265/2025 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 265 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 265/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη και Ερασμία Λιούλη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Δεκεμβρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Μ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Κουνέλη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Δημητρουλάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-9-2015 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και της Γ. Μ. του Ι., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3118/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 651/2021 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 19-12-2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Σωκράτη Πλαστήρα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση, από 19-12-2022 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2022), αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων, εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση ασφάλισής του (άρθρ. 681A, 666, 667 και 670 έως 676 του ΚΠολΔ, όπως ίσχυαν πριν από την αντικατάστασή τους με το άρθρο τέταρτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015), με αριθ. 651/2021 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Αυτή είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 του ΚΠολΔ), διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, εντός της διετούς καταχρηστικής προθεσμίας του άρθρου 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, εφόσον από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ) και επομένως πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο του (μοναδικού) λόγου της (άρθρ. 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών, χωρίς να απαιτείται η ειδικότερη αιτιολόγηση καθενός στοιχείου (ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 1033/2024).

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, δηλ.

ως πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ (Ολ.ΑΠ 9/2015, ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1545/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 380/2023). Και αυτό, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στη πρώτη περίπτωση (όσον αφορά το δικαιούχο-παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1545/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 380/2023).

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσας χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 του ΚΠολΔ, αναλόγως από τους αριθ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 1/2016, Ολ.ΑΠ 2/2013, ΑΠ 1208/2023).

Με τον ίδιο λόγο αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ., ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ` ουσίαν (Ολ.ΑΠ 3/2020, Ολ.ΑΠ 27 και 28/1998).

Στην ερευνώμενη υπόθεση, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, με τη προσβαλλόμενη με αριθ. 651/2021 απόφασή του, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητα και από τη σύμβαση ασφάλισης, αφού προηγουμένως έκρινε, κατά το μη προσβαλλόμενο με την αναίρεση μέρος, ότι αποκλειστικά υπαίτιος του ένδικου αυτοκινητικού ατυχήματος, που έλαβε χώρα στις 17-7-2015 και περί ώρα 04.55, στη Ζάκυνθο, επί της οδού ...

στη συμβολή της με την Ε.Ο. ... και κατά το οποίο τραυματίστηκε ο αναιρεσείων-ενάγων οδηγός του με αριθ. κυκλοφορίας ... ιδιωτικής χρήσης επιβατηγού αυτοκινήτου (συνυπαίτιος του τραυματισμού του κατά ποσοστό 20%, καθόσον δεν φορούσε ζώνη ασφαλείας), ήταν ο Δ. Λ., οδηγός του με αριθ. κυκλοφορίας ... ιδιωτικής χρήσης επιβατηγού αυτοκινήτου, το οποίο ήταν ασφαλισμένο, για τις προς τρίτους ζημίες, στην αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία, σχετικά με το κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής του βλάβης, κατ' άρθρα 932 του ΑΚ, που επιδικάστηκε στον αναιρεσείοντα και ενδιαφέρει τη παρούσα αναιρετική δίκη, δέχθηκε, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπησή της, τα εξής:''.....

Περαιτέρω αποδείχτηκε ότι ο πρώτος ενάγων, μετά την σύγκρουση, μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Ζακύνθου, όπου μετά την υποβολή του σε πλήρη ακτινολογικό και εργαστηριακό έλεγχο διαπιστώθηκε ότι έχει υποστεί βαριά κάκωση κεφαλής με συνοδό κεφαλαλγία, βαριά κάκωση αυχένα και έφερε διάσπαρτους μώλωπες και εκδορές.

Στο νοσοκομείο αυτό αφού του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες, του έγινε καθαρισμός και περιποίηση των τραυμάτων του, του τέθηκε αυχενικό κολάρο, λόγω του πόνου στο αυχένα και του χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή. Αφού παρέμεινε νοσηλευόμενος στο παραπάνω νοσοκομείο για επτά (7) ημέρες (από 17-7-2015 έως 22-7-2015), εξήλθε προκειμένου να μεταβεί στο νοσοκομείο Πατρών για περαιτέρω αντιμετώπιση της κάκωσης του αυχένα.

Την 22-7-2015 εισήχθη στο Γενικό Νοσοκομείο Πατρών, όπου υποβλήθηκε σε αξονική και μαγνητική τομογραφία ΑΜΣΣ, από την οποία διαγνώστηκε ότι είχε προκληθεί κάταγμα οδόντος δεύτερου αυχενικού σπονδύλου τύπου II. Για την αντιμετώπιση της κάκωσης αυτής υποβλήθηκε σε συντηρητική αντιμετώπιση, δηλαδή του τέθηκε αυχενικό κολάρο, το οποίο έπρεπε να φέρει για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός (1) μήνα, καθώς επίσης του χορηγήθηκαν αναλγητικά φάρμακα.

Στο ως άνω νοσοκομείο παρέμεινε νοσηλευόμενος για διάστημα πέντε (5) ημερών, οπότε και εξήλθε με σαφείς ιατρικές οδηγίες να παραμείνει κλινήρης και σε κατ' οίκον νοσηλεία, μέχρις ότου βρεθεί διαθέσιμη ημέρα χειρουργείου, καθώς η βλάβη στον αυχένα δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί συντηρητικά. Κατά τη διάρκεια της κατ' οίκον νοσηλείας του υπέφερε από αιμωδίες άνω και κάτω άκρων, αδυναμία συγκράτησης αντικειμένων με τα άνω άκρα και έτσι την 20-8-2015 επισκέφτηκε το νοσοκομείο METROPOLITAN, όπου υποβλήθηκε σε νέο ακτινολογικό έλεγχο, κατά τον οποίο διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί κάταγμα οδόντος Α2 και ενδομυελικό σήμα ως επί αυχενικής μυελοπάθειας.

Κρίθηκε δε απαραίτητη η άμεση χειρουργική επέμβαση στην οποία πράγματι υποβλήθηκε και ειδικότερα σε επέμβαση οπίσθιας σπονδυλοδεσίας Α1-Α2 αυχενικών σπονδύλων, όπου του τέθηκαν ειδικοί κοχλίες. Στο τελευταίο ως άνω νοσοκομείο παρέμεινε νοσηλευόμενος από 20-8-2015 έως την 22-8-2015, οπότε και εξήλθε με σαφείς ιατρικές οδηγίες να παραμείνει κλινήρης και σε αναρρωτική άδεια για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 4 μηνών, απέχοντας πλήρως από την εργασία του και από κάθε άλλη δραστηριότητα, η οποία θα μπορούσε να επιβαρύνει την υγεία του.

Επίσης κρίθηκε αναγκαία η μετεγχειρητική σταθεροποίηση του κατάγματος του αυχένα με αυχενικό περιλαίμιο τύπου Miami-j, το οποίο έφερε για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 3 μηνών. Επίσης οι θεράποντες ιατροί έκριναν απαραίτητη τη λήψη λευκωματούχου δίαιτας προκειμένου να επέλθει ταχύτερη πώρωση του κατάγματος........ .

Ενόψει των συνθηκών κάτω από τις οποίες έλαβε χώρα η επίδικη σύγκρουση, του είδους και της έκτασης του τραυματισμού του πρώτου ενάγοντα, του ποσοστού συνυπαιτιότητας του ιδίου στη έκταση του τραυματισμού του, της ολοσχερούς καταστροφής του αυτοκινήτου του, συνιδιοκτησίας και της δεύτερης ενάγουσας κατά ποσοστό 50%, της αποκλειστικής υπαιτιότητας του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος στη πρόκληση του ατυχήματος, της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των μερών πλην της ασφαλιστικής εταιρείας της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική, ο πρώτος ενάγων υπέστη ηθική βλάβη για την αποκατάσταση της οποίας πρέπει να του επιδικαστεί το χρηματικό ποσό των ευρώ 5.000,00, το οποίο κρίνεται εύλογο.

Το πρωτοβάθμιο επομένως δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλουμένη απόφασή του επιδίκασε για την αιτία αυτή μεγαλύτερο χρηματικό ποσό, έσφαλε ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων, απορριπτομένου ως ουσιαστικά αβάσιμου του σχετικού λόγου της από 28-5-2019 έφεσης των εναγόντων- εκκαλούντων και γενομένου εν μέρει δεκτού ως ουσιαστικά βάσιμου του σχετικού λόγου της από 15-1-2020 έφεσης της εναγομένης- εκκαλούσας ασφαλιστικής εταιρίας.....''.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να καθορίσει τη χρηματική ικανοποίηση του αναιρεσείοντος, λόγω ηθικής βλάβης την οποία υπέστη από τον τραυματισμό του στο ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα, στο πιο πάνω ποσό, αφού εκτίμησε τα υπόψη του τιθέμενα πραγματικά περιστατικά, παραβίασε, με το να μην εφαρμόσει, την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος και υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, καθόσον το επιδικασθέν ως άνω ποσό, δεν τελεί σε σχέση ανεκτής αναλογίας με την ηθική βλάβη, που δέχθηκε αυτό υπό τις περιστάσεις που προαναφέρθηκαν ότι υπέστη ο ως άνω ενάγων και ήδη αναιρεσείων, αφού το ποσό αυτό κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, υπολείπεται και μάλιστα καταφανώς των ποσών που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις, χρηματικής ικανοποίησης.

Συνεπώς, ο μοναδικός αναιρετικός λόγος (ορθώς μόνον από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ), με τον οποίο ο αναιρεσείων αποδίδει στη πληττόμενη απόφαση την αιτίαση, ότι κατά ευθεία παράβαση της ουσιαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 932 του ΑΚ, καθώς και της αρχής της αναλογικότητας και καθ` υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου, επιδίκασε στον αναιρεσείοντα, ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής του βλάβης, το προαναφερόμενο ποσό, το οποίο είναι δυσανάλογα μικρό σε σχέση με τα ποσά που επιδικάζονται σε ανάλογες περιπτώσεις και προκύπτουν από τις συνθήκες του τροχαίου δυστυχήματος, είναι κατ` ουσία βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατόπιν όλων αυτών και μετά την ουσιαστική παραδοχή του ανωτέρω αναιρετικού λόγου, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από Δικαστή άλλον, εκείνου που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 αριθ. 3 του ΚΠολΔ), προκειμένου να ερευνηθεί κατά το αναιρούμενο ως άνω μέρος αυτής, που αφορά το κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης.

Πρέπει, επίσης, να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του κατατεθέντος από αυτόν, για την άσκηση της αναίρεσης, παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρ. 176, 183 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθ. 651/2021 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί όμως από Δικαστή άλλον από αυτόν που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα αναιρεσείοντα.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Φεβρουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Φεβρουαρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ