδικότερα, οι διαφορές που πηγάζουν από διοικητικές συμβάσεις ή από ενέργειες (πράξεις ή παραλείψεις) διοικητικών οργάνων, οι οποίες δεν συνιστούν εκτελεστές διοικητικές πράξεις και, εφόσον, στη δεύτερη αυτή περίπτωση, ο νόμος οργανώνει κατά τέτοιο τρόπο τη δικαστική προστασία του πολίτη, ώστε το αίτημά του ενώπιον του δικαστηρίου να είναι η καταψήφιση σε παροχή ή η αναγνώριση δικαιώματος ή έννομης σχέσης, που αναφέρονται στο δημόσιο δίκαιο (ΑΕΔ 2/1993, ΑΕΔ 10/1989, Α.Π. 159/2021, Α.Π. 1180/2020, Α.Π. 159/2020).

Στις διαφορές αυτές υπάγονται και εκείνες που προκύπτουν από υλικές ενέργειες, που τελέστηκαν σε συνάρτηση και λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας ή εξαιτίας της και δεν συνδέονται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του Δημοσίου ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα του οργάνου που ενήργησε, εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων (ΑΕΔ 5/1995).

Αντίθετα, ιδιωτικές είναι οι διαφορές, οι οποίες προκύπτουν από την αμφισβήτηση περί την ύπαρξη, την έκταση, το περιεχόμενο ή τα υποκείμενα βιοτικής σχέσης συγκεκριμένου προσώπου προς άλλο πρόσωπο ή πράγμα (Α.Π. 1485/2008, Α.Π. 485/2008, Α.Π. 1800/1987). Εξάλλου, σε εφαρμογή των αντίστοιχων συνταγματικών ρυθμίσεων, εκδόθηκε ο ν. 1406/1983, σύμφωνα με τα άρθρα 1 παρ. 1 και 9 του οποίου, όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας υπήχθησαν από τις 11 Ιουνίου 1985 στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, ενώ η παρ. 2 του άρθρου 1 αυτού διέλαβε ενδεικτικά, όπως προκύπτει από τη λέξη "ιδίως", διάφορες κατηγορίες διοικητικών διαφορών που υπήχθησαν στη ρύθμιση αυτή.

Ειδικότερα, με τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 2 εδαφ. η του ν. 1406/1983 ορίστηκε ότι στις διοικητικές διαφορές που υπάγονται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων περιλαμβάνονται και εκείνες που αφορούν στην ευθύνη του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου προς αποζημίωση, σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα.

Με τα άρθρα 104, 105 εδαφ.α' του Εισ.Ν.Α.Κ. και 914 του Α.Κ. ορίζεται, αντιστοίχως, ότι "Για πράξεις και παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου που ανάγονται στις έννομες σχέσεις του ιδιωτικού δικαίου ή σχετικές με την ιδιωτική του περιουσία, το Δημόσιο ευθύνεται κατά τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τα νομικά πρόσωπα", "Για παράνομες πράξεις των οργάνων του Δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας, που τους έχουν ανατεθεί, το Δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση, εκτός εάν η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος" και "Όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει".

Από τις διατάξεις αυτές, συνδυαζόμενες με τη διάταξη του άρθρου 71 του Α.Κ., προκύπτει ότι μπορεί μεν να δημιουργηθεί ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση κατά το άρθρο 105 του Εισ.Ν.Α.Κ. και από υλική πράξη οργάνου του, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, συνεπώς δε να δημιουργηθεί εντεύθεν διοικητική διαφορά, υπαγόμενη στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, μόνον όμως, όταν η πράξη αυτή ενέχει άσκηση δημόσιας εξουσίας είτε γιατί εντάσσεται σε έννομη σχέση δημοσίου δικαίου, μεταξύ κράτους και πολίτη, την οποία πραγματώνει ή επ' ευκαιρία της οποίας τελείται είτε γιατί συνιστά καθεαυτή δραστηριότητα, η οποία αναπτύσσεται υπό καθεστώς νομοθετικής υπεροχής έναντι των πολιτών, το οποίο αρμόζει αποκλειστικά στο κράτος ή στα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ως φορείς δημόσιας εξουσίας.

Αντίθετα δε, αν η υλική πράξη δεν συνδέεται αιτιωδώς με έννομη σχέση του δημοσίου δικαίου, μεταξύ κράτους και πολίτη, ούτε καλύπτεται καθεαυτή από εξαιρετική νομοθετική ρύθμιση, δημιουργική σχέσεως υπεροχής έναντι των πολιτών, αλλά με τη διαχείριση της ιδιωτικής του περιουσίας, τότε η πηγάζουσα από αυτή ευθύνη του δημοσίου προς αποζημίωση θεμελιώνεται αναγκαίως στις διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου και, συνεπώς, η διαφορά που ανακύπτει είναι ιδιωτική (Α.Π. 599/2013).

Οι παραπάνω διατάξεις εφαρμόζονται και για την ευθύνη των δήμων, κοινοτήτων ή άλλων ν.π.δ.δ. από πράξεις ή παραλείψεις των προσώπων που βρίσκονται στην υπηρεσία τους (ΑΕΔ 599/2013). Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι διοικητικές διαφορές ουσίας, που η εκδίκασή τους υπάγεται στη δικαιοδοσία των τακτικών δικαστηρίων είναι, κατά κύριο λόγο, εκείνες, που πηγάζουν από πράξεις των οργάνων του δημοσίου ή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, οι οποίες ενέχουν άσκηση δημόσιας εξουσίας, με προέχον, δηλαδή, στοιχείο την επιβολή της υπέρτερης μονομερούς βούλησης αυτών, χωρίς να αποκλείονται και εκείνες, που προκύπτουν από υλικές ενέργειες των ιδίων οργάνων, όταν αυτές απορρέουν από την οργάνωση και λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών ή τελέστηκαν σε συνάρτηση με την οργάνωση και τη λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας ή εξαιτίας τους και δεν συνδέονται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του Δημοσίου ή των Ο.Τ.Α.

ή των Ν.Π.Δ.Δ. ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα οργάνου, που έχει ενεργήσει εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων. Εξάλλου, επί των εκτελεστών πράξεων των διοικητικών αρχών και ενόψει της γενικής από το Σύνταγμα (άρθρο 95 παρ. 1α) ακυρωτικής αρμοδιότητας του Συμβουλίου της Επικρατείας, διοικητικές διαφορές ουσίας που μπορούν να ανατεθούν από το νόμο στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια είναι οι διαφορές από συγκεκριμένες μόνο κατηγορίες υποθέσεων, ειδικώς από το νόμο καθοριζόμενες και εφόσον η αρμοδιότητα που απονέμεται από το νόμο στα πιο πάνω δικαστήρια εκτείνεται σε άσκηση πλήρους δικαιοδοσίας.

Όταν, δηλαδή, το αίτημα ενώπιον του δικαστηρίου μπορεί, σύμφωνα με το νόμο, να είναι η καταψήφιση σε χρηματική ή άλλη παροχή ή η αναγνώριση ή αποκατάσταση δικαιωμάτων ή καταστάσεων που αναφέρονται στο δημόσιο δίκαιο και το δικαστήριο έχει την εξουσία να διαμορφώσει το ουσιαστικό περιεχόμενο του δικαιώματος ή της νομικής καταστάσεως. (Α.Ε.Δ. 1/1999, Α.Ε.Δ. 39/1989, Α.Ε.Δ. 10/1989).

Συνακόλουθα, κατά την έννοια των ίδιων ως άνω διατάξεων, ευθύνη του Δημοσίου ή των λοιπών ως άνω ν.π.δ.δ. προς αποζημίωση γεννάται όχι μόνον από την έκδοση μη νόμιμης εκτελεστής διοικητικής πράξης ή από τη μη νόμιμη παράλειψη εκδόσεως τέτοιας πράξης αλλά και από μη νόμιμες υλικές ενέργειες των οργάνων του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου ή από παραλείψεις οφειλόμενων νόμιμων υλικών ενεργειών αυτών, εφόσον οι υλικές αυτές ενέργειες ή παραλείψεις συνάπτονται με την οργάνωση και τη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών ή των υπηρεσιών του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου και όχι με την οικεία ιδιωτική διαχείριση, ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα οργάνου που ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων (βλ.

ΑΕΔ 5/1995 και ΑΠ 707/2019). Επίσης, ευθύνη του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, τηρουμένων και των λοιπών προϋποθέσεων του νόμου, υπάρχει, όχι μόνον, όταν με πράξη ή παράλειψη οργάνου των νομικών αυτών προσώπων παραβιάζεται συγκεκριμένος κανόνας δικαίου, αλλά και όταν παραλείπονται τα ιδιαίτερα καθήκοντα και υποχρεώσεις που προσιδιάζουν στη συγκεκριμένη υπηρεσία και προσδιορίζονται από την κείμενη εν γένει νομοθεσία και τους οικείους κανονισμούς, τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις αρχές της καλής πίστης (ΣτΕ 1210/2019, ΣτΕ 3292/2017, ΣτΕ 1085/2016, ΣτΕ 3539/2015, 877/2013).

Κατά το άρθρο 57 του Α.Κ., όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει το δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, επιπλέον δε, κατά το άρθρο 59 του ίδιου Κώδικα, το δικαστήριο με την απόφασή του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, μπορεί να καταδικάσει τον υπαίτιο και σε ικανοποίηση της ηθικής βλάβης του προσβληθέντος και ειδικότερα να τον υποχρεώσει (τον υπαίτιο) σε πληρωμή χρηματικού ποσού, σε δημοσίευμα ή σε ο,τιδήποτε άλλο επιβάλλεται από τις περιστάσεις.

Προστατεύεται έτσι, με τα ως άνω άρθρα, η προσωπικότητα και κατ` επέκταση η αξία του ανθρώπου, ως ατομικό δικαίωμα κατοχυρωμένο από το άρθρ. 2 παρ. 1 του Συντάγματος, αποτελεί δε η προσωπικότητα πλέγμα αγαθών που συνθέτουν την υπόσταση του προσώπου και είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα μαζί του. Τα αγαθά αυτά δεν αποτελούν μεν αυτοτελή δικαιώματα, αλλά επί μέρους εκδηλώσεις (πλευρές) του ενιαίου δικαιώματος επί της προσωπικότητας, όμως η προσβολή της, σε σχέση με οποιαδήποτε από τις εκδηλώσεις αυτές συνιστά προσβολή της συνολικής έννοιας της προσωπικότητας.

Τέτοια προστατευόμενα αγαθά είναι, μεταξύ άλλων, η τιμή και η υπόληψη κάθε ανθρώπου, είναι δε τιμή η εκτίμηση, που απολαμβάνει το άτομο στην κοινωνία, με βάση την ηθική αξία που έχει λόγω της συμμόρφωσής του με τις νομικές και ηθικές του υποχρεώσεις, ενώ υπόληψη είναι η εκτίμηση που απολαμβάνει το άτομο στην κοινωνία, με βάση την κοινωνική του αξία, συνεπεία των ιδιοτήτων και ικανοτήτων του για την εκπλήρωση των ιδιαίτερων κοινωνικών του έργων ή του επαγγέλματος του.

Προϋποθέσεις για την προστασία της προσωπικότητας με τις διατάξεις των ανωτέρω άρθρων είναι: α) η ύπαρξη προσβολής της προσωπικότητας με πράξη ή παράλειψη άλλου, που διαταράσσει μια ή περισσότερες εκδηλώσεις της σωματικής, ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής ατομικότητας του βλαπτόμενου κατά τη στιγμή της προσβολής, β) η προσβολή να είναι παράνομη, που συμβαίνει, όταν γίνεται χωρίς δικαίωμα ή με βάση δικαίωμα, το οποίο όμως είτε είναι μικρότερης σπουδαιότητας στο πλαίσιο της έννομης τάξης είτε ασκείται καταχρηστικά, κατά την έννοια των άρθρου 281 του Α.Κ.

και 25 παρ. 3 του Συντάγματος και γ) πταίσμα του προσβολέα, όταν πρόκειται ειδικότερα για επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης εξαιτίας της παρανόμου προσβολής της προσωπικότητας (Ολ.Α.Π. 2/2008). Εξάλλου, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιδίκαση αποζημίωσης, πέραν της παρανομίας κατά τα άνω, είναι και η επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης ζημίας, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της παράνομης πράξης ή παράλειψης του οργάνου και της επελθούσης ζημίας.

Εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις θεμελίωσης αστικής ευθύνης, κατά τις ανωτέρω διατάξεις, το Δημόσιο και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου υποχρεούνται σε αποκατάσταση κάθε θετικής ή αποθετικής ζημίας (βλ. ΣτΕ 1382/2018, 2526/2017, 410/2016, 2645, 895/2014 κ.ά), η ευθύνη δε αυτή προς αποζημίωση είναι αντικειμενική, δηλαδή ανεξάρτητη από την υπαιτιότητα των οργάνων που προκάλεσαν τη ζημία (βλ.

ΣτΕ 410/2016, 1826/2014, 1970/2009).

Η υπέρβαση από τα πολιτικά δικαστήρια της δικαιοδοσίας τους ιδρύει λόγο αναίρεσης από τη διάταξη του αριθμού 4 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., κατά την έννοια της οποίας υφίσταται υπέρβαση δικαιοδοσίας και ιδρύεται επομένως ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν τα πολιτικά δικαστήρια επιλαμβάνονται υπόθεσης, η οποία, κατά το νόμο, ανήκει στη δικαιοδοσία άλλου δικαστηρίου, ποινικού ή διοικητικού ή στη δικαιοδοσία διοικητικής αρχής (Ολ.Α.Π. 5/1995, Α.Π. 159/2021, Α.Π. 356/2020, Α.Π. 1666/2014, Α.Π. 1524/2013). Κρίσιμη από την άποψη της συνδρομής ή μη δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων είναι η φύση του δικαιώματος και γενικότερα της έννομης σχέσης, που αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς, επί του οποίου ερείδονται οι επίδικες αξιώσεις, χωρίς να ασκεί έννομη επιρροή το αίτημα της αγωγής ή εν γένει του ένδικου βοηθήματος, το οποίο ασκείται.

Με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, το αναιρεσείον υποστηρίζει ότι το Εφετείο, απορρίπτοντας, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, το λόγο της έφεσής του περί ελλείψεως δικαιοδοσίας, την οποία είχε προέβαλε και πρωτοδίκως, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, παρότι με την αγωγή τους οι αναιρεσίβλητοι εισήγαγαν προς κρίση διαφορά, η οποία δεν ανήκει στην κατά το άρθρο 1 του Κ.Πολ.Δ. δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, υπέπεσε στην από το αριθμό 4 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. αναιρετική πλημμέλεια.

Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση της από 27-8-2016 (ΤΠ35/29-8-2016) αγωγής προκύπτουν ότι οι ενάγοντες εξέθεσαν τα εξής: "... Μέχρι πρότινος αποτελούσαμε μέλη της αστικής εταιρείας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ΡΑΔΙΟ ΤΑΞΙ Τρικάλων, με την επωνυμία "..." και μετά από αίτησή μας και μετά την με αριθμό 109/19-11-2015 πράξη της ως άνω εταιρείας διαγραφήκαμε νομίμως από αυτή.

Έκτοτε... ανήκουμε στην κατηγορία με την ονομασία "...". Με την με αριθμό πρωτ. 1810/6-3-1985 απόφαση του τότε Νομάρχη Τρικάλων... καθορίστηκαν χώροι στάθμευσης και ΚΟΙΝΩΝ ΤΑΞΙ, μεταξύ δε αυτών και η 7η πιάτσα στην οδό Κανούτα της πόλης των Τρικάλων, από την αρχή της ως άνω οδού, στο ύψος της Κεντρικής γέφυρας και από την πλευρά του ποταμού, μεταξύ της Κεντρικής γέφυρας και της γέφυρας Ασκληπιού, σε μήκος 77,35 μ.

και από την παλαιά γέφυρα, δίπλα στη νέα γέφυρα του 'Ασκληπιού' σε μήκος είκοσι πέντε μέτρων, συνολικά για δεκαπέντε θέσεις στάθμευσης... Με την με αριθμό πρωτ. 11110/30-8-1994 απόφαση του τότε Νομάρχη Τρικάλων... τροποποιήθηκε η ως άνω με αριθμό πρωτ. 1810/6-3-1985 απόφαση, διότι κατά το πλείστον όλοι ανήκαμε και ήμασταν μέλη των ΡΑΔΙΟ ΤΑΞΙ, πλην όμως για τα ισχύοντα της 7ης πιάτσας ΤΑΞΙ, επί της οδού Κανούτα, παρέμεινε ως είχε για την στάθμευση των ΚΟΙΝΩΝ ΤΑΞΙ.

Σημειωτέον ότι εδώ και κάποια έτη και λόγω του γεγονότος ότι οι ιδιοκτήτες των ΚΟΙΝΩΝ ΤΑΞΙ που στάθμευαν στην πιάτσα επί της οδού Κανούτα, συνταξιοδοτήθηκαν και ελλείψει αναγκών η εν λόγω πιάτσα δεν χρησιμοποιείτο. Ουδέποτε όμως καταργήθηκε... και σύμφωνα με το ΠΔ. 244/1987 η κατάργησή της μπορεί να γίνει μόνον με απόφαση του πρώην Νομάρχη Τρικάλων και ήδη Περιφερειάρχη Θεσσαλίας...

η ως άνω θέση στάθμευσης δημοσίας χρήσεως ΤΑΞΙ, επί της οδού Κανούτα, θεσπίστηκε και εκδόθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του ΠΔ 536/1983 και εξ αυτού του λόγου δεν υφίσταται υποχρέωση απόφασης πενήντα (50) μέτρων από άλλη ορατή θέση στάθμευσης ΤΑΞΙ, διότι οι ήδη θεσπισμένες διατηρήθηκαν με το ίδιο καθεστώς και μετά την έκδοση του π.δ. 244/1987, όπως συμβαίνει και με άλλες θέσεις στάθμευσης ΤΑΞΙ...

Έτσι σήμερα, τα ΡΑΔΙΟΤΑΞΙ, με συνολικό αριθμό επιβατικών αυτοκινήτων, ογδόντα δύο (82), εξυπηρετούνται στο κέντρο της πόλης από έξι θέσεις (πιάτσες) ΤΑΞΙ και μία επί της οδού Καποδιστρίου και Ασκληπιού που θεωρείται επίσης Κέντρο, καθότι υφίσταται επιβατικό κοινό... Εμείς δε οι ενάγοντες, κατά πλήρη παραβίαση του Συντάγματος και των αρχών της αναλογικότητας, της ισονομίας, της ισότητας και του αθέμιτου ανταγωνισμού στο μη δικαίωμα στην εργασία μας...

με συνολικό αριθμό επιβατικών αυτοκινήτων Δημοσίας Χρήσεως "ΚΟΙΝΩΝ ΤΑΞΙ" δέκα (10)... δεν έχουμε σήμερα θέση (πιάτσα) στάθμευσης για τα αυτοκίνητά μας... Αποτέλεσμα της υφιστάμενης κατάστασης είναι να μην μπορούμε να εργαστούμε και να προσφέρουμε τις υπηρεσίες μας, να απομακρυνθούμε από το επιβατικό μας κοινό μετά από δεκαετίες ολόκληρες, χωρίς άμεση επικοινωνία και επαφή και χωρίς να διασφαλίζουμε τους ίδιους όρους εργασίας και τις ίδιες συνθήκες εργασίας με τους ιδιοκτήτες ΡΑΔΙΟΤΑΞΙ, ώστε να αποκομίζουμε τα προς το ζην για εμάς και τις οικογένειές μας, καθότι είναι οι μοναδικοί βιώσιμοι πόροι.

Η μόνη μας πρόσβαση σε θέση στάθμευσης ΤΑΞΙ είναι μόνον στις περιφερειακές θέσεις, οι οποίες είναι κοινές για όλα τα ΤΑΞΙ και οι οποίες δεν προσφέρουν τη δυνατότητα της επαγγελματικής μας επιβίωσης και του βιοπορισμού μας και ούτε εξασφαλίζουν τις ίδιες συνθήκες εργασίας, απλά είναι συμπληρωματικές των υφισταμένων στο Κέντρο της πόλης των Τρικάλων.

Εν κατακλείδι βρισκόμαστε σήμερα σε οικτρή οικονομική και ψυχολογική κατάσταση και υφιστάμεθα ανεπανόρθωτη βλάβη... καθότι έχουμε εξαντληθεί σωματικά και ψυχικά από τον μέχρι τώρα 'εμπαιγμό' των αρμόδιων αρχών... Απευθυνθήκαμε με την με αριθμό 7609/7010/1-4-2015 προς τη Διεύθυνση Μεταφορών και Επικοινωνιών της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων της Περιφέρειας Θεσσαλίας και πολύ πριν τη διαγραφή μας από μέλη των ΡΑΔΙΟΤΑΞΙ για παραχώρηση νέας θέσης στάθμευσης (πιάτσας) ΤΑΞΙ και με το πρακτικό Νο 02/2015 της Επιτροπής του άρθρου 3 του ν. 1437/84 και αποφασίστηκε ομόφωνα, πρώτον, η άμεση προώθηση της διαδικασίας δημιουργίας μιας νέας στάσης-στάθμευσης (πιάτσας) ΤΑΞΙ στο κέντρο της πόλης...

και δεύτερο ζητά από τον Δήμο Τρικκαίων να εξετάσει την περίπτωση αυτή στα πλαίσια των αιτούντων (ημέων) δέκα (10) ταξί με δυναμικότητα πιάτσας 50% επί αυτών... Ακολούθως, με την με αριθμό πρωτ. 21502/224706/30-11-2015 απόφαση του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας... αποφασίστηκε η έγκριση μιας (1) νέας πιάτσας Επιβατικών Δημοσίας χρήσεως αυτοκινήτων...

πέντε (5) οχημάτων στην πόλη των Τρικάλων και επί της οδού Στρατηγού Σαράφη... Η ως άνω απόφαση στηρίχθηκε στην με αριθμό 542/2015 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Τρικκαίων, με την οποία εγκρίνει την με αριθμό 184/2015 απόφασης της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής επίσης του Δήμου Τρικκαίων. Η αρμόδια Επιτροπή του άρθρου 3 του ν. 1437/184, με το με αριθμό 2/2015 πρακτικό της έλαβε απόφαση για την δημιουργία νέας στάσης-στάθμευσης (πιάτσας) ταξί στο κέντρο της πόλης των Τρικάλων...

η οποία όμως δεν πληρεί τις προϋποθέσεις του άρθρου 1 παρ. α και β του π.δ. 244/1987, καθότι δεν βρίσκεται στο κέντρο της πόλης των Τρικάλων είναι εντελώς ακατάλληλη καθότι ελλείπει παντελώς στον καθορισθέντα χώρο το επιβατικό κοινό... και ως εκ τούτου δεν μπορούμε να παρέχουμε στην ουσία άνεργοι μέχρι σήμερα...

Παράλληλα με την από 6-5-2016 αίτησή μας προς την Διεύθυνση Μεταφορών και Επικοινωνιών της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων της Περιφέρειας Θεσσαλίας, ζητήσαμε να μας ενημερώσουν για τα όσα ισχύουν σήμερα... και με την με αριθμό πρωτ. 6614/74433/6-5-2016 απάντηση σε αίτησή μας, μας γνωρίζουν ότι όπως προκύπτει από το αρχείο της Υπηρεσίας υπάρχει θεσμοθετημένος χώρος στάθμευσης επιβατηγών δημοσίας χρήσης (ΕΔΧ) αυτοκινήτων (πιάτσα), η οποία ισχύει μέχρι σήμερα, καθόσον ουδέποτε τροποποιήθηκε με άλλη απόφαση.

Ακολούθως, με την με αριθμό πρωτ. 22272/9-5-2016 αίτησή μας προς τον Δήμο Τρικκαίων και εναγόμενο και ζητήσαμε εντός προθεσμίας τριών (3) ημερών από τη λήψη της να διαμορφώσουν τον χώρο στάθμευσης επιβατηγών αυτοκινήτων δημοσίας χρήσης (ΤΑΞΙ) επί της οδού Κανούτα... Όμως, ο πρώτος εναγόμενος ουδέποτε απάντησε και το μόνο που έπραξε είναι να προβεί σε ημιτελή διαμόρφωση της ήδη καταργηθείσας θέσης στάθμευσης που ελήφθη με την με αριθμό πρωτ. 21502/224706/30-11-2015 απόφαση του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας...

τοποθετώντας σήμερα δύο μεταλλικά σήματα ένδειξης στάθμευσης ταξί, χωρίς διαγράμμιση του χώρου... Ακολούθως, καταθέσαμε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων)... και εκδόθηκε η με αριθμό 44/2016 απόφαση του ως άνω δικαστηρίου και η οποία υποχρεώνει τον πρώτο εναγόμενο...

να άρει την προσβολή και να παραλείπει στο μέλλον κάθε παράνομη προσβολή της προσωπικότητάς μας, δια της διαμόρφωσης του χώρου στάθμευσης επιβατικών αυτοκινήτων δημοσίας χρήσεως ταξί επί της οδού Κανούτα στην πόλη των Τρικάλων με την τοποθέτηση μεταλλικών πινακίδων ένδειξης στάθμευσης ταξί και τη διαγράμμιση του χώρου...

καθώς και δια της απομάκρυνσης των μεταλλικών στοιχείων στήριξης ποδηλάτων... Μέχρι σήμερα... αρνείται να εφαρμόσει την απόφαση και προβαίνει εντελώς καταχρηστικά και αυθαίρετα και επομένως παράνομα σε πράξεις αποθετικής συμμόρφωσης της ως άνω απόφασης και ήδη το Δ.Σ. του έλαβε την με αριθμό 442/2016 απόφαση περί κατάργησης της υφιστάμενης πιάτσας ΤΑΞΙ...

Επειδή ο ως άνω αναφερόμενος χώρος στάθμευσης (πιάτσα), επί της οδού Κανούτα της πόλεως των Τρικάλων, για τα ...... υφίσταται και δεν έχει καταργηθεί... και επομένως δικαιούμαστε να σταθμεύουμε. Επειδή καθίσταται απολύτως αναγκαίο να διαμορφώσει ο πρώτος εναγόμενος, Δήμος Τρικκαίων, τον χώρο στάθμευσης επιβατικών αυτοκινήτων (ταξί) επί της οδού Κανούτα...".

Περαιτέρω, από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, ως προς ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο κεφάλαιο αυτής, προκύπτει ότι το Εφετείο διέλαβε τα εξής: "... Επί παράνομης υλικής ενέργειας ή παράλειψης επιβαλλόμενης υλικής ενέργειας οργάνων του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ., η οποία έλαβε χώρα σε συνάρτηση με την οργάνωση και τη λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας (ή εξαιτίας τους) και η οποία δεν συνδέεται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του Δημοσίου ούτε σε αυτή το υπαίτιο όργανο ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων, η φύση της διαφοράς ως διοικητικής διαφοράς ουσίας καθώς και η συνακόλουθη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων διατηρούνται μόνον εφόσον ο νόμος οργανώνει κατά τέτοιο τρόπο τη δικονομική προστασία του πολίτη, ώστε το αίτημά του ενώπιον του δικαστηρίου να είναι η καταψήφιση σε παροχή (όπως λ.χ.

η απαίτηση αποζημιώσεως κατ' άρθρα 105-106 ΕισΝΑΚ) ή η αναγνώριση δικαιώματος ή έννομης σχέσης που αναφέρονται στο δημόσιο δίκαιο... Επομένως, όταν με την υλική πράξη των οργάνων του δημοσίου προβάλλεται ιδιωτικό δικαίωμα που δεν έχει περιουσιακό χαρακτήρα και οι αξιώσεις που δίδει ο νόμος προς προστασία του είναι η άρση της προσβολής και η παράλειψη αυτής στο μέλλον (και όχι καταψήφιση σε παροχή περιουσιακή), τότε δεν υπάρχει διοικητική διαφορά ουσίας με την ανωτέρω έννοια ούτε και δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, αλλά η υπόθεση ανήκει στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων...

Εν προκειμένω, η με το ως άνω περιεχόμενο και αίτημα αγωγή περί προσβολής του δικαιώματος της προσωπικότητας, προσβολή που έλαβε χώρα από τον εναγόμενο ΟΤΑ με παράνομη υλική ενέργεια αλλά και με παράλειψη επιβαλλόμενης υλικής ενέργειας υπάγεται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων αφού πρόκειται για ιδιωτική διαφορά μεταξύ του πρώτου εναγομένου Δήμου και ιδιωτών (εναγόντων) και οι ενάγοντες παθόντες από την παράνομη προσβολή ασκούν μόνο τις μη περιουσιακές αξιώσεις που τους απονέμει η διάταξη του άρθρου 57 ΑΚ, δηλαδή εκείνες της άρσεως της προσβολής και της παραλείψεως αυτής στο μέλλον".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, απέρριψε τον περί ελλείψεως δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων λόγο έφεσης του εναγομένου-εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου. Με το παραπάνω ιστορικό και αίτημα, η αγωγή, με την οποία αποδίδεται στα αρμόδια όργανα του εναγομένου (Δήμου Τρικκαίων) παράλειψη λήψης νόμιμων υλικών ενεργειών, προκειμένου να καταστεί λειτουργική και να χρησιμοποιηθεί από τους ενάγοντες η ήδη θεσμοθετημένη θέση στάσης και στάθμευσης των κοινών ταξί επί της οδού Κανούτα της πόλης των Τρικάλων, η οποία (παράλειψη) τελεί σε συνάρτηση με τη λειτουργία τους, ως δημοτικής υπηρεσίας, με προέχον στοιχείο την επιβολή της υπέρτερης μονομερούς βούλησης αυτών, η οποία δεν συνδέεται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας του ούτε οφείλεται σε προσωπικό πταίσμα τούτων (οργάνων του), ενεργησάντων εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών τους καθηκόντων και στην, εξ αιτίας αυτής (παράλειψης λήψης των νόμιμων υλικών ενεργειών), πρόκληση προσβολής στην προσωπικότητα των εναγόντων-αναιρεσιβλήτων, που συνίσταται στην παρεμπόδιση άσκησης της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, φέρει προς κρίση διοικητική διαφορά ουσίας, η οποία ούτε μεταβάλλεται ούτε παραλλάσσει από τις αξιώσεις των εναγόντων, που αποτυπώνονται στα αιτήματα της αγωγής.

Συνεπώς, με την κρίση του αυτή το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο έσφαλε, κατά τα στην ανωτέρω νομική σκέψη εκτιθέμενα, ως προς την ερμηνεία των άρθρων 94 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, 1 εδαφ. α' και 2 του Κ.Πολ.Δ. και 1 του ν. 1406/1983. Επομένως, ο περί τούτου από τον αριθμό 4 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. πρώτος λόγος της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης είναι βάσιμος.

Με τη διάταξη της παρ.1 του άρθρου 580 του Κ.Πολ.Δ. ορίζεται ότι αν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση για υπέρβαση δικαιοδοσίας, τα πολιτικά δικαστήρια δεν έχουν δικαίωμα ν` ασχοληθούν με την υπόθεση. Στην περίπτωση αυτή συναναιρείται και η πρωτόδικη απόφαση που έχει τυχόν επικυρωθεί με την απόφαση που αναιρέθηκε, εφόσον και αυτή ενέχει υπέρβαση δικαιοδοσίας.

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των παρ. 2 και 3 του ίδιου άρθρου, προκύπτει ότι, σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων, ο Άρειος Πάγος αναιρεί την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, καθώς και την επικυρωθείσα από αυτήν απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου που έχει το ίδιο σφάλμα και δεν παραπέμπει την υπόθεση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρεσιβληθείσα απόφαση, αλλά απορρίπτει αυτός την αγωγή (Α.Π. 159/2021, Α.Π. 543/2020, Α.Π. 356/2020, Α.Π. 1562/2005, Α.Π. 98/2005, Α.Π. 31/2004).

Εν όψει των εκτιθέμενων στην προηγούμενη σκέψη, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 179/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας. Περαιτέρω, πρέπει να κρατηθεί και δικασθεί, από τον παρόν Δικαστήριο η ένδικη έφεση του ήδη αναιρεσείοντος και κατά παραδοχή της να εξαφανισθεί η πρωτόδικη απόφαση να απορριφθεί η από 27-8-2016 (ΤΠ35/29-8-2016) αγωγή, ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων.

Τέλος τα δικαστικά έξοδα για την παρούσα αναιρετική δίκη και για τους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας πρέπει να συμψηφιστούν μεταξύ των διαδίκων (άρθρα 179, 183 του Κ.Πολ.Δ.), λόγω του ότι η ερμηνεία των εφαρμοσθέντων κανόνων δικαίου, ως προς το ζήτημα συνδρομής ή μη δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων προς εκδίκαση της ένδικης διαφοράς, ήταν ιδιαίτερα δυσχερής.

Τέλος, δεν γίνεται λόγος περί του κατ' άρθρο 495 παρ. 4 του Κ.Πολ.Δ. παραβόλου, καθόσον ο αναιρεσείων Δήμος απαλλάσσεται, κατ' άρθρο 276 του ν. 3463/2006, από την καταβολή του.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 179/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας.

Κρατεί και δικάζει την από 03-07-2017 (αρ. εκθ. κατ. 80/3-8-2017) έφεση του Δήμου Τρικκαίων.

Εξαφανίζει την εκκαλούμενη υπ'αριθμ. 46/2017 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων.

Δικάζει την ένδικη αγωγή (από 27-8-2017 ΤΠ35/29-8-2016).

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την ανωτέρω αγωγή. Και, ΣΥΜΨΗΦΙΖΕΙ στο σύνολό τους τα δικαστικά έξοδα των διαδίκων τόσο της αναιρετικής δίκης, όσον και των δύο βαθμών δικαιοδοσίας.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 7 Φεβρουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 21 Φεβρουαρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ