276/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 276 / 2006 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 276/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1΄ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές : Θεόδωρο Αποστολόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ιωάννη Δαβίλλα, Γεώργιο Καράμπελα, Εμμανουήλ Καλούδη και Μάριο-Φώτιο Χατζη-πανταζή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 15η Νοεμβρίου 2005, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τζιώτη, για να δικάσει μεταξύ :

Της αναιρεσείουσας : Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ (ΟΤΕ) που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Τριανταφύλλου βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσίβλητου : ... . Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Παναγιώτου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1 Μαρτίου 2000 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 409/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 782/2001 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5 Δεκεμβρίου 2003 αίτησή της και τους από 31 Ιανουαρίου 2005 πρόσθετους λόγους. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Καράμπελας διάβασε την από 4 Μαρτίου 2005 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού κύριου και του μοναδικού πρόσθετου, λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και των πρόσθετων λόγων και την καταδίκη της αντίδικης στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 570 παρ. 1 του ΚΠολΔ, στον Άρειο Πάγο, οι διάδικοι δεν είναι υποχρεωμένοι να καταθέτουν προτάσεις, εκτός εάν προβάλλονται ενστάσεις ως προς το παραδεκτό και εμπρόθεσμο της αίτησης αναίρεσης και των πρόσθετων λόγων. Οι διάδικοι καταθέτουν τις προτάσεις τους είκοσι τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο. Επομένως ο ισχυρισμός του αναιρεσιβλήτου ότι η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης είναι απαράδεκτη, διότι η αναιρεσείουσα αποδέχθηκε την προσβαλλόμενη απόφαση, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, αφού οι προτάσεις του δεν κατατέθηκαν είκοσι τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση.

Επειδή από το σύνολο των διατάξεων του ν. 1876/1990 "Ελεύθερες Συλλογικές Διαπραγματεύσεις και άλλες διατάξεις" συνάγεται ότι οι όροι εργασίας, που ρυθμίζει συλλογική σύμβαση ή διαιτητική απόφαση, μπορούν να τροποποιηθούν με νεότερη ΣΣΕ ή ΔΑ (διαδοχή ΣΣΕ). Διαδοχή ΣΣΕ υπάρχει όταν νεότερη χρονικά ΣΣΕ αντικαθιστά προγενέστερη του αυτού είδους και πεδίου ισχύος.

Κατά τη διαδοχή ΣΣΕ, η νεότερη ΣΣΕ μπορεί να τροποποιεί τους όρους εργασίας της παλαιότερης τόσο υπέρ όσο και σε βάρος των εργαζομένων, δηλαδή κατά τη διαδοχή ΣΣΕ δεν ισχύει η αρχή της προστασίας ή της εύνοιας υπέρ των μισθωτών αλλά η αρχή της τάξεως (αρχή της διαδοχής των ρυθμίσεων). Κατά συνέπεια νεότερη ΣΣΕ καταργεί την προηγούμενη του αυτού είδους και πεδίου ισχύος, έστω και αν περιέχει δυσμενέστερες για τους μισθωτούς διατάξεις και δεν εφαρμόζεται η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 7 του ανωτέρω νόμου, κατά την οποία οι όροι των ατομικών συμβάσεων εργασίας, που αποκλίνουν από τους κανονιστικούς όρους των συλλογικών συμβάσεων, είναι επικρατέστεροι, εφόσον παρέχουν μεγαλύτερη προστασία στους εργαζομένους.

Εκτός εάν με την ατομική σύμβαση εργασίας έχει γίνει παραπομπή στους κανονιστικούς όρους της ΣΣΕ, οπότε οι όροι αυτοί καθίστανται περιεχόμενο της ατομικής σύμβασης και, εφόσον είναι ευνοϊκότεροι για τον μισθωτό, δεν μπορούν να μεταβληθούν με μεταγενέστερη ΣΣΕ, η οποία περιέχει όρους δυσμενέστερους από τους όρους της προηγούμενης, που με συμφωνία εργοδότη και μισθωτού κατέστησαν όροι της ατομικής σύμβασης εργασίας.

Για να καταστούν όμως όροι της ΣΣΕ περιεχόμενο της ατομικής σύμβασης εργασίας, πρέπει η παραπομπή να γίνει σε συγκεκριμένη ΣΣΕ και όχι αορίστως, στις εκάστοτε ισχύουσες στις σχέσεις εργοδότη και μισθωτών ΣΣΕ, διότι στην τελευταία περίπτωση θα ισχύει η νεότερη ΣΣΕ (διαδοχή τάξεων), έστω και αν περιέχει δυσμενέστερες για τους μισθωτούς διατάξεις.

Εξάλλου από το άρθρο 2 παρ. 5 του ν. 1876/1990 προκύπτει ότι με νεότερη ΣΣΕ μπορεί να γίνει ερμηνεία ασαφών κανονιστικών όρων προηγούμενης ΣΣΕ. Η ερμηνεία μπορεί να αφορά μόνο σε ασαφείς όρους και ανατρέχει στους όρους ενάρξεως ισχύος της προηγούμενης. Αν όμως υπό το πρόσχημα της ερμηνείας μεταβαλλόταν το σαφές περιεχόμενο των όρων της ΣΣΕ, δεν πρόκειται για ερμηνεία, αλλά για τροποποίηση των όρων αυτών, η οποία δεν έχει αναδρομική δύναμη και θα ισχύσει για το μέλλον ως νέα συλλογική ρύθμιση.

Σημειώνεται ότι η συνομολόγηση νέας ΣΣΕ πριν από το ελάχιστο χρονικό όριο του ενός έτους, που προβλέπεται στο άρθρο 9 παρ. 1γ΄ του ν. 1876/ 1990, δεν απαγορεύεται, αφού με τη διάταξη αυτή απαγορεύεται η μονομερής διεκδίκηση νέων όρων και η μονομερής προσφυγή στη διαιτησία. Περαιτέρω με την από 10-5-1996 επιχειρησιακή συλλογική σύμβαση εργασίας (ΕΣΣΕ), που καταρτίστηκε μεταξύ της αναιρεσείουσας και της συνδικαλιστικής οργάνωσης των εργαζομένων σ'αυτή ΟΜΕ-ΟΤΕ, μέλος της οποίας είναι ο αναιρεσίβλητος, ορίστηκε στο άρθρο 44 παρ.

α΄ αυτής ότι: "Στα πλαίσια της πολιτικής ανανέωσης του ανθρώπινου δυναμικού του Οργανισμού συμφωνείται να δοθούν κίνητρα εθελουσίας εξόδου στο προσωπικό ως ακολούθως: Στο προσωπικό που θεμελιώνει δικαίωμα απόλυσης σύμφωνα με τις διατάξεις του ΓΚΠ-ΟΤΕ και των ΕΣΣΕ και απολύεται με αίτησή του, καταβάλλεται πρόσθετη αποζημίωση λόγω απολύσεως, ίση με τις τακτικές αποδοχές 4, 6, 8 και 10 μηνιαίων τακτικών μισθών υπό συνθήκες πλήρους απασχόλησης, εφόσον ο υπολειπόμενος χρόνος από την ημερομηνία υποχρεωτικής απόλυσής του λόγω 35ετίας ή ορίου ηλικίας, κατά τα ισχύοντα, είναι αντίστοιχα 1, 2, 3, 4 και άνω πλήρη έτη (12μηνα)".

Με την επακολουθήσασα από 23-5-1996 επιχειρησιακή συλλογική σύμβαση εργασίας, η οποία συνήφθη μεταξύ των ίδιων συμβαλλομένων, προστέθηκαν στο τέλος της παραγράφου α΄ του άρθρου 44 της από 10-5-1996 ΕΣΣΕ τα εξής: "Διευκρινίζεται ότι στους ανωτέρω μισθούς δεν περιλαμβάνεται αναλογία επιδομάτων Χριστουγέννων-Πάσχα, κανονικής αδείας, υπερωριών, εξαιρέσιμων κ.λ.π".

Με την τελευταία αυτή διάταξη δεν ερμηνεύτηκε πράγματι, αλλά τροποποιήθηκε η παράγραφος α΄ του άρθρου 44 της από 10-5-1996 ΕΣΣΕ και ορίστηκε ότι η πρόσθετη αποζημίωση, που καταβάλλεται στους μισθωτούς του ΟΤΕ, οι οποίοι αποχωρούν λόγω εθελουσίας εξόδου, θα προσδιορίζεται με βάση τους βασικούς μισθούς αυτών και δεν θα συνυπολογίζεται για τον καθορισμό του ύψους αυτής η αναλογία των προαναφερόμενων παροχών.

Η νέα αυτή διάταξη, που δεν είχε αναδρομική δύναμη, αλλά ίσχυσε για το μέλλον, δεν αντίκειται στο Σύνταγμα και στον ν. 1876/1990, είναι ισχυρή και υπερισχύει της προηγούμενης διάταξης του άρθρου 44α της από 10-5-1996 ΕΣΣΕ. Στην προκείμενη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε τα ακόλουθα:

Ο αναιρεσίβλητος, που είχε προσληφθεί το έτος 1967 από την αναιρεσείουσα, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αόριστου χρόνου ως υπάλληλός της, αποχώρησε το 1998 λόγω συμπληρώσεως του προβλεπόμενου από το άρθρο 19 παρ. 1 του ΓΚΠ-ΟΤΕ ορίου ηλικίας και συνταξιοδοτήθηκε. Η αναιρεσείουσα κατέβαλε στον αναιρεσίβλητο, μεταξύ άλλων και την προβλεπόμενη από το άρθρο 44 παρ.

α΄ της από 10-5-1996 ΕΣΣΕ πρόσθετη αποζημίωση, μειωμένη όμως, διότι δεν συνυπολόγισε σ'αυτή και την αναλογία των επιδομάτων εορτών (Χριστουγέννων - Πάσχα) και κανονικής αδείας, επικαλούμενη το άρθρο 3 της από 23-5-1996 ΕΣΣΕ, κατά το οποίο, για τον προσδιορισμό του ύψους της πρόσθετης αποζημίωσης, δεν συνυπολογίζεται η αναλογία τωνεπιδομάτων αυτών.

Και περαιτέρω δέχθηκε ότι οπροαναφερόμενος κανονιστικός όρος της από 23-5-1996 ΕΣΣΕ είναι ανίσχυρος, διότι ερμηνεύει κατά το δοκούν τονδόκιμο όρο του εργατικού δικαίου "τακτικός μισθός" καισυνεπώς για τον προσδιορισμό του ύψους της κατά το άρθρο 44 της από 10-5-1996 Ε.Σ.Σ.Ε. πρόσθετης αποζημίωσης του αναιρεσιβλήτου, πρέπει να συνυπολογιστεί και η αναλογία των παραπάνω επιδομάτων.

Έτσι όμως που έκρινε και -κατά παραδοχή σχετικού αγωγικού αιτήματος, που στηριζόταν στην επιχειρησιακή συλλογική σύμβαση της 10-5-1996 απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, με την οποία είχε επιδικαστεί στον αναιρεσίβλητο η πρόσθετη αυτή αποζημίωση, με συνυπολογισμό της αναλογίας των παραπάνω επιδομάτων, παραβίασε ευθέως τις διατάξεις του ν. 1876/1990 και την κανονιστική διάταξη του άρθρου 3 της από 23-5-1996 ΕΣΣΕ, αφού η διάταξη αυτή δεν είναι ερμηνευτική, αλλά τροποποιητική, της διάταξης του άρθρου 44 παρ.

α΄ της προηγούμενης από 10-5-1996 ΕΣΣΕ και είναι κατά τούτο ισχυρή. Επομένως, κατά τους σχετικούς βάσιμους από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ κύριο και πρόσθετο λόγους της αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Εφόσον όμως ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι το αίτημα δικαστικής προστασίας δεν στηρίζεται στον νόμο και για τον λόγο αυτό αναιρεί την απόφαση, δεν συντρέχει περίπτωση να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο για περαιτέρω εκδίκαση κατά το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, αφού δεν υπάρχει νόμιμο αίτημα δικαστικής προστασίας και η απόφαση του Αρείου Πάγου δεσμεύει το δικαστήριο της παραπομπής (άρθρο 580 παρ. 4 ΚΠολΔ), το οποίο, κατά παραδοχή της εφέσεως, θα εξαφανίσει την πρωτόδικη απόφαση και θα απορρίψει την ένδικη αγωγή, δεδομένου ότι δεν απομένει σ' αυτό περαιτέρω στάδιο έρευνας.

Επομένως, προς οικονομία χρόνου και δαπάνης, η κρινόμενη υπόθεση δεν πρέπει να παραπεμφθεί στο Πολυμελές Πρωτοδικείο, αλλά ο Άρειος Πάγος να δικάσει την υπόθεση και -δεχόμενος την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης- να απορρίψει την αγωγή. Ο αναιρεσίβλητος που ηττάται, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας της παρούσας δίκης και της δίκης τόσο ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου ως Εφετείου όσο και ενώπιον του Ειρηνοδικείου (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

Επειδή η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται με τις προτάσεις της ότι, σε εκούσια εκτέλεση της προσβαλλόμενης απόφασης κατέβαλε στον αναιρεσίβλητο, το -ισάξιο των 4.121,78 ευρώ- συνολικό ποσό των 1.404.495 δραχμών και ζητεί να διαταχθεί, σε περίπτωση ευδοκιμήσεως της αναιρέσεως, η επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση της άνω αποφάσεως και η καταβολή σ'αυτή του παραπάνω ποσού, με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της αποφάσεως που θα εκδοθεί. Η αίτηση αυτή υποβάλλεται παραδεκτά με τις προτάσεις που κατέθεσε εμπρόθεσμα η αναιρεσείουσα την προηγούμενη της συζητήσεως ημέρα και είναι νόμιμη, ως στηριζόμενη στο άρθρο 579 παρ.2 του ΚΠολΔ. Από τις προσκομιζόμενες από 19-1-2001 εξοφλητικές αποδείξεις, που δεν αμφισβητεί ο αναιρεσίβλητος, προαποδεικνύεται ότι καταβλήθηκε στον τελευταίο το ανωτέρω ποσό, για κεφάλαιο και τόκους της απαιτήσεως που επιδίκασε η προσβαλλόμενη απόφαση.

Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση και να υποχρεωθεί ο αναιρεσίβλητος να αποδώσει στην αναιρεσείουσα το ποσό αυτό, με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της παρούσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 782/2001 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Δέχεται την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 409/2000 αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Πατρών.

Εξαφανίζει την απόφαση αυτή.

Απορρίπτει την ενώπιον του Ειρηνοδικείου Πατρών από 1-3-2000 (με αριθ. καταθέσεως 212/10-3-2000) αγωγή του αναιρεσιβλήτου κατά της αναιρεσείουσας. Υποχρεώνει τον αναιρεσίβλητο να αποδώσει στην αναιρεσείουσα το ποσό των τεσσάρων χιλιάδων εκατόν είκοσι ενός ευρώ και εβδομήντα οκτώ λεπτών (4.121,78), με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της παρούσας.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 20 Δεκεμβρίου 2005.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 15 Φεβρουαρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ