275/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 275 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 275/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Γεώργιο Χοϊμέ, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Φεβρουαρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και το Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Βορείου Αιγαίου, που κατοικοεδρεύει στον…, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Εμμανουήλ Μουστάκη, Πάρεδρο του ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Σ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Γεωργούση.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-4-2010 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 317/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Βορείου Αιγαίου.

Εκδόθηκε η 22/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 29-4-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Χοϊμές διάβασε την από 5-2-2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 17 παρ. 4 εδάφ. δ’ του Συντάγματος, σε συνδυασμό με εκείνη του άρθρου 11 παρ. 3 εδάφ. α’ του ν. 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων", προκειμένου να συντελεστεί η αναγκαστική απαλλοτρίωση, κατά το άρθρο 7 του ίδιου νόμου, η αποζημίωση που ορίστηκε καταβάλλεται υποχρεωτικά το αργότερο μέσα σε ενάμισι έτος από τη δημοσίευση της απόφασης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης και, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, από τη δημοσίευση της σχετικής απόφασης του δικαστηρίου, διαφορετικά η απαλλοτρίωση αίρεται αυτοδικαίως.

Όμως, στην παράγραφο 3 του πιο πάνω άρθρου 11 ν. 2882/2001 προστέθηκαν δύο εδάφια (το β’ και το γ’ ) με την παράγραφο 3α του άρθρου 39 ν. 4024/2011 (που αναφέρεται ότι "αντικατέστησε" την παράγραφο 3 του άρθρου 11) και ορίζεται πλέον (στο εδάφιο β’ ) ότι η εν λόγω επερχόμενη, αυτοδικαίως, ανάκληση της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης θεωρείται ότι δεν έγινε, όταν, μέσα σε ετήσια ανατρεπτική προθεσμία από την παρέλευση της παραπάνω προθεσμίας των 18 μηνών, οι θιγόμενοι ιδιοκτήτες, δηλαδή οι καθ’ ων η απαλλοτρίωση, επιθυμώντας τη διατήρηση της απαλλοτρίωσης που άρθηκε αυτοδίκαια, υποβάλλουν αίτηση και υπεύθυνη δήλωση προς την αρχή που εξέδωσε την απαλλοτριωτική απόφαση ότι επιθυμούν τη διατήρηση της απαλλοτρίωσης και την καταβολή της δικαστικά καθορισμένης, προσωρινής ή οριστικής, αποζημίωσης και το αίτημά τους γίνει δεκτό από την αρχή που κήρυξε την απαλλοτρίωση και υποχρεούται στην καταβολή της αποζημίωσης.

Στην περίπτωση αυτή, δεν επιτρέπεται ο ανακαθορισμός της αποζημίωσης ή η αναζήτηση τόκων υπερημερίας. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται, όπως ορίζεται στο εδάφιο γ’ του ίδιου άρθρου (11 παρ. 3), και σε απαλλοτριώσεις που έχουν κηρυχθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού (2882/2001) και έχει επέλθει αυτοδίκαιη ανάκληση, λόγω παρέλευσης της δεκαοκτάμηνης προθεσμίας, οπότε, στην περίπτωση αυτή, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τη διατήρηση της απαλλοτρίωσης μέχρι τις 31-12-2012.

Έτσι, με την επαναφορά σε ισχύ, με το άρθρο 39 παρ. 3α του ν. 4024/2011, διάταξης παρεμφερούς του άρθρου 11 παρ. 3 ν.δ. 797/1971, όπως είχε αντικατασταθεί με το άρθρο 3 παρ. 1 και 2 ν. 212/1975 (ΑΕΔ 26/2010, ΣτΕ Ολομ. 922/2014), η οποία δεν είχε περιληφθεί, αρχικά, στο ν. 2882/2001, διευκολύνεται η διάσωση της απαλλοτρίωσης και η εκτέλεση έργων δημόσιας ωφέλειας, με τη συναίνεση, όμως, των θιγόμενων ιδιοκτητών, προκειμένου να μην πλήττεται το άξιο προστασίας συμφέρον τους (βλ.

αιτιολογική έκθεση του υπόψη νόμου 4024/ 2011, στη σελίδα 23), οι οποίοι και μόνο έχουν το δικαίωμα να προβάλουν την αυτοδίκαιη ανάκληση της απαλλοτρίωσης με την παρέλευση των δεκαοκτώ μηνών, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (ΑΠ Ολομ. 7/2007, ΑΠ 1977/ 2014, ΑΠ 802/2012). Με το παραπάνω, πάντως, εδάφιο β’ (που προστέθηκε, κατά τα προαναφερόμενα, στο άρθρο 11 παρ. 3 ν. 2882/2001) ενεργοποιείται η επιβολή περιορισμών στην περιουσία του ενδιαφερόμενου για τη διατήρηση της απαλλοτρίωσης ιδιοκτήτη.

Συγκεκριμένα, ο νομοθέτης επεμβαίνει, αφενός μεν στο ανώτατο ύψος της ήδη καθορισμένης αποζημίωσης, αποκλείοντας στον καθ’ ου τη δυνατότητα να ζητήσει τον δικαστικό επανακαθορισμό της σε μεγαλύτερο ύψος με βάση την επίκαιρη αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου του, αφετέρου δε, στους τόκους υπερημερίας που θα οφείλονταν σε περίπτωση έγερσης, εκ μέρους του, καταψηφιστικής αγωγής για την επιδίκαση της αποζημίωσης, με δικαιολογητικό λόγο την επιδίωξη του νομοθέτη να περιοριστεί το πρόσθετο οικονομικό κόστος, εξαιτίας της επανακήρυξης της απαλλοτρίωσης και του καθορισμού αυξημένων, λόγω του μεταγενέστερου χρόνου υπολογισμού, τιμών μονάδας, χωρίς να παραβλέπεται και η μείωση του κύρους του Δημοσίου ή άλλων δημόσιων φορέων, υπέρ των οποίων κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση και οι οποίοι κατέλαβαν τις εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν δίχως να πληρώσουν την αποζημίωση, όπως αυτά διατυπώνονται στην ίδια 23η σελίδα της πιο πάνω αιτιολογικής έκθεσης.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρ. 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών... Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Το ουσιαστικό δε απαράδεκτο ελέγχεται αναιρετικά με το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 236/2015). Στην προκείμενη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο Βορείου Αιγαίου, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Όπως αποδεικνύεται από τα προσκομιζόμενα από τους διαδίκους έγγραφα, η με αριθμό 317/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, με την οποία ορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας για την απαλλοτρίωση, που κηρύχθηκε με την υπ’ αριθ. .../30. 10.2007 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου (ΦΕΚ 498/τ.

Δ’ /16.11.2007), εκδόθηκε την 30-10-2009. Μέχρι την 6-1-2013, ήτοι για χρόνο μεγαλύτερο των προβλεπομένων δεκαοκτώ μηνών, η αρμόδια για την καταβολή της αποζημίωσης Διεύθυνση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του Διοικητικού Τομέα Κοινοτικών Πόρων και Υποδομών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δεν κατέβαλε ούτε παρακατάθεσε την ορισθείσα αποζημίωση.

Την 5-4-2012, ο καθού η αίτηση, θιγόμενος ιδιοκτήτης, αποδεχόμενος τη διατήρηση της απαλλοτρίωσης, υπέβαλε την προβλεπόμενη από την προαναφερθείσα διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 11 του Ν. 2882/2001, όπως αυτή ισχύει μετά την αντικατάστασή της με την παράγραφο 3α του άρθρου 39 Ν. 4024/2011, αίτηση - υπεύθυνη δήλωση προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Η αρμόδια για την καταβολή της αποζημίωσης Διεύθυνση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του Διοικητικού Τομέα Κοινοτικών Πόρων και Υποδομών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων την 7-1-2013, αποδεχόμενη την αίτηση του θιγόμενου ιδιοκτήτη, ανακοίνωσε την παρακατάθεση της αποζημίωσης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, συνολικού ποσού 33.357,85 ευρώ, με τα .../27-12-2012 Γραμμάτια Συστάσεως Παρακαταθήκης".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε, ως "απαράδεκτη", την από 10-4-2010 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης του απαλλοτριωμένου, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ακινήτου του καθ’ ου η αίτηση, ήδη αναιρεσιβλήτου, αφού έγινε δεκτό ότι δεν επιτρέπεται πλέον ανακαθορισμός της αποζημίωσης, όπως πρότεινε ο τελευταίος.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε τις νομικές διατάξεις που προπαρατέθηκαν και, συγκεκριμένα, των άρθρων 17 παρ. 4 του Συντάγματος και 11 παρ. 3 εδάφ. β’ ν. 2882/2001, όπως έχει αντικατασταθεί, κατά τα προαναφερόμενα, που δεν επιτρέπει τον ανακαθορισμό της αποζημίωσης, όχι μόνο από τον δικαιούχο αυτής - καθ’ ου η απαλλοτρίωση αλλά και από εκείνον υπέρ του οποίου διατηρήθηκε η απαλλοτρίωση.

Επομένως, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ και ο (μοναδικός) λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος.

Μετά από αυτά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να καταδικαστεί το αναιρεσείον που νικήθηκε στη δίκη στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρ. 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένα, όμως, κατά το άρθρ. 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αριθμ.18 ΕισΝΚΠοΔ), σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 22 παρ. 3 ν. 2882/2001, 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και αριθμ. 2 της 134423 οικ/8-12-1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ 11/Β’ /20-1-1993), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29-4-2014 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της 22/2013 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του την 1η Απριλίου 2016.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ