Supreme Court annuls appeal decision for applying Greek law instead of Albanian law regarding mental distress damages.

Απόφαση 2636 / 2008 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Θέμα

Νόμου εφαρμογή και ερμηνεία, Ανθρωποκτονία από αμέλεια, Πολιτική αγωγή.

Περίληψη:

Ανθρωποκτονία εξ αμελείας. Εφαρμοστέο δίκαιο για να διαπιστωθεί, ποια πρόσωπα δικαιούνται αποζημίωσης λόγω ψυχικής οδύνης, από το θάνατο Αλβανού υπηκόου που προκλήθηκε στην Ελλάδα είναι το Αλβανικό δίκαιο, κατόπιν εφαρμογής των διατάξεων του ελληνικού διεθνούς δικαίου. Αναιρείται η προσβαλλόμενη απόφαση, επειδή εφάρμοσε το Ελληνικό και όχι το Αλβανικό δίκαιο. Παραπέμπει.

ΑΡΙΘΜΟΣ 2636/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Αιμιλία Λίτινα, Ανδρέα Τσόλια, Ιωάννη Παπουτσή και Ανδρέα Δουλγεράκη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 14 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Παναγιώτη Νικολούδη (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Πελαγίας Λόζιου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Χ1, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Εμμανουήλ Γερακιό, περί αναιρέσεως της 1118/2008 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Με συγκατηγορούμενους τους: 1. Χ2 και 2. Χ3, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Δημακόπουλο. Με πολιτικώς ενάγοντες τους: 1. Ψ1, 2. Ψ2, 3. Ψ3, 4. Ψ4, 5. Ψ5, 6. Ψ6, 7. Ψ7 και 8. Ψ8, που δεν παραστάθηκαν.

Το Τριμελές Εφετείο Αθηνών, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 5 Μαρτίου 2008 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 506/2008.

Αφού άκουσε Τους πληρεξούσιους δικηγόρους του αναιρεσείοντος και του 2ου συγκατηγορούμενου, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 5-3-2008 αίτηση αναιρέσεως, κατά της 1118/2008 αποφάσεως του Α' Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία ο αναιρεσείων Χ καταδικάστηκε σε ποινή φυλακίσεως δώδεκα μηνών, για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, ασκήθηκε από αυτόν νομότυπα και εμπρόθεσμα και γιαυτό πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της.

Κατά το άρθρο 171 παρ. 2 του ΚΠΔ, απόλυτη ακυρότητα επέρχεται από την παρά το νόμο παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος κατά την ενώπιον του ακροατηρίου διαδικασία. Τέτοια δε ακυρότητα, η οποία λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο σε κάθε στάση της διαδικασίας και στον Αρειο Πάγο ακόμη, δημιουργείται και όταν δεν νομιμοποιείται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 63 και 64 του ΚΠΔ, ο παριστάμενος ενάγων.

Περαιτέρω, από το ίδιο άρθρο 63 προκύπτει ότι η πολιτική αγωγή για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης μπορεί να ασκηθεί μόνο από τα πρόσωπα που έχουν το δικαίωμα αυτό κατά τα άρθρα 914 και 932 του ΑΚ, δηλαδή από εκείνα που ζημιώθηκαν αμέσως από το αδίκημα. Περαιτέρω το άρθρο 26 ΑΚ ορίζει ότι οι ενοχές από αδίκημα διέπονται από το δίκαιο της πολιτείας όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, αν η υπαιτιότητα αποτελεί προϋπόθεση του αδικήματος και της υποχρεώσεως για αποζημίωση, αν και βάσει ποίων προϋποθέσεων θεμελιώνεται αντικειμενική ευθύνη σε βάρος κάποιου άλλου, ποιο είναι το είδος και η έκταση της οφειλόμενης αποζημίωσης, (άρθρ. 914, 297, 298 για την περιουσιακή ζημία και 932 για τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου, λόγω ψυχικής οδύνης, 931 ΑΚ), πότε η πράξη είναι παράνομη, ποιος βαθμός υπαιτιότητας απαιτείται για τη θεμελίωση υποχρεώσεως προς αποζημίωση, αν μεταξύ της πράξεως και της ζημίας απαιτείται αιτιώδης συνάφεια, ποιες οι συνέπειες του συντρέχοντος πταίσματος του παθόντος, πότε παραγράφεται η σχετική αξίωση, αν, σε περίπτωση θανατώσεως του προσώπου, τα μέλη της οικογένειάς του έχουν ή όχι εξ ιδίου δικαίου προσωπική αξίωση κατά των υποχρέων.

Δεν είναι όμως η μόνη εφαρμοστέα διάταξη του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Μπορεί να καταστεί αναγκαία η προσφυγή και σε άλλη διάταξη του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Ετσι για την κρίση του θέματος αν είναι ή όχι κάποιος μέλος της ίδιας οικογένειας με τον θανατωθέντα, όπως απαιτεί η διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ., καθίσταται αναγκαία η εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 13, 14, 17, 22 και 23 ΑΚ (ανάλογα δηλαδή αν πρόκειται για σύζυγο ή τέκνα), ενώ το θέμα του ποιος φέρει τα έξοδα κηδείας συνδέεται με το πρόσωπο εκείνου που είχε υποχρέωση να διατρέφει τον θανατωθέντα και, στην περίπτωση που ο θανών διατρεφόταν εξ ιδίων, με το πρόσωπο του κληρονόμου του.

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα πρακτικά της αναιρεσιβαλλομένης υπ' αριθμ. 1118/2008 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία ο αναιρεσείων και άλλοι κατηγορούμενοι, που δεν άσκησαν αναίρεση, κρίθηκαν ένοχοι για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, προκύπτει ότι προ της ενάρξεως της αποδεικτικής διαδικασίας "εμφανίστηκε ο δικηγόρος Αθηνών Δημήτρης Πανταζής και δήλωσε ότι παρίσταται ως πληρεξούσιος των πολιτικώς εναγόντων Ψ1, Ψ2, Ψ3, Ψ4, Ψ5, Ψ6, Ψ7, Ψ8 και Ψ9, για χρηματική ικανοποίηση, 44 ευρώ στον καθένα, για ψυχική οδύνη που έχουν υποστεί από το αδίκημα, σύμφωνα με το από 30-6-2004 πληρεξούσιο τους, κατέθεσε δε και την από 23-9-2004 Δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής και αίτηση".

Την εν λόγω πολιτική αγωγή οι παραπάνω πολιτικώς ενάγοντες είχαν ασκήσει και ενώπιον του πρωτοδίκως δικάσαντος Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, το οποίο με την 76505/2005 απόφαση του την είχε δεχθεί. Η ανωτέρω πολιτική αγωγή έγινε δεκτή και από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Όπως προκύπτει από τα πρακτικά του δικαστηρίου εκείνου αλλά και του πρωτοβάθμιου, τα οποία παραδεκτώς, από τον Αρειο Πάγο επισκοπούνται, διαλαμβάνονται σ' αυτά τα εξής: "Στο σημείο αυτό της δίκης ο συνήγορος υπεράσπισης του 1ου κατηγορουμένου δικηγόρος Αθηνών Εμμανουήλ Γερακιός, αφού έλαβε το λόγο από τον πρόεδρο, ανέπτυξε προφορικώς την παρακάτω ένσταση:

Δεν δικαιούνται να παρασταθούν ως πολιτικώς ενάγοντες διότι στα πρόσωπα τους δεν συντρέχουν οι λόγοι - προϋποθέσεις διότι οι δικαιούμενοι προς αυτό κρίνονται από το ουσιαστικό δίκαιο της Αλβανίας. Το δίκαιο αυτό σε εμάς είναι άγνωστο, εγώ φρονώ ότι δεν καλύπτονται οι πολιτικώς ενάγοντες να παρασταθούν ως πολιτικοί ενάγοντες".

Μετά ταύτα το Τριμελές Εφετείο Αθηνών, απέρριψε την ένσταση και δέχθηκε την πολιτική αγωγή των παραπάνω πολιτικώς εναγόντων, στην κρίση του δε αυτή κατέληξε με το παρακάτω σκεπτικό: "Η εν λόγω ένσταση του πρώτου κατηγορουμένου, υποβλήθηκε κατά τη συνεδρίαση της 4-6-2007 του Δικαστηρίου τούτου με το ίδιο περιεχόμενο και διατύπωση και κρίθηκε οριστικά η νομιμότητα της παράστασης των ως άνω πολιτικώς εναγόντων με την υπ' αριθμ. 5146/2007 οριστική απόφαση του ίδιου δικαστηρίου (Α' Τριμελούς Εφετείου Αθηνών).

Συνεπώς, απορριπτέα καθίσταται ως απαραδέκτως υποβληθείσα. Απορριπτέα θα ήταν άλλωστε και για το λόγο ότι: Η αξίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, κατ' άρθρο 932 ΑΚ, η οποία συνιστά περιεχόμενο της εκ του αδικήματος ενοχής, κρίνεται αποκλειστικά από το δίκαιο της πολιτείας στην περιοχή της οποίας τελέστηκε το αδίκημα και εν προκειμένω κατά το Ελληνικό δίκαιο, κατ' άρθρο 26 ΑΚ, κατά το δίκαιο δε τούτο θα κριθεί και ποια πρόσωπα συγκροτούν την οικογένεια του θύματος, στα οποία αναγνωρίζεται η αξίωση χρηματικής ικανοποίησης, καθόσον δεν υφίσταται διάταξη του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, που να επιτάσσει την εφαρμογή άλλου δικαίου. Κατά το Ελληνικό δε δίκαιο (άρθρο 13 εδ. β' ΠΚ) στην οικογένεια του θύματος περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεδεμένοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάσθηκαν ψυχικά από την απώλεια του, τέτοιοι δε είναι οι γονείς και οι αδελφοί αυτού, όπως είναι στην κρινομένη υπόθεση οι πολιτικώς ενάγοντες".

Συνεπώς από τα παραπάνω προκύπτει ότι το Τριμελές Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, προκειμένου να καταλήξει στο πόρισμά του ότι οι πολιτικώς ενάγοντες δικαιούνται χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης ως ανήκοντες στην οικογένεια του αποβιώσαντος κατά το αναφερόμενο στην προσβαλλομένη απόφαση αυτοκινητικό ατύχημα υιού και αδελφού του, αντιστοίχως, αλβανού υπηκόου, εφάρμοσε το Ελληνικό Δίκαιο και όχι τις εφαρμοστέες, κατά τις πιο πάνω διατάξεις του Ελληνικού Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου, διατάξεις του αλβανικού δικαίου, δοθέντος ότι εν όψει της αλβανικής ιθαγενείας του θανατωθέντος και των εναγόντων οικείων η διαφορά φέρει στοιχεία αλλοδαπότητας που καθιστά αναγκαία την προσφυγή στις οικείες διατάξεις του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του ΑΚ.

Με τις παραπάνω παραδοχές του όμως παραβίασε τις διατάξεις αυτές και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 510 παρ. 1 περίπτ. Ε ΚΠΔ. Επομένως, κατά παραδοχή του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση για την πλημμέλεια αυτή, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

Εξάλλου, δοθέντος ότι ο λόγος για τον οποίο αναιρείται η απόφαση αφορά παράβαση της διαδικασίας, από την οποία επήλθε απόλυτη ακυρότητα και δεν αναφέρεται αποκλειστικά στο πρόσωπο του αναιρεσείοντος, πρέπει η απόφαση του δικαστηρίου τούτου να έχει επεκτατικό αποτέλεσμα και για τους λοιπούς καταδικασθέντες, που δεν άσκησαν αναίρεση, (άρθρο 469 ΚΠΔ), να αναιρεθεί δε η προσβαλλομένη απόφαση στο σύνολο της και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς νέα κρίση στο ίδιο Εφετείο, που την εξέδωσε, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1118/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς νέα κρίση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Νοεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 16 Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ