267/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 267 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 267/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος Ιωάννης Παπανικολάου), Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ιωάννη Σίδερη (κωλυομένων των Αρεοπαγιτών Ελένης Μαραμαθά και Αντωνίου Παπαθεοδώρου) και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου , που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Παναγιώτη Αθανασίου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ1, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την με αριθμό εκθέσεως κατάθεσης 2588 ΜΕ 285/15-11-1994 προσφυγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 298/1995 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 347/1998 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά το αναιρεσείων με την από 30/08/1999 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνον το αναιρεσείων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αχιλλέας Νταφούλης ανέγνωσε την από 15-12-2007 έκθεσή της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Ελένης Μαραμαθά, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από την προσκομιζόμενη με επίκληση ........έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή Ιωαννίνων ......... αποδεικνύεται, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για τη σημερινή δικάσιμο, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθέσμα στον ίδιο τον αναιρεσίβλητο. Όμως αυτός δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου με πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσε δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ. Επομένως η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι (άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔικ) και να ερευνηθεί ο μοναδικός λόγος της αναίρεσης, μετά την έκδοση και εμπρόθέσμη κατάθεση στη γραμματεία του Εφετείου Θεσσαλονίκης, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, της 830/1999 γνωμοδότησης του αρμόδιου Γ' τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, για το παραδεκτό και το βάσιμο του λόγου αυτού (άρθρο 12 ν. 2298/1995, όπως αντικαταστάθηκε με άρθρο 28 παρ. 3 του ν. 2579/1998 και στη συνέχεια με άρθρο 42 του ν. 2721/1999).

ΙΙ. Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του οθωμανικού νόμου "Περί γαιών" της 7ης Ραμαζάν του έτους Εγίρας 1274 (1856), ο οποίος διατηρήθηκε σε ισχύ στις "Νέες χώρες", όπως και ο Νομός Σερρών, κατά το άρθρο 2 παρ. 4 του ν. 1471/1914, "Αι γαίαι διαιρούνται εις πέντε κατηγορίας: 1ον εις γαίας καθαράς ιδιοκτησίας, δηλαδή εις μέρη εξουσιαζόμενα δια κυριότητας, 2ον εις γαίας δημοσίας 3ον εις γαίας αφιερωμένας, 4ον εις γαίας εγκαταλελειμένας και και 5ον εις γαίας νεκράς.

Αι καθαράς ιδιοκτησίας γαίαι εισί τεσσάρων ειδών: 1ον τα εν τοις χωρίοις και κώμαις κείμενα οικόπεδα, καθώς και αι εις τον περίβολόν των ευρικόμεναι γαίαι, αίτινες δεν δύνανται να ώσι πλέον του ημίσεος στρέμματος και θεωρούνται ως συμπλήρωμα κατοικίας 2ον ....., 3ον ... και 4ον αι φορολογούμεναι γαίαι, ήτοι αι εν καιρώ της κατακτήσεως εις τους πορθητάς ως λάφυρα διανεμηθείσαι γαίαι, ονομάζονται δεκατιζόμεναι γαίαι? αι δε γαίαι, αίτινες είχον μείνει εις την κατοχήν μη μουσουλμάνων κατοίκων ονομάζονται φορολογούμεναι γαίαι....Η κυριότης, ήτοι η ουσία των καθαράς ιδιοκτησίας γαιών ανήκει τω κυρίων αυτών, μεταβιβαζομένων κληρονομικώς ως τα λοιπά πράγματα και διεπομένων υπό των διατάξεων, οίαι η αφιέρωσις, η υποθήκη, η δωρεά και το δικαίωμα της προτιμήσεως....".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι κτήματα καθαράς ιδιοκτησίας είναι οπωσδήποτε τα οικόπεδα, τα σπίτια και γενικά τα οικοδομήματα και εργαστήρια που βρίσκονται μέσα στις πόλεις, τα χωριά και τις κωμοπόλεις, καθώς και οι συνεχόμενοι χώροι (κήποι - αυλές) που περιβάλλουν αυτά, οι οποίοι δεν μπορούν να είναι έκτασης μεγαλύτερης του μισού στρέμματος.

Το τοπικό στρέμμα στο Νομό Σερρών ανερχόταν κατ το αναιρεσίον στα 2070 τ.μ.. Περαιτέρω γίνεται δεκτό ότι και αν ακόμη το οικόπεδο καλλιεργείται με κηπευτικά και οπωροφόρα δένδρα δεν καθίσταται τούτο δημόσια γη, με την έννοια του οθωμανικού ως άνω νόμου περί γαιών", ο οποίος ως δημόσιες γαίες εννοεί τους αγρούς και όχι τα οικόπεδα και τους κήπους (ΑΠ 620/1976).

Εξάλλου, κατά τα άρθρα 167, 175, 181 και 185 του οθωμανικού αστικού κώδικα τα ακίνητα καθαρής ιδιοκτησίας εξομοιώνονται με τα κινητά και για τη μεταβίβασή τους δεν απαιτείται καμία διατύπωση, αλλά αρκεί η αμοιβαία συναίνεση των συμβαλλομένων η οποία μπορεί να αποδειχθεί με ιδιωτικά έγγραφα και μάρτυρες. Η μεταγραφή στα κτηματολογικά βιβλία της μεταβιβάσεως των ακινήτων αυτών δεν ήταν αναγκαία, σε αντίθεση με τη μεταβίβαση των βακουφίων και των δημοσίων γαιών.

Οι νομοθετικές μεταβολές που επέφερε ο νόμος 28/ρετζέπ του έτους 1291 (1874) δεν μετέβαλαν και τον τρόπο μεταβίβασης των τέλειας ιδιοκτησίας "μούλκι" ακινήτων, ο οποίος ρυθμιζόταν από το ιερό μουσουλμανικό δίκαιο (ΑΠ 1135/1975). Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση των δικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα εξής :

Με την 75/1993 απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων (ΕΑ) Σερρών, ύστερα από άιτησή του, ο αναιρεσίβλητος αναγκάστηκε, κατά τη διαδικασία των άρθρων 242 και 246 του Αγροτικού Κώδικα, κύριος έκτασης συνολικού εμβαδού 667 τετρ. μέτρων, η οποία βρίσκεται στο συνοικισμό .......... της κοινότητας Δάφνης του Νομού Σερρών, εντοπίζεται στο με αριθμό ....

οικοδομικό τετράγωνο αυτού και συγκροτείται, από το συνολικό εμβαδό του με αριθμό .... οικοπέδου (έκτασης 493 τ.μ.) και από τμήμα (έκτασης 174 τ.μ.) του με αριθμό ..... οικοπέδου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της οριστικής διανομής και ρυμοτομίας του συνοικισμού αυτού έτους 1986 τα δύο αυτά οικόπεδα φέρονται ως διαθέσιμα.

Το αναιρεσείον άσκησε προσφυγή και ζήτησε την ακύρωση της ως άνω απόφασης της ΕΑ Σερρών, για νομικούς και ουσιαστικούς λόγους. Το μονομελές πρωτοδικείο Σερρών με την 298/1995 απόφασή του απέρριψε την προσφυγή. Στη συνέχεια άσκησε την από 14-10-1996 έφεσή του και ζήτησε την εξαφάνιση της εκκληθείσας πιο πάνω απόφασης του μονομελούς πρωτοδικείου Σερρών, για εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου και κακή εκτίμηση των αποδείξεων, ώστε κατόπιν να γίνει δεκτή η με αριθμό 2588/15-11-1994 προσφυγή του.

Εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 347/1998 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, που απέρριψε στο σύνολό της την έφεση αυτή. Συγκεκριμένα με την προσβαλλόμενη απόφασή του το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Από την εποχή της τουρκοκρατίας οι τούρκοι υπήκοοι αδελφοί ..... και ..... γιοί του ......, κάτοικοι ......, με βάση τίτλο του οθωμανικού κτηματολογίου, ήταν κύριοι ακινήτου που βρίσκονταν μέσα στο χωριό .....

της περιφέρειας ...., στη θέση "...." (......) και περιλάμβανε ένα υδρόμυλο με το οικόπεδό του και ένα συνεχόμενο κήπο ή αγρό. Με το ........ πωλητήριο συμβόλαιο του τότε συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Γεωργίου Διαμαντόπουλου, οι παραπάνω ιδιοκτήτες, ενεργώντας νόμιμα δια του πληρεξουσίου τους ........, ολόκληρο το ακίνητό τους, δηλαδή τον υδρόμυλο με όλα τα εξαρτήματα του (καρούλια, πτερωτές, πέτρες), το οικόπεδο και το συνεχόμενο κήπο ή αγρό, το πούλησαν και το μεταβίβασαν στο "......." μυλωθρό, κάτοικο του ίδιου χωριού, ο οποίος ονομαζόταν κανονικά ........

Μετά το θάνατο του αγοραστή αυτού, οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, δηλαδή η σύζυγός του ..... και τα τέκνα του .... και ....., με το από ........ ιδιωτικό συμφωνητικό, πούλησαν άτυπα στον πατέρα του καθού η προσφυγή και εφεσιβλήτου Ψ, ολόκληρο το ακίνητο του δικαιοπαρόχου τους με τον "κατεστραμμένο τελείως υδρόμυλο", εμβαδού κατά το συμφωνητικό "άνω των δύο δεκαδικών στρεμμάτων".

Ο οικισμός στον οποίο βρίσκεται το επίδικο πριν το έτος 1926 ονομαζόταν ...... και ανήκε στην κοινότητα 'Ετζβας (.....), ενώ έκτοτε ονομάζεται ...... και ανήκει στην ίδια Κοινότητα Δάφνης. Κατά την περιγραφή του συμφωνητικού το ακίνητο που αγόρασε ο Ψ συνόρευε με οικόπεδο ......., βόρεια με δρόμο προς το βουνό, νότια με οικόπεδο υδρόμυλου του ......

και ανατολικά με δρόμο του χωριού. Ο αγοραστής νεμόταν το ακίνητο που αγόρασε μέχρι το έτος 1972, οπότε πέθανε και κληρονομήθηκε από τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους του. 'Υστερα από άτυπη διανομή μεταξύ αυτών, το ακίνητο περιήλθε στον εφεσίβλητο ο οποίος το κατείχε με διάνοια κυρίου μέχρι το χρόνο της προσφυγής.

Κατά την αποτύπωση όμως που προηγήθηκε της οριστικής διανομής και ρυμοτομίας του συνοικισμού ......, για άγνωστο λόγο, η πιο πάνω αδιαμφισβήτητη ενιαία ιδιοκτησία, εμβαδού 2300 τμ κατά την καταμέτρηση, διαχωρίστηκε σε τρία ακίνητα. Η μεθόδευση αυτή μπορεί να οφειλόταν στην ελλιπή πληροφόρηση της επιτροπής οριστικών διανομών περί των δικαιωμάτων του εφεσιβλήτου, ο οποίος λόγω της εγκατάστασης του στα ....

δεν είχε προσκομίσει τους τίτλους, ούτε είχε προβάλει τα δικαιώματά του, ή σε άλλα αίτια (άγνοια οριοδείκτη κτλ). Πάντως διαχωρίστηκε υπέρ του εφεσιβλήτου το με αριθμό .... οικόπεδο του Ο.Τ. ..., εμβαδού 1633 τ.μ., με το χαρακτηρισμό ιδιοκτησία Ψ1. Από την υπόλοιπη έκταση του ακινήτου εμβαδού 667 τ.μ. (2300-1633) σχηματίστηκε το με αριθμό ....

οικόπεδο, εμβαδού 493 τ.μ., το οποίο χαρακτηρίστηκε ως διαθέσιμο, ενώ το υπόλοιπο τμήμα των 174 τ.μ. (667-493) περιλήφθηκε στο με αριθμό .... επίσης διαθέσιμο οικόπεδο, συνολικής έκτασης 473 τ.μ.. Από την ανάπτυξη αυτή προκύπτει, ότι εσφαλμένα περιλήφθηκε στα διαθέσιμα οικόπεδα του οικισμού το τμήμα της ιδιοκτησίας του εφεσιβλήτου, εμβαδού 667 τ.μ., και επομένως ορθά η επιτροπή απαλλοτριώσεων Ν.

Σερρών αναγνώρισε το διάδικο αυτό κύριο αυτού, αν και στο ορθό αυτό συμπέρασμα κατέληξε με εσφαλμένη αιτιολογία". Με βάση τις αιτιολογίες αυτές το Εφετείο κατέληξε, ότι εσφαλμένα περιλήφθηκε στα διαθέσιμα οικόπεδα το άνω τμήμα της ιδιοκτησίας του αναιρεσιβλήτου και συνεπώς ορθά η επιτροπή απαλλοτριώσεων Νομού Σερρών αναγνώρισε το διάδικο αυτό κύριο του εν λόγω ακινήτου, αν και με εσφαλμένη αιτιολογία ότι επρόκειτο αρχικά για δημόσια γ στην οποία οι απώτεροι δικαιοπάροχοι του αναιρεσιβλήτου οθωμανοί είχαν αποκτήσει δικαίωμα εξουσίασης (τεσσαρούφ), ενώ επρόκειτο για ακίνητο καθαρής ιδιοκτησίας.

Επίσης δέχτηκε, ότι την ίδια εσφαλμένη αιτιολογία υιοθέτησε και το πρωτόδικο δικαστήριο, αλλά κατέληξε σε ορθό αποτέλεσμα απορρίπτοντας την προσφυγή του αναιρεσείοντος κατά της απόφασης της επιτροπής απαλλοτριώσεων. Ακολούθως απέρριψε τους λόγους εφέσεως του αναιρεσείοντος ως αβάσιμους και επεκύρωσε την πρωτόδικη απόφαση που είχε καταλήξει σε ορθό αποτέλεσμα, αφού αντικατέστησε την εσφαλμένη αιτιολογία.

Κρίνοντας ως άνω το Εφετείο και με παραδοχές ότι το επίδικο αυτό ακίνητο (δηλαδή η οικοπεδική αυτή έκταση των 667 τ.μ.), που βρίσκεται μέσα σε χωριό και από την εποχή της τουρκοκρατίας ανήκε σε τούρκους υπήκοους, οι οποίοι με το αναφερόμενο συμβόλαιο το μεταβίβασαν στους δικαιοπαρόχους του αναιρεσιβλήτου, ήταν ακίνητο καθαράς ιδιοκτησίας, δεν παραβίασε, αλλά σωστά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις προαναφερθείσες διατάξεις του οθωμανικού νόμου "περί γαιών" της 7ης Ραμαζάν του έτους Εγίρας 1274 (1856).

Συνακόλουθα, δεν υπέπεσε στην αποδιδόμενη από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ πλημμέλεια, γι' αυτό και πρέπει ο μοναδικός λόγος αναίρεσης που υποστηρίζει τα αντίθετα να απορριφθεί ως αβάσιμος.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Απορρίπτει την από 30-8-1999 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, για αναίρεση της 347/1998 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 1 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ