277/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 277 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 277/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Ιωάννα Πετροπούλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Κ. Σ., 2. Δ. θυγ. Κ. Σ., χήρας Π. Π., ατομικώς και ως ασκούσας τη γονική μέριμνα των ανήλικων τέκνων της Κ. Π. Π. και Β. Π. Π., 4. Ι. Κ. Σ. ατομικώς και ως ασκούντος τη γονική μέριμνα των ανήλικων τέκνων του Μ. και Α. Σ. και 5. Α. συζ. Ι. Σ. το γένος Μ. Α., όλων κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Νικολέτα Κωτσάκη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ , και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Κ. θυγ. Χ. Σ., κατοίκου ... και 2. Της Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΦΟΙΝΙΞ ΜΕTROLIFE ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα, νομίμως εκπροσωπούμενης, και οι δύο αναιρεσίβλητοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Τασσόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-6-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3151/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3005/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 19-6-2006 αίτησή τους. Με την 148/2011 απόφαση του Αρείου Πάγου κρίθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της αιτήσεως. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 28-7-2011 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ιωάννα Πετροπούλου ανέγνωσε την από 10-7-2007 έκθεσή της ήδη αποχωρήσασας από την υπηρεσία Αρεοπαγίτου Ελένης Μαραμαθά, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ΝΓΠΝ/1911, 297, 298, 299, 330, εδ. β', 914 και 932 του ΑΚ προκύπτει ότι σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ δύο ή περισσοτέρων αυτοκινήτων η ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και ύπαρξη αιτιωδούς συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του οδηγού και της ζημίας. Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει, όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια, που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που, αν είχε καταβληθεί, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς οδηγού αυτοκινήτου, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή της συγκρούσεως. Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει, όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του οδηγού ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η παράβαση των διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν θεμελιώνει αυτή καθ' αυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παραβάσεως και του ζημιογόνου αποτελέσματος. Εξάλλου, οι ανωτέρω έννοιες της υπαιτιότητας και του αιτιώδους συνδέσμου είναι νομικές κι επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή όχι υπαιτιότητας του εμπλακέντος σε σύγκρουση οχημάτων οδηγού και του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του και του ζημιογόνου αποτελέσματος υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου κατά τις διατάξεις του άρθρου 559 αρ. 1 εδ. 9 και 19 του ΚΠολΔ για ευθεία παράβαση κανόνων ουσιαστικού δικαίου. Εξάλλου, έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως, ήτοι εκ πλαγίου παραβίαση ουσιαστικού κανόνα, κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, υπάρχει, όταν στις αιτιολογίες της αποφάσεως, που αποτελούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε, όχι όμως όταν οι ελλείψεις ή οι αντιφάσεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αξιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον τούτο εκτίθεται σαφώς στην απόφαση.

Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ανελέγκτως τα' ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Στις 17-2-2004 και περί ώρα 18.10' απογευματινή, η πρώτη των εναγομένων οδηγώντας το υπ' αριθ. ... Ι.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του στη δεύτερη των εναγομένων, ασφαλιστική εταιρία, εκινείτο κανονικά και με επιτρεπόμενη ταχύτητα, προσεγγίζουσα εκείνη των 50 περίπου χιλιομέτρων την ώρα, στην αριστερή εκ των δύο υπαρχουσών στο ρεύμα πορείας της λωρίδων κυκλοφορίας της οδού Καλλιρρόης περιοχής Κουκακίου Αθηνών, προερχόμενη από την αερογέφυρα Θησέως, με κατεύθυνση από Καλλιθέα προς Αθήνα και πλησίαζε στο ύψος της διασταυρώσεως αυτής μετά της οδού Δημητρακοπούλου, συνεχίζοντας την κατ' ευθείαν πορεία της (επί της οδού Καλλιρρόης), αφού ο προ της εν λόγω διασταυρώσεως υφιστάμενος φωτεινός σηματοδότης ρυθμίσεως της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων έδειχνε πράσινο κυκλικό φως. Στο σημείο εκείνο, το προς την κατεύθυνση που έβαινε πλάτος του οδοστρώματος της οδού Καλλιρρόης είναι 6,80 μ, και παρουσιάζει ελαφρά αριστερή καμπύλη και κατωφέρεια προς Αθήνα. Κατ' εκείνη τη στιγμή η Α. Σ. (σύζυγος του πρώτου των εναγόντων, μητέρα των δεύτερης, τρίτης και τέταρτου τούτων, πεθερά της πέμπτης από αυτούς και γιαγιά των λοιπών ανήλικων εναγόντων, νομίμως αντιπροσωπευομένων στην παρούσα δίκη από τους ασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς τους, τρίτη, τέταρτο και πέμπτη των εναγόντων), ηλικίας 55 ετών, επιχείρησε να διασχίσει καθέτως πεζή το οδόστρωμα της οδού Καλλιρρόης, στο ύψος της διασταυρώσεως αυτής μετά της οδού Δημητρακοπούλου, από σηματοδοτούμενη διάβαση πεζών, προκειμένου να διαπεραιωθεί στην κεντρική διαχωριστική νησίδα, που υφίσταται μεταξύ των δύο αντίθετων ρευμάτων της παραπάνω οδού, παραβιάζοντας το ερυθρό φως, που έδειχνε κατ' εκείνη τη στιγμή για τους πεζούς ο επί της πορείας της φωτεινός σηματοδότης ρυθμίσεως της κυκλοφορίας, ενώ εξ αριστερών της πλησίαζε στο σημείο αυτό το κανονικώς κινούμενο, κατά τα άνω, προαναφερόμενο που οδηγούσε η πρώτη των εναγομένων. Η τελευταία, μόλις την αντιλήφθηκε να διασχίζει το οδόστρωμα από δεξιά προς τ' αριστερά σε σχέση με την πορεία της σε πολύ μικρή απόσταση προ αυτής, λόγω της ελαφράς καμπύλης της οδού αλλά και του επικρατούντος ημίφωτος, εξαιτίας της προχωρημένης απογευματινής χειμερινής ώρας, προέβη σε άμεση προειδοποιητική χρήση των ηχητικών οργάνων του αυτοκινήτου της και σε σύγχρονη τροχοπέδηση, προκειμένου να μη την παρασύρει, πλην όμως η εκκαλούσα-ενάγουσα, η οποία δεν την είχε αντιληφθεί, ώστε να διακόψει την πορεία της, συνέχισε να βαδίζει, με αποτέλεσμα, μολονότι το εμπρόσθιο μέρος του πιο πάνω αυτοκινήτου είχε ήδη διέλθει από μπροστά της, να επιπέσει η ίδια επί της δεξιάς πλευράς αυτού στο ύψος του εμπρόσθιου φτερού αμέσως μετά την είσοδο της στην αριστερή εκ των δύο λωρίδων κυκλοφορίας της ανωτέρω οδού, όπου εκινείτο το εν λόγω αυτοκίνητο, το δε σώμα της, εξαιτίας της προπεριγραφόμενης βίαιης προσκρούσεως, να πέσει στο έδαφος και να υποστεί βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση, που της προκάλεσε μαζική πνευμονική εμβολή, εκ της οποίας τελικώς επήλθε ο θάνατος της στις 12-3-2004 στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Τζανείου Νοσοκομείου Πειραιά, όπου είχε μεταφερθεί και νοσηλευόταν μετά το ατύχημα. Αποκλειστικά υπαίτια του προπεριγραφέντος ατυχήματος και του εξ αυτού απελθόντος θανάτου της υπήρξε η ίδια η παθούσα, η οποία, επιδείξασα απερισκεψία και έλλειψη της απαιτούμενης προσοχής, την οποία όφειλε και μπορούσε να καταβάλει στη συγκεκριμένη περίπτωση, άρχισε να διασχίζει ανεπιτρέπτως το οδόστρωμα της οδού Καλλιρρόης, που είναι μία από τις κεντρικότερες λεωφόρους των Αθηνών, μη συμμορφωθείσα προς την ερυθρά ένδειξη του επί της πορείας της υπάρχοντος φωτεινού σηματοδότη για τους πεζούς και χωρίς προηγουμένως να ελέγξει με τη δέουσα σχολαστική επιμέλεια και επιβαλλόμενη προσοχή την κίνηση επ' αυτής και να βεβαιωθεί, ότι μπορούσε να πράξει τούτο ακινδύνως και χωρίς να παρεμποδίσει την κυκλοφορία των οχημάτων (παραβάσεις άρθρων 12 παρ.1, 38 παρ.4 εδ. β' Κ.Ο.Κ.), όπως θα έπραττε κάθε συνετός πεζός υπό τις αυτές συνθήκες, προξενήσασα, έτσι, δια της αμελούς συμπεριφοράς της, την επέλευση του ζημιογόνου αποτελέσματος, δοθέντος ότι το προαναφερόμενο αυτοκίνητο δεν την παρέσυρε αλλά η ίδια επέπεσε στην εμπρόσθια δεξιά πλευρά του. Αντιθέτως, ουδεμία ευθύνη βαρύνει την πρώτη εναγομένη, οδηγό του προαναφερθέντος αυτοκινήτου, δεδομένου ότι αυτή, όπως προεκτέθηκε, έ3αινε μέσα σε κατοικημένη περιοχή με ταχύτητα μικρότερη της .εκεί επιτρεπόμενης των 50 χιλιομέτρων ωριαίως, οδηγούσε σε νηφάλια κατάσταση, αφού το αλκοτέστ, στο οποίο υποβλήθηκε από την Τροχαία αμέσως μετά το ατύχημα, απέβη αρνητικό, εκινείτο κανονικά με πράσινη ένδειξη του επί της πορείας της υφιστάμενου ρυθμιστικού της κυκλοφορίας σηματοδότη και, εξαιτίας της αιφνίδιας και απρόβλεπτης παρεμβολής στην πορεία της πεζής και μάλιστα τη στιγμή, κατά την οποία το εμπρόσθιο τμήμα του οχήματος της είχε αρχίσει να διέρχεται προ αυτής-, εκτός της πραγματοποιηθείσας προειδοποιητικής χρήσεως των ηχητικών οργάνων του αυτοκινήτου της και της ενεργηθείσας εκ μέρους της άμεσης πεδήσεως, δεν μπορούσε να πράξει ο,τιδήποτε προς αποτροπή του ατυχήματος ή μείωση των εξ αυτού ζημιών, διότι, εξαιτίας της κατά τα άνω ξαφνικής επιπτώσεως του θύματος στην εμπρόσθια δεξιά πλευρά τούτου, δεν είχε στη διάθεσή της τον απαιτούμενο για αποτελεσματική αντίδραση χρόνο. Ως εκ τούτου, μη αποδεικνυομένης οποιασδήποτε υπαιτιότητας της πρώτης εναγομένης, οδηγού του πιο πάνω αυτοκινήτου, για το επίδικο αυτοκινητικό ατύχημα, αφού δεν υφίσταται στοιχείο, που να θεμελιώνει αμέλεια της για την εκτεθείσα σύγκρουση, απαλλάσσεται κάθε ευθύνης για αποζημίωση από αυτό, τόσο η ίδια (βλ. άρθρα 914 Α.Κ. και 10 παρ.1 Ν. ΓΠΝ/1911), όσο και η μετ' αυτής συνεναγομένη, ως συνυπόχρεη οφειλέτρια, βάσει των άρθρων 481, 914, 926 Α. Κ. και 2, 6, 10 Ν. 489/1975, ασφαλιστική εταιρία (δεύτερη εναγομένη). Με τις παραπάνω παραδοχές του το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες περί του ουσιώδους ζητήματος της υπάρξεως ή μη του συντρέχουσας αμέλειας της οδηγού του υπ' αριθμ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου περί την πρόκληση του ενδίκου ατυχήματος και τον επελθόντα συνεπεία αυτού θανατηφόρο τραυματισμό της πεζής, έτσι ώστε καθίστανται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των ουσιαστικών διατάξεων που προαναφέρθηκαν. Συγκεκριμένα, δεν προσδιορίζει: α) σε πόση απόσταση βρισκόταν κινούμενο το υπ' αρ. ... ΙΧΕ αυτοκίνητο επί της οδού Καλλιρόης με κατεύθυνση από Καλλιθέα προς Αθήνα όταν η πεζή κατήλθε του πεζοδρομίου και άρχισε να διασχίζει καθέτως το οδόστρωμα της οδού Καλλιρόης στο ύψος της διασταυρώσεως αυτής μετά της οδού Δημητρακοπούλου από σηματοδοτούμενη διάβαση πεζών, προκειμένου να διαπεραιωθεί στην κεντρική διαχωριστική νησίδα που υφίσταται μεταξύ των δύο αντίθετων ρευμάτων της παραπάνω οδού. β) ποίο το σημείο παράσυρσης της πεζής επί του οδοστρώματος του με κατεύθυνση προς Αθήνα ρεύματος πορείας της παραπάνω οδού και πόση απόσταση απείχε από το ρείθρο του πεζοδρομίου γ) αν η ορατότητα της οδηγού του υπ' αρ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου περιοριζόταν από την ύπαρξη ή μη και άλλων οχημάτων κινουμένων στο ρεύμα πορείας της και δ) αν υπήρξε δυνατότητα διενέργειας αποφευκτικού ή μη ελιγμού από την οδηγό του ανωτέρω οχήματος. Κατ' ακολουθίαν αυτών καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος εφαρμογής των αναφερομένων στη μείζονα σκέψη κανόνων ουσιαστικού δικαίου, ήτοι ως προς τη σωστή ή μη εξειδίκευση των αορίστων νομικών εννοιών της υπαιτιότητας και του ουσιώδους συνδέσμου. Επομένως, ο από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως της από 19.6.2006 και με αρ. κατ. 872/2006 αιτήσεως είναι βάσιμος. Ενόψει δε του ότι η παραδοχή του λόγου αυτού συνεπάγεται την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως στο σύνολό της, παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων της ανωτέρω αιτήσεως αναιρέσεως. Πρέπει επομένως, να γίνει δεκτή η από 19.6.2006 και με αρ. κατ. 872/2006 αίτηση αναιρέσεως, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (αρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (αρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ) όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 3005/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων που ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 3 Φεβρουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Φεβρουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ