265/2026 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 265 / 2026 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 265/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρυσούλα Πλατιά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου (λόγω κωλύματος του Αντιπρόεδρου Σωκράτη Πλαστήρα και μετά από την 291/2025 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου), Ερασμία Λιούλη, Ζωή Καραχάλιου, Αθανάσιο Νικολόπουλο και Αριστέα Τσαμαδιά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Νοεμβρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ. , για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης" (ΕΦΚΑ), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικού διαδόχου του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία "Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων" (ΟΓΑ), το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Σουλιώτη, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Χ. του Σ. και 2) Ι. συζ. Α. Χ. , θυγ. Π. και Μ. Χ. , κατοίκων ... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ελένη Μιχοπούλου.

Κοινοποιούμενη η αναίρεση στους: 1) Υπό ειδική εκκαθάριση τελούσα ανώνυμη τραπεζική εταιρεία με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) ανώνυμη τραπεζική εταιρεία με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) ανώνυμη τραπεζική εταιρεία με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 4) Ελληνικό Δημόσιο, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Διοικητή της και εν προκειμένω και από τον Προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ Αγρινίου, που κατοικοεδρεύει στο Αγρίνιο, που δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 30-12-2015 και με αρ. εκθ. καταθ. .../2015 και 318/2015 αιτήσεις των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Ειρηνοδικείο Μεσολογγίου και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 49/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 86/2018 τελεσίδικη του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 30-6-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Αριστέα Τσαμαδιά, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Φέρεται προς συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου η από 30-6-2020 και με αριθ. εκθ. καταθ. ...2020 αίτηση αναίρεσης του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης", ως καθολικού διαδόχου του ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ" (ΟΓΑ), η οποία στρέφεται κατά των Α.

Χ. και Ι. συζ. Α. Χ. και με την οποία προσβάλλεται η υπ` αριθ. 86/2018 τελεσίδικη απόφαση του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου, η οποία εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 έως 741 επ. του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 εδ. β' του ν. 3869/2010 "Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων"), επί αντίστοιχων εφέσεων του Ελληνικού Δημοσίου, του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης" υπό την προαναφερόμενη ιδιότητά του και της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσας ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", οι οποίες συνεκδικάστηκαν, κατά της υπ` αριθ. 49/2016 οριστικής απόφασης του Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου.

Από τις διατάξεις των άρθρων 1, 4, 5 και 8 του ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων"), 76-78, 748 παρ. 3 εδ. α`, 760 εδ. α`, 762 και 769 εδ. β` του ΚΠολΔ προκύπτει ότι, εφόσον στην αίτηση του οφειλέτη για δικαστική ρύθμιση των οφειλών του, κατά τις διατάξεις του ν. 3869/2010, όπως ισχύει, αναφέρονται περισσότεροι πιστωτές και οι απαιτήσεις αυτών, η μη επίδοση της αίτησης σε κάποιον ή κάποιους από τους πιστωτές εμποδίζει την περαιτέρω διαδικασία και ως προς τους πιστωτές εκείνους για τους οποίους έγινε κανονικά η επίδοση της αίτησης.

Και τούτο διότι ο οφειλέτης, αναφέροντας στην αίτησή του περισσότερους πιστωτές, επιθυμεί την έναντι όλων ρύθμιση των χρεών του και την απαλλαγή του από αυτά.

Άλλωστε το δικαστήριο, σε περίπτωση ρύθμισης, θα ορίσει καταβολές σε όλους τους πιστωτές και όχι σε ορισμένους από αυτούς. Δεν νοείται, συνεπώς, ο χωρισμός της διαδικασίας και η έρευνα της υπόθεσης μόνο έναντι των πιστωτών εκείνων προς τους οποίους επιδόθηκε η αίτηση, όχι όμως και έναντι εκείνων προς τους οποίους δεν επιδόθηκε, καθόσον κάτι τέτοιο θα σήμαινε ουσιαστικά ότι ο οφειλέτης έχει τη δυνατότητα να επιλέγει τους πιστωτές του έναντι των οποίων επιθυμεί τη ρύθμιση.

Τέτοια, όμως, δυνατότητα δεν έχει, όπως τούτο προκύπτει από τη διάταξη του τρίτου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 8 του ν. 3869/2010, όπως το εδάφιο αυτό προστέθηκε με το άρθρο 16 παρ. 1 του ν. 4161/2013, αλλά και από το πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 (όπως διαμορφώθηκε σύμφωνα με το ν. 4336/2015 που αντικατέστησε το άρθρο 1 του ν. 3869/2010), που ορίζει ότι: "Στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος νόμου εμπίπτει το σύνολο των οφειλών των προσώπων της παραγράφου 1 προς τους ιδιώτες".

Και ναι μεν στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010, όπως διαμορφώθηκε μετά το ν. 4336/2015, ορίζεται ότι: "Απαίτηση πιστωτή, η οποία δεν έχει συμπεριληφθεί στην αίτηση δεν επηρεάζεται από τη διαδικασία διευθέτησης των οφειλών του αιτούντος κατά τον παρόντα νόμο", η διάταξη, ωστόσο, αυτή εφαρμόζεται, κατά τη γραμματική της διατύπωση, αν δεν συμπεριληφθεί στην κατάσταση απαίτηση πιστωτή, όχι, όμως, και στην περίπτωση που έχει περιληφθεί πιστωτής, αλλά στη συνέχεια δεν γίνεται επίδοση σε αυτόν.

Κατά συνέπεια, οι αναφερόμενοι στην αίτηση τυχόν περισσότεροι πιστωτές τελούν μεταξύ τους σε σχέση οιονεί αναγκαστικής παθητικής ομοδικίας, κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 76 παρ. 1 περ. β` του ΚΠολΔ (ΑΠ 83/2025, ΑΠ 1035/2024, ΑΠ 596/2024) και, ως εκ τούτου, πρέπει να καλούνται σε κάθε μεταγενέστερη συζήτηση της υπόθεσης, κατ` άρθρο 76 παρ. 3 του ΚΠολΔ, αλλιώς αυτή κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς όλους τους (αναγκαίους) ομοδίκους και αυτεπάγγελτα (ΑΠ 83/2025, ΑΠ 1035/2024, ΑΠ 561/2024).

Από την επιτρεπτή, κατ` άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, αναφορικά με το διαδικαστικό ιστορικό της υπόθεσης, προκύπτουν τα ακόλουθα: Ο αιτών Α. Χ. και η αιτούσα Ι. συζ. Α. Χ. , ήδη αναιρεσίβλητοι, άσκησαν τις από 30-12-2015 (αριθ. εκθ.

καταθ. ... και ...2015) δύο (2) αιτήσεις τους ενώπιον του Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου, κατά: 1) της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", 2) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.", 3) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.", 4) του ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (ΟΓΑ) και 5) του Ελληνικού Δημοσίου ο πρώτος αιτών και κατά: 1) της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." και 2) του ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (ΟΓΑ) η δεύτερη αιτούσα, με τις οποίες, επικαλούμενοι έλλειψη πτωχευτικής ικανότητας και μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους προς τους καθ' ων οι αιτήσεις, ζήτησαν τη διευθέτηση αυτών (οφειλών) από το Δικαστήριο, ώστε να επέλθει απαλλαγή τους από κάθε υφιστάμενο υπόλοιπο των χρεών τους έναντι των πιστωτών τους, σύμφωνα με το σχέδιο διευθέτησης, που είχαν υποβάλει, άλλως να ρυθμιστούν τα χρέη τους, σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν. 3869/2010 και να εξαιρεθεί από την εκποίηση η κύρια κατοικία τους, σύμφωνα με το άρθρο 9 παρ. 2 του ν. 3869/2010.

Κατόπιν συζήτησης των δύο αιτήσεων, οι οποίες συνεκδικάστηκαν, εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, η υπ` αριθ. 49/2016 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου, η οποία δέχθηκε τις αιτήσεις, κατά τα αναφερόμενα ειδικότερα στο διατακτικό της. Κατά της απόφασης αυτής: Α) το Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 15-5-2017 (αριθ.

εκθ. καταθ. ΕΜ 24/16-5-2017) έφεση κατά: 1) του αιτούντος, 2) της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", 3) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.", 4) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." και 5) του ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (ΟΓΑ) και ήδη Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης", Β) το Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης", ως καθολικός διάδοχος του ΝΠΔΔ "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ" (ΟΓΑ), άσκησε την από 15-5-2017 (αριθ.

εκθ. καταθ. ...2017) έφεση κατά: 1) των δύο αιτούντων, 2) της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", 3) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.", 4) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." και 5) του Ελληνικού Δημοσίου και Γ) η υπό ειδική εκκαθάριση τελούσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." άσκησε την από 19-5-2017 (αριθ.

εκθ. κατ. ΕΜ 26/24-5-2017) έφεση κατά: 1) των δύο αιτούντων, 2) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.", 3) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.", 4) του ΝΠΔΔ "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ" (ΟΓΑ) και ήδη Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης" και 5) του Ελληνικού Δημοσίου.

Κατόπιν συζήτησης των εφέσεων αυτών, οι οποίες συνεκδικάσθηκαν, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη υπ` αριθ. 86/2018 τελεσίδικη απόφαση του, δικάσαντος ως Εφετείου, Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου, η οποία δέχθηκε τυπικά και απέρριψε κατ` ουσίαν αυτές, επικυρώνοντας την εκκαλουμένη πρωτόδικη απόφαση.

Κατά της απόφασης αυτής το Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης", καθολικός διάδοχος του ΝΠΔΔ "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ" (ΟΓΑ), καθ' ου οι δύο αιτήσεις, άσκησε την υπό κρίση από 30-6-2020 αίτηση αναίρεσης, η οποία απευθύνεται μόνο κατά των δύο αιτούντων και όχι και κατά των λοιπών καθ' ων η αίτηση πιστωτών - διαδίκων και συγκεκριμένα δεν απευθύνεται κατά: 1) της υπό ειδική εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", 2) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "EUROBANK ERGASIAS Α.Ε.", 3) της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε." και 4) του Ελληνικού Δημοσίου, αλλά αναφέρεται ότι κοινοποιείται προς τους τελευταίους.

Πλην όμως, δεν προκύπτει ότι κλητεύθηκαν είτε από το αναιρεσείον Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου είτε από τους αναιρεσίβλητους, προκειμένου να παραστούν στην (αναιρετική) δίκη, παρότι τούτο είναι αναγκαίο, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη, ούτε άλλωστε οι ως άνω παραστάθηκαν αυτοβούλως κατά την εκφώνηση και συζήτηση της αίτησης από το οικείο πινάκιο, κατά την αναφερόμενη στην αρχή της προκειμένης απόφασης δικάσιμο.

Ωστόσο, ενόψει του ότι έχουν έννομο συμφέρον από τη δίκη, αφού αυτή αφορά σε ρύθμιση οφειλών υπερχρεωμένου φυσικού προσώπου σύμφωνα με το ν. 3869/2010, κατά την οποία ο δεσμός που συνδέει τους πιστωτές του αιτούντος - οφειλέτη, ενόψει του ότι η ισχύς της απόφασης που θα εκδοθεί εκτείνεται σε όλους τους "μετέχοντες στη δίκη" πιστωτές, είναι αυτός της οιονεί αναγκαστικής παθητικής ομοδικίας (άρθρο 76 παρ. 1 περ.

β` του ΚΠολΔ), όπως προαναφέρθηκε στη μείζονα σκέψη, και έχουν οι εν λόγω πιστωτές μεταξύ τους αντίθετα συμφέροντα, η έλλειψη κλήτευσης αυτών καθιστά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης απαράδεκτη, κατ` αυτεπάγγελτη έρευνα του Δικαστηρίου (ΑΠ 83/2025, ΑΠ 1035/2024). Σημειωτέον ότι η μη απεύθυνση της αναίρεσης και κατά των λοιπών διαδίκων στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο - πιστωτών δεν δημιουργεί απαράδεκτο της αναίρεσης (ΑΠ 1035/2024), αλλά απαιτείται η κλήτευση αυτών προς συζήτηση κατά την αναιρετική δίκη.

Μετά από αυτά, η συζήτηση της υπόθεσης πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη, χωρίς να περιληφθεί διάταξη για δικαστική δαπάνη σε βάρος του αναιρεσείοντος και υπέρ των παριστάμενων αναιρεσιβλήτων, πρωτίστως διότι η προκειμένη απόφαση είναι μη οριστική (ΟλΑΠ 4/2013, ΑΠ 83/2025, ΑΠ 561/2024), αλλά και διότι, έστω και αν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρο 3 εδ.

β` του ν. 3869/2010), η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου 746 του ΚΠολΔ, καθώς επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση που προβλέπει το άρθρο 8 παρ. 6 εδ. β` του ως άνω ν. 3869/2010, κατά το οποίο: "...Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται", που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ 646/2025, ΑΠ 406/2025, ΑΠ 83/2025).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από 30-6-2020 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης ...2020 αίτησης για αναίρεση της υπ` αριθ. 86/2018 τελεσίδικης απόφασης του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Φεβρουαρίου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 24 Φεβρουαρίου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ