252/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 252 / 2008 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 252/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο, Ηλία Γιαννακάκη, Χρήστο Αλεξόπουλο, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Βαρβάρα Κριτσωτάκη (κωλυομένου του Αρεοπαγίτη Ζήση Βασιλόπουλου), Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Εταιρίας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "........ Ε.Π.Ε.", που εδρεύει στο ...... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Νίκη Γεωργιάδου, η οποία ανακάλεσε την από 14/1/2008 δήλωση του άρθρου 242 § 2 Κ.Πολ.Δ., η οποία δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1......., 2......., 3.........., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Μυταλούλη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10/5/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 798/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 435/2006 οριστική του Εφετείου Πειραιά. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 2/1/2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ηλίας Γιαννακάκης, ανέγνωσε την από 18/12/2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δευτέρου, τρίτου, έκτου, εβδόμου και ογδόου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των άλλων λόγων. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσίβλητων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 7 του άρθρου 13 του ν. 1566/1985, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 2517/1997, το εβδομαδιαίο υποχρεωτικό ωράριο διδασκαλίας των εκπαιδευτικών (δημόσιων και ιδιωτικών) που υπηρετούν στα δημοτικά σχολεία ορίζεται από 1-9-1997 σε 24 ώρες, προκειμένου για εκπαιδευτικούς που υπηρετούν σε 4θέσια και πάνω δημοτικά σχολεία και έχουν μέχρι 10 έτη υπηρεσίας.

Εξάλλου, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 13 του ν. 1566/1985, όλοι οι εκπαιδευτικοί των σχολείων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης παραμένουν υποχρεωτικά στο σχολείο τους στις εργάσιμες ημέρες, πέρα από τις ώρες διδασκαλίας, για την προσφορά και άλλων υπηρεσιών που συνδέονται με το γενικότερο εκπαιδευτικό έργο, όπως συμμετοχή σε γιορταστικές, αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενημέρωση των γονέων και κηδεμόνων, τήρηση βιβλίων του σχολείου και εκτέλεση διοικητικών εργασιών.

Κάθε εκπαιδευτικός παραμένει υποχρεωτικά στο σχολείο, στις εργάσιμες μέρες πέρα από τις ώρες διδασκαλίας, για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου που του έχει ανατεθεί από τα όργανα διοίκησης του σχολείου όχι όμως πέρα από τις έξι (6) ώρες την ημέρα ή τριάντα (30) ώρες την εβδομάδα. Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 18 παρ. 4 του ν. 1566/1985 εκπαιδευτικοί που συνοδεύουν μαθητές σε σχολικές εκδηλώσεις, που συνδέονται με το εκπαιδευτικό έργο (όπως εκδρομές, περίπατοι, αγώνες, πολιτιστικές εκδηλώσεις), θεωρείται ότι εκτελούν διατεταγμένη υπηρεσία.

Για την κάλυψη των δαπανών κίνησης εκτός έδρας, όπου προβλέπονται, εγγράφονται σχετικές πιστώσεις στους προϋπολογισμούς του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και των νομαρχιών. Από τις παραπάνω διατάξεις προκύπτει ότι, οι εκπαιδευτικοί των πιο πάνω σχολείων είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν την εβδομάδα 24 ώρες διδακτικής εργασίας, στις οποίες περιλαμβάνονται και τα διαλείμματα, ή 6 ώρες εργασίας διδακτικής και εξωδιδακτικής την ημέρα ή 30 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής εργασίας την εβδομάδα.

Η υπέρβαση των ωρών αυτών απασχόλησης ( δηλαδή των 24 ωρών διδακτικής απασχόλησης την εβδομάδα, των 6 ωρών διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης την ημέρα και των 30 ωρών διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης την εβδομάδα) χωρίς την τήρηση των νομίμων διατυπώσεων αποτελεί παράνομη υπερωρία. Στην εξωδιδακτική απασχόληση περιλαμβάνονται οι εκδρομές, οι περίπατοι και οι εφημερίες των εκπαιδευτικών.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση τα εξής: Η αναιρεσείουσα διατηρεί στον Πειραιά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια όλων των βαθμίδων Λυκείου- Γυμνασίου- Δημοτικού - Νηπιαγωγείου. Οι αναιρεσίβλητοι, που είναι δάσκαλοι και ήταν εγγραμένοι στην επετηρίδα ιδιωτικών εκπαιδευτικών, προσελήφθησαν από την αναιρεσείουσα για να απασχοληθούν σ' αυτή, με την άνω ιδιότητά τους, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου.

Ειδικότερα, ο πρώτος προσελήφθη στις 3-9-1998, προκειμένου να διδάσκει στην τρίτη τάξη του δωδεκαθέσιου δημοτικού σχολείου της αναιρεσείουσας, η δεύτερη προσελήφθη την ίδια ημερομηνία για να διδάσκει στην πρώτη τάξη, ενώ η τρίτη προσελήφθη στις 3-9-01999, για να απασχοληθεί ως αναπληρώτρια. Στους αναιρεσιβλήτους ανατίθετο και υπερωριακή διδασκαλία χωρίς όμως να τηρηθεί η νόμιμη διαδικασία.

Αποδείχθηκε ότι οι αναιρεσίβλητοι πραγματοποιούσαν στην αναιρεσείουσα και εξωδιδακτικό έργο (διόρθωση γραπτών, εποπτεία μαθητών τις ώρες διαλειμμάτων κλπ). Ειδικότερα αποδείχθηκε ότι το διδακτικό πρόγραμμα στο εκπαιδευτήριο της αναιρεσίβλητης κατανεμόταν ως εξής: Δύο διδακτικές ώρες πραγματοποιούνταν από τις 8.20 έως τις 10.05, άλλες δύο από τις 10.25 έως τις 11.55 και άλλες δύο από τις 12.05 έως τις 13.35.

Μετά τις 13.35 και έως τις 14.20 πραγματοποιείτο η ενισχυτική ώρα. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο πρώτος διδάσκει εκτός από την τρίτη και στην έκτη τάξη. Ο πρώτος αναιρεσείων πρέπει να λάβει ως αποζημίωση λόγω παράνομης υπερωριακής απασχόλησής του τα ακόλουθα ποσά: 1) Για το διάστημα από 3-9-1998 έως 31-12-1998, που αυτός απασχολείτο επί 31 ώρες την εβδομάδα σε διδακτικό και άλλες 4 σε εξωδιδακτικό έργο, πραγματοποίησε 95 υπερωρίες, για τις οποίες έπρεπε να λάβει 573420 δραχμές (313680 δια 4,33 =72443 δια 24=3018 ωρομ.

Χ100%=6036Χ95 ώρες). Επιπλέον παρείχε 12 ώρες παράνομης υπερωριακής απασχόλησης πραγματοποιώντας εφημερίες την Τετάρτη κάθε πρώτης, δεύτερης και τέταρτης εβδομάδας του μήνα και έπρεπε να λάβει το ποσό των 72423 δραχμών. Επίσης πραγματοποίησε 6 ώρες απασχόλησης που συναντήθηκε κατά τις απογευματινές ώρες με τους γονείς των μαθητών.

Το διάστημα από 1-1-1999 πραγματοποίησε 106 ώρες υπερωριακής απασχόλησης, 21 ώρες εφημεριών και 6 ώρες για συνάντηση με τους γονείς. Από 20-9-1999 έως 31-12-10999 πραγματοποίησε 67 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης και 6 ώρες απογευματινής απασχόλησης για ενημέρωση των γονέων καθώς και 12 ώρες εφημεριών. Το διάστημα από 1-1-2000 έως 15-6-2000 πραγματοποίησε 103 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης και 6 ώρες απογευματινής απασχόλησης για ενημέρωση των γονέων, ενώ απασχολήθηκε επί 9ωρο σε ημερήσια εκδρομή και 24 ώρες για εφημερίες.

Από 11-9-2000 έως 13-12-2000 πραγματοποίησε 74 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης, 6 ώρες απογευματινής για ενημέρωση των γονέων και 18 ώρες εφημεριών. Από την 1-1-2001 μέχρι τις 15-6-2001 πραγματοποίησε 97 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης, 6 ώρες απογευματινής για ενημέρωση των γονέων, ενώ απασχολήθηκε επί 9ωρο στις 14-6-2001 σε ημερήσια εκδρομή στην ....

και 24 ώρες για εφημερίες. Η δεύτερη αναιρεσίβλητη δίδασκε στην πρώτη τάξη, αλλά συγχρόνως έκανε μαθήματα γυμναστικής το πρώτο έτος απασχόλησής της. Τα χρονικά όρια απασχόλησής της είναι όμοια με τον πρώτο αναιρεσίβλητο, που προαναφέρθηκαν. Στη συνέχεια το Εφετείο δέχθηκε ότι η δεύτερη αναιρεσίβλητη πραγματοποίησε υπερωριακή απασχόληση, στην οποία περιλαμβάνονται εφημερίες, ώρες απασχόλησης τα απογεύματα για ενημέρωση των γονέων και ώρες απασχόλησης σε ημερήσιες εκδρομές (τις ίδιες με αυτές του πρώτου αναιρεσιβλήτου).

Η τρίτη αναιρεσίβλητη τελούσε χρέη αναπληρώτριας και παρείχε 24 ώρες διδακτικής απασχόλησης, αλλά επτά επιπλέον ώρες απασχολείτο και με εξωδιδακτικό έργο (γραμματειακή υποστήριξη). Όμως αυτή πραγματοποιούσε μια φορά το μήνα εφημερία. Από 20-9-1999 έως 31-12-1999 πραγματοποίησε 65 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης και 6 ώρες εφημεριών.

Από 1-1-2000 έως 15-6-2000 πραγματοποίησε 100 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης, ενώ στις 12-6-2000 απασχολήθηκε επί 9ωρο σε ημερήσια εκδρομή. Από 11-9-2000 έως 31-12-2000 πραγματοποίησε 70 ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης και από 1-1-2001 έως 15-6-20001 πραγματοποίησε 91 ώρες τέτοιας απασχόλησης, ενώ απασχολήθηκε επί 9ωρο σε ημερήσια εκδρομή στην μονή ....

Με βάση τις παραδοχές αυτές του Εφετείου επιδικάσθηκαν στους αναιρεσιβλήτους τα αναφερόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση χρηματικά ποσά, ως αποζημίωση λόγω παράνομων υπερωριών. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε εκ πλαγίου τις πιο πάνω αναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, αφού διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες για ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο.

Ειδικότερα, δεν προκύπτει από τις αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης αν το Εφετείο τις ώρες των διαλειμμάτων τις υπολόγισε ως ώρες διδακτικής ή εξωδιδακτικής εργασίας, αφού στην αρχή της απόφασης και στη νομική της σκέψη αναφέρεται ότι οι ώρες των διαλειμμάτων συνυπολογίζονται στις διδακτικές ώρες, ενώ σε άλλο σημείο της προσβαλλομένης αναφέρεται ότι οι ίδιες ώρες συνυπολογίζονται στο διοικητικό έργο.

Επίσης, δεν διευκρινίζεται στην προσβαλλόμενη απόφαση πόσες ώρες διδακτικής εργασίες και πόσες εξωδιδακτικής πραγματοποιούσε κάθε αναιρεσίβλητος την εβδομάδα, αλλά αναφέρεται συνολικά πόσες ώρες υπερωριακής απασχόλησης εκτελούσε κάθε ένας από αυτούς για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ως προς το ζήτημα των ημερησίων εκδρομών που πραγματοποίησαν οι αναιρεσίβλητοι δεν διευκρινίζεται αν το Εφετείο υπολογίζει όλες τις ώρες που απασχολήθηκαν οι αναιρεσίβλητοι συμμετέχοντες στην εκδρομή, ή όπως έπρεπε, μόνο τις ώρες εκείνες που υπερβαίνουν τις έξι ώρες εργασίας της ημέρας της εκδρομής ή τις τριάντα την εβδομάδα (δηλαδή οι διδακτικές ώρες τις οποίες δεν πραγματοποίησαν οι αναιρεσίβλητοι κατά την ημέρα της εκδρομής δεν πρέπει να συνυπολογισθούν ως υπερωριακή εργασία, αλλά να αφαιρεθούν από τις έξι ή τριάντα ώρες).

Το ίδιο ισχύει και για τις άλλες ώρες εξωδιδακτικής απασχόλησης (εφημερίες κλπ). Τέλος, ως προς την τρίτη αναιρεσίβλητη ενώ στην αρχή αναφέρεται ότι αυτή παρείχε 24 ώρες διδακτικής απασχόλησης την εβδομάδα, στη συνέχεια αναφέρεται ότι αυτή παρείχε υπερωριακή απασχόληση διδακτική και εξωδιδακτική, με αποτέλεσμα να προκύπτει ασάφεια αν το Εφετείο δέχθηκε ότι αυτή πραγματοποίησε υπερωριακή διδακτική απασχόληση.

Έτσι, από τις αιτιολογίες αυτές της προσβαλλόμενης απόφασης δεν μπορεί να διαπιστωθεί πόσες ώρες υπερωριακής απασχόλησης πραγματοποίησαν οι αναιρεσίβλητοι, δηλαδή πόσες ώρες εργασίας τους υπερβαίνουν τις 24 ώρες διδακτικής απασχόλησης την εβδομάδα, πόσες ώρες εργασίας υπερβαίνουν τις έξι ώρες διδακτικής και εξωδιδακτικής απασχόλησης την ημέρα και πόσες ώρες τις τριάντα διδακτικής και εξωδιδακτικής την εβδομάδα.

Επομένως, ο δεύτερος, ο τρίτος, ο έκτος, ο έβδομος και ο όγδοος λόγος αναιρέσεως, αληθώς μόνο από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με τους οποίους προβάλλεται έλλειψη νόμιμης βάσης της προσβαλλόμενης απόφαση, λόγω των παραπάνω ελλείψεών της, είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.), ενώ η έρευνα των άλλων λόγων αναιρέσεως παρέλκει.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 435/2006 απόφαση του Εφετείου Πειραιά.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε χίλια (1000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ