251/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 251 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 251/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Ζήση Βασιλόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - καλούντων: (αναφέρονται 4 ονόματα) που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιορδάνη Προυσανίδη.

Των αναιρεσίβλητων - καθών η κλήση: (αναφέονται 10 ονόματα) . Οι 4ος, 5ος, 6ος, 7ος, 8η, 9ος και 10η παρίστανται ατομικά και ως κληρονόμοι της αρχικής αναιρεσίβλητης ... η οποία απεβίωσε την 1-5-2004 σύμφωνα με την από 12-1-2006 κλήση των αναιρεσειόντων. Οι 1ος, 2ος, 5ος, 7ος, 8η και 10η εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Δημηνίκο, ο 7ος παραστάθηκε με τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο και οι 3η, 4ος και 9ος δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-8-1981 αγωγή της αρχικής ενάγουσας .... που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:190/1982 μη οριστική, 620/1991 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 745/1992 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 5-4-1992 αίτησή τους και τους από 4-8-1994 προσθέτους λόγους, επί των οποίων εκδόθηκε η 1325/1994 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία διέταξε επανάληψη της συζήτησης. Την υπόθεση επανέφεραν προς συζήτηση οι αναιρεσείοντες με την από 10-8-2002 κλήση τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 1572/2003 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρουν εκ νέου προς συζήτηση οι αναιρεσείοντες με την από 12-1-2006 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ζήσης Βασιλόπουλος ανέγνωσε την από 22-8-1994 έκθεση του τότε Αρεοπαγίτη και ήδη αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αντιπροέδρου Χαραλάμπου Μυρσινιά, με την οποία εισηγήθηκε α)να απορριφθούν οι λόγοι αναιρέσεως που διαλαμβάνονται στα δικόγραφα που αναφέρονται στο σκεπτικό β) να γίνει δεκτός ο αυτεπαγγέλτως προτεινόμενος λόγος και να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λάρισας ασκήθηκε η από 18.8.1981 αγωγή περί κλήρου από την .... κατά του αδελφού της .... . Για την αγωγή αυτή εκδόθηκαν η 620/1991 απόφαση του άνω Πρωτοδικείου και στη συνέχεια η 745/1992 απόφαση του Εφετείου Λάρισας. Κατά τη διάρκεια της δίκης ενώπιον του Πρωτοδικείου απεβίωσαν και οι δύο διάδικοι και τη δίκη συνέχισαν οι κληρονόμοι τους και συγκεκριμένα οι αναιρεσείοντες, όσον αφορά την ενάγουσα και οι αναιρεσίβλητοι, όσον αφορά τον εναγόμενο.

Από τους τελευταίους ήδη, ενώ η υπόθεση εκκρεμούσε ενώπιον του Αρείου Πάγου, απεβίωσε την 1.5.2004 η .... , μητέρα των τέταρτου, πέμπτου, έκτου, έβδομου, όγδοης, ένατου και δέκατης από αυτούς. Από την προσκομιζόμενη με επίκληση από τους αναιρεσείοντες 78827/3.11.1979 δημόσια διαθήκη του αρχικού εναγομένου, η οποία συντάχθηκε από τη συμβολαιογράφο ....

και η οποία νόμιμα δημοσιεύθηκε με το 72/1984 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας, προκύπτει ότι ο αρχικός εναγόμενος - διαθέτης παραχώρησε στην ανωτέρω αποβιώσασα αναιρεσίβλητη σύζυγό του μόνο δικαίωμα ισόβιας οίκησης σ' ένα από τα δωμάτια της οικίας του, που βρισκόταν στον οικισμό .... , το οποίο (δικαίωμα) έχει αποσβεστεί, σύμφωνα με το άρθρο 1185 ΑΚ.

Επομένως, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α', 290 και 292 ΚΠολΔ, αφού δεν υπάρχει οποιοσδήποτε δεσμός της εν λόγω αναιρεσίβλητης με τα επίδικα κληρονομιαία ακίνητα, αυτή έπαψε, λόγω του θανάτου της, να είναι διάδικος και η δίκη διακόπηκε μεν ως προς αυτή, συνεχίζεται όμως μεταξύ των λοιπών διαδίκων, αφού ζήτημα εν προκειμένω, επανάληψής της δεν υφίσταται, εξαιτίας της μη ύπαρξης κληρονόμων.

Όσον αφορά από τους αναιρεσίβλητους 3η, 4ο και 9ο οι οποίοι, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε από τη σειρά του οικείου πινακίου, δεν εμφανίστηκαν, όπως προκύπτει από τις αντίστοιχες εκθέσεις επίδοσης .... του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Λάρισας .... , .... της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών .... , προς τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, της οποίας έγινε δημοσίευση στα φύλλα των ημερήσιων εφημερίδων Αθηνών της 25 Ιουλίου 2006 "... " (αρ. 9683) και ".... " (αρ. 9535), σε συνδυασμό με τις επίσης αντίστοιχες εκθέσεις επίδοσης ....

του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Λάρισας .... αυτοί κλήθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα για να εξαφανιστούν ενώπιον του Αρείου Πάγου κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας σημειούμενη δικάσιμο, διότι επιδόθηκε σ' αυτούς αφενός επικυρωμένο αντίγραφο της αίτησης αναίρεσης, αφετέρου πιστό αντίγραφο της από 12.1.2006 κλήσης, με πράξη ορισμού δικασίμου για την ημερομηνία που προαναφέρθηκε.

Επομένως, αν και οι εν λόγω τρεις αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίστηκαν, κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, παρά την απουσία τούτων.

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 522, 535 παρ. 1 και 536 παρ. 2 ΚΠολΔ, όπως η διάταξη του άρθρου 535 ίσχυε, πριν από την αντικατάστασή της με το άρθρο 16 παρ. 7 του ν. 2915/2001, προκύπτει ότι το Εφετείο, όταν, μετά την παραδοχή βάσιμου λόγου εφέσεως, εξαφανίζει την εκκαλούμενη πρωτόδικη απόφαση και κρατεί την υπόθεση προς περαιτέρω συζήτηση, υποκαθιστά σε όλα τα δικαιώματά του το πρωτοδικείο και καθίσταται αρμόδιο να εξετάσει, όπως εκείνο, και να λύσει όλα τα ζητήματα που είχαν υποβληθεί πρωτοδίκως και είναι αναγκαία για την οριστική διάγνωση της διαφοράς.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 περ. γ' του ΚΠολδ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως "αίτηση", κατά την έννοια της διάταξης αυτής, νοείται προεχόντως κάθε αυτοτελής αίτηση των διαδίκων, δηλαδή κάθε αίτηση με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας, υπό οποιαδήποτε νόμιμη μορφή αυτής, και η οποία δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμότητα δίκης.

Τέτοια αίτηση είναι αναμφίβολα η αγωγή. Στην προκειμένη υπόθεση, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δικογραφίας (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα εξής: Με την προαναφερόμενη από 19.8.1981 αγωγή ζητείται ν' αναγνωριστεί το κληρονομικό δικαίωμα της ενάγουσας κατά τα 3/9 εξ αδιαιρέτου επί πέντε οικοπέδων και δεκατριών αγρών, δηλαδή συνολικά επί δεκαοκτώ (18) ακινήτων και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος, ο οποίος κατακρατούσε αυτά ως μόνος κληρονόμος, να τ' αποδώσει σ' αυτήν κατά το άνω ποσοστό.

Επίσης, ζητείται να υποχρεωθεί ο εναγόμενος, ως κακόπιστος νομέας της κληρονομίας να καταβάλει στην ενάγουσα το ποσό των 240.000 δρχ. για τα εξαχθέντα ή τα εξακτέα ωφελήματα της τελευταίας, πριν από την αγωγή, πενταετίας που αντιστοιχούν στο προαναφερόμενο ποσοστό. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Λάρισας, ενώπιον του οποίου ασκήθηκε η αγωγή, με την 620/1991 οριστική του απόφαση δέχθηκε την αγωγή στο σύνολό της, ως προς το πρώτο αίτημά της, δηλαδή την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος της ενάγουσας και την απόδοση των επιδίκων σ' αυτήν, κατά το ποσοστό αυτό, και κατά ένα μέρος ως προς την απόδοση των ωφελημάτων και συγκεκριμένα για το ποσό των 120.000 δρχ.

Το Εφετείο Λάρισας, μετά από έφεση των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι, στο μεταξύ, μετά το θάνατο του εναγομένου, συνέχισαν τη δίκη, ως κληρονόμοι του, δέχθηκε ως βάσιμο ένα από τους λόγους έφεσης και συγκεκριμένα το λόγο για κακή εκτίμηση των αποδείξεων, διότι, όπως προκύπτει από την 745/1992, προσβαλλόμενη με την αίτηση αναίρεσης, απόφαση τούτου, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο υποχρέωσε τους αναιρεσίβλητους ν' αποδώσουν στους αναιρεσείοντες, οι οποίοι και αυτοί συνέχισαν τη δίκη στη θέση της ενάγουσας που απεβίωσε και ακίνητα τα οποία δεν ήταν επίδικα, δηλαδή δεν συμπεριλαμβάνονται μεταξύ αυτών που λεπτομερώς περιγράφονται κατά θέση, έκταση και όρια καθώς και αριθμό (πρόκειται για κληροτεμάχια) στην αγωγή.

Ενόψει αυτών, το Εφετείο δέχθηκε την έφεση των αναιρεσιβλήτων ως κατ' ουσίαν βάσιμη, διέταξε την εξαφάνιση της απόφασης του Πρωτοδικείου στο σύνολό της, κράτησε την υπόθεση και δίκασε περαιτέρω αυτήν κατ' ουσίαν, πλην όμως τελικώς αποφάνθηκε μόνο για τρία από τα δεκαοχτώ επίδικα ακίνητα και συγκεκριμένα α) για τον αγρό με αριθμό 55, στη θέση ".... " της περιοχής ....

έκτασης 6000 τ.μ., β) για τον αγρό με αριθμό 65, στη θέση "... " της ίδιας περιοχής, έκτασης 16.625 τ.μ. και γ) για τον αγρό με αριθμό 276, στη θέση ".... " της ίδιας περιοχής, έκτασης 5062,5 τ.μ. Για τους αγρούς αυτούς το Εφετείο αναγνώρισε το κληρονομικό δικαίωμα της ενάγουσας κατά τα 3/9 εξ αδιαιρέτου, και υποχρέωσε εκείνους από τους αναιρεσίβλητους και τότε εκκαλούντες που τους κατείχαν να τους αποδώσουν στους αναιρεσείοντες.

Επίσης, υποχρέωσε τους αναιρεσίβλητους να καταβάλουν στους αναιρεσείοντες συμμέτρως 16.666 και 30.000 δρχ., για τα ωφελήματα που αντιστοιχούσαν στους ανωτέρω αγρούς. Παρέλειψε όμως το Εφετείο ν' αποφανθεί και για το κληρονομικό δικαίωμα της ενάγουσας επί των λοιπών δεκαπέντε ακινήτων, που περιγράφονται στην αγωγή και των οποίων ζητείται η απόδοση κατά το αναγνωριζόμενο κληρονομιαίο ποσοστό, όπως επίσης παρέλειψε ν' αποφανθεί και για την απαίτηση της ενάγουσας από τα ωφελήματα που αντιστοιχούσαν στα ακίνητα αυτά, μολονότι είχε υποχρέωση να πράξει τούτο από το νόμο, μετά την εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης και τη διακράτηση της υπόθεσης για κατ' ουσίαν εξέταση από αυτό, γεγονός που σημαίνει ότι είχε υποκαταστήσει το Πρωτοδικείο σε όλα τα δικαιώματά του και είχε καταστεί αρμόδιο να εξετάσει την αγωγή εξ υπαρχής και ν' αποφανθεί για όλα τα ζητήματα που τέθηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου.

Συνεπώς, με την παράλειψη αυτή το Εφετείο υπέπεσε στην παράβαση του εδαφίου 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και πρέπει ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά παραδοχή των διαλαμβανομένων κατ' εκτίμηση στο αναιρετήριο καθώς και των 1ου και 2ου πρόσθετων λόγων αναίρεσης, οι οποίοι ασκήθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα. Περαιτέρω, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 745/1992 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που ορίζει στο ποσό των χιλίων εξακοσίων σαράντα (1640) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Ιανουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 7 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ