243/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 243 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 243/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Βούλγαρη, Αχιλλέα Νταφούλη, Ανδρέα Μαρκάκη και Ελένη Μαραμαθά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Οκτωβρίου 2005, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. 1.α. Ε. χήρας Ν. Τ., β. Κ. συζ. Α. Χ., γ. Ε. συζ. Α. Π., δ. Ε. συζ. Ν. Κ., ε. Γ. συζ. Ε. Μ., κατοίκων ..., 2. Δ. συζ. Α. Γ., κατοίκου ..., 3. Χ. Σ. του Δ., κατοίκου ..., 4. Χ. συζ. Γ. Α., το γένος Δ. Μ., κατοίκου ..., 5. α. Σ. Ν. του Σ., β. Χ. Ν. του Σ., γ. Χ. συζ. Δ. Μ., δ. Σ. Τ. του Ε., ε. Χ. Π. του Μ., στ. Ε. Π. του Μ., ζ. Π. Π. του Χ., η. Π. Π. του Χ., κατοίκων ..., 6.

Ι. Ι. του Ε., κατοίκου ..., 7. α. Π. συζ. Π. Κ., το γένος Α. Π., κατοίκου ..., β. Σ. Δ. του Λ., κατοίκου ..., γ. Κ. Γ. του Ι., κατοίκου ..., 8. Θ. Τ. του Α., κατοίκου ..., 9. Β. συζ. Κ. Γ., 10. α. Κ. Κ. του Δ., β. Β. Κ. του Δ., γ. Χ. Κ. του Δ., δ. Γ. Ν. του Α., κατοίκων ..., 11. α. Α. χήρας Γ. Τ., β. Σ. Τ. του Γ., γ. Ν. Τ. του Γ., κατοίκων ..., 12. Γ. Ν. του Α., κατοίκου ..., 13.

Σ. Χ. του Α., κατοίκου ..., 14. Δήμου Καλλικρατείας Ν.Π.Δ.Δ., που εδρεύει στη Ν. Καλλικρατεία Χαλκιδικής και εκκπροσωπείται νόμιμα, 15. α. Γ. Σ. του Α. β. Φ. Σ. του Α., κατοίκων .... Παραστάθηκε ο πληρεξούσιος δικηγόρος Θεόδωρος Χουλιάρας, ο οποίος δήλωσε ότι: (Α). Η υπό στοιχείο 9 ως άνω αναιρεσείουσα (Β. Γ.), η οποία δεν παραστάθηκε, απεβίωσε στις 28-10-2004, σύμφωνα με την υπ'αριθμ. 87/28-10-2004 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Δήμου Καλλικράτειας Χαλκιδικής και το υπ αριθμ.

πρωτ. 12258/5-10-2005 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών, τα οποία και προσκόμισε και την παρούσα δίκη συνεχίζουν επ'ονόματι της οι μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της α. Δ. Γ. του Κ., β. Α. συζ. Θ. Ν., το γένος Κ. Γ. και γ. Π. συζ. Γ. Μ., το γένος Κ. Γ., κάτοικοι όλοι …, (Β). Ο υπό στοιχείο 11.β. ως άνω αναιρεσείων (Σ. Τ. του Γ.), ο οποίος δεν παραστάθηκε, απεβίωσε στις 17-1-2005, σύμφωνα με την υπ'αριθμ. 6/18-1-2005 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Δήμου Καλλικράτειας Χαλκιδικής και το υπ'αριθμ. 12318/6-10-2005 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών, τα οποία και προσκόμισε και την παρούσα δίκη συνεχίζουν επ' ονόματι του οι μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του α.

Δ. χήρα Σ. Τ., το γένος Α. Π., β. Α. Τ. του Σ. και γ. Α. συζ. Ν. Φ., το γένος Σ. Τ., κάτοικοι ... και (Γ). Ο υπό στοιχείο 13 εκ των ως άνω αναιρεσειόντων Σ. Χ. του Κ. από αντιγραφικό λάθος αναφέρεται στην αίτηση αναίρεσης ως Σ. Χ. του Α. και διορθώνεται στο ορθό "του Κ.". 'Ολοι οι παραπάνω αναιρεσείοντες καθώς και οι κληρονόμοι των αποβιωσάντων εκπροσωπήθηκαν από τον ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεόδωρο Χουλιάρα.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 21-10-2001, 8-12-2001 και 29-7-2002 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 242/2003 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 12 Σεπτεμβρίου 2003 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Μαραμαθά, ανέγνωσε την από 14 Σεπτεμβρίου 2005 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή νομίμως συνεχίζουν την ανοιγείσα ενώ-πιον του ακυρωτικού δίκη οι κατωτέρω κληρονόμοι των αρχικών διαδίκων, αφού υπεισήλθαν στην κληρονομιά των αρχικών διαδίκων, οι οποίοι απεβίωσαν μετά την άσκηση της αναιρέσεως. Ειδικότερα, από τις προσκομιζόμενες με επίκληση υπ' αριθμόν 87/27.10.2004 και 6/18.1.2005 ληξιαρχικές πράξεις θανάτου των Ληξιάρχων του Δήμου Καλλικράτειας Χαλκιδικής και τα υπ' αριθμόν 12258/5.10.2005 και 12318/6.10.2005 πιστοποιητικά πλησιεστέρων συγγενών του αυτού ως άνω Δήμου αποδεικνύεται, ότι οι κατωτέρω απεβίωσαν τους αντίστοιχους χρόνους και ότι στην κληρονομιά υπεισήλθαν οι δικαιοδόχοι τους, οι οποίοι νομίμως συνεχίζουν τη δίκη ως κληρονόμοι: 1) Β. Γ., η οποία απεβίωσε στις 23.10.2004 οι α) Δ. Γ. του Κ., β) Α. σύζυγος Θ. Ν. το γένος Κ. Γ. και γ) Π. σύζυγος Γ. Μ. το γένος Κ. Γ. και 2) Σ. Τ. του Γ., που απεβίωσε στις 17.01.2005, οι : α) Δ. χήρα Σ. Τ. το γένος Α. Π., β) Α. Τ. του Σ. και γ) Α. σύζυγος Ν. Φ. το γένος Σ. Τ.. Νομίμως επίσης ζητείται και πρέπει να διορθωθεί το παρεισφρήσαν εκ παραδρομής λάθος στην κρινομένη αίτηση αναιρέσεως ως προς το πατρώνυμον του Σ. Χ. του Α. στο ορθό του Κ..

ΙΙ. Το άρθρο 17 παρ. 1, 2 και 4 του Συντάγματος ορίζει: Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος, 2) Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια, που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, 3) Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια...Νόμος μπορεί να προβλέπει την εγκαθίδρυση ενιαίας δικαιοδοσίας, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 94 για όλες τις διαφορές και υποθέσεις που σχετίζονται με απαλλοτρίωση, καθώς και την κατά προτεραιότητα διεξαγωγή των σχετικών δικών.

Το δε άρθρο 17 παρ. 1 του π.δ/τος 797/1971 "Περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων" ορίζει, ότι ο προσδιορισμός της αποζημιώσεως γίνεται με δικαστική απόφαση. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ερμηνευομένης εν όψει της ως άνω διατάξεως του Συντάγματος καθώς και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης, που κυρώθηκε με το ν.δ/γμα 53/1974 και κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ, ορίζει δε ότι "πάν φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του ...." αντικείμενο της δίκης του καθορισμού αποζημιώσεως είναι αποζημίωση εν συνόλω λαμβανομένη, δηλαδή η χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, ο προσδιορισμός της ωφέλειας του ιδιοκτήτη αυτού όπου η ύπαρξή της επηρεάζει τις εκ της απαλλοτριώσεως αξιώσεις του, κάθε άλλο θέμα συναφές με την απαλλοτρίωση και η δικαστική δαπάνη.

Ο δε προβλεπόμενος στη διάταξη αυτή περιορισμός της αρμοδιότητας του Εφετείου σε μόνο τον προσδιορισμό της αποζημιώσεως είναι ανίσχυρος, ως προσκρούων στην ως άνω διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Επομένως υποβαλλομένου αιτήματος, στα πλαίσια του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως περί αναγνωρίσεως του ιδιοκτήτη του απαλλοτριουμένου ακινήτου, που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό, ότι δεν ήταν ωφελούμενος και συνεπώς δεν υποχρεούνταν σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση, το Εφετείο είναι αρμόδιο να εξετάσει ενιαίως κατά τη διαδικασία αυτή:

α) τη χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου, β) την αναγνώριση δικαιούχων της αποζημιώσεως, γ) την ύπαρξη ή όχι ωφελείας του ιδιοκτήτη απαλλοτριουμένου ακινήτου, που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό και εντεύθεν την υποχρέωση ή μη συμμετοχής στις δαπάνες απαλλοτριώσεως κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 3 του ν. 653/1977 και δ) το αίτημα περί της δικαστικής δαπάνης (Ολ.Α.Π. 10,11/2004).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο Θεσσαλονίκης με την 242/2003 προσβαλλομένη απόφασή του έκρινε κατά τη διαδικασία του καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ότι ήταν λειτουργικά αναρμόδιο να αποφανθεί περί του αν ο ιδιοκτήτης απαλλοτριουμένου ακινήτου που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό έχει ή όχι ωφέλεια στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπως και αν έχει υποχρέωση συμμετοχής στις δαπάνες απαλλοτριώσεως κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 3 του ν.653/1977 και για το λόγο αυτό απέρριψε ως απαράδεκτο το αίτημα των αναιρεσειόντων που αφορά τα απαλλοτριωθέντα ακίνητά τους, με το οποίο ζητούσαν να αναγνωρισθούν, ότι δεν ήταν ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και συνεπώς δεν υποχρεούνταν σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση, Με την κρίση του αυτή το Εφετείο σύμφωνα με όσα έχουν εκτεθεί προηγουμένως, παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο και συνεπώς είναι αβάσιμος ο σχετικός από το άρθρο 559 αριθμός 14 ΚΠολΔ λόγος της αναιρέσεως, όπως αυτός εκτιμήθηκε.

ΙΙΙ. Η παράγραφος 6 του άρθρου 18 του ν.2882/2004 ορίζει, ότι "αίτημα για τον καθορισμό της κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 13 ιδιαίτερης αποζημίωσης είναι απαράδεκτο αν ο ιδιοκτήτης δεν έχει υποβάλει την κατά το άρθρο 15 παράγραφο 2 αίτηση". Σύμφωνα με την τελευταία αυτή διάταξη "η κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου επιτροπή επιλαμ-βάνεται του έργου της οίκοθεν ή ύστερα από αίτηση κάθε ενδιαφερόμενου, η οποία υποβάλλεται στον πρόεδρο αυτής.

Προκειμένου ειδικώς για τον προσδιορισμό της κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 13 αποζημίωση, η επιτροπή επιλαμβάνεται μόνον ύστερα από αίτηση του ιδιοκτήτη". Εντέλει η τελευταία υπό στοιχείο έξι (6) παράγραφο του άνω άρθρου 15 ορίζει, ότι "η κατά τις προηγούμενες παραγράφους εκτίμηση παραλείπεται για τα ακίνητα που εμπίπτουν στο κατά τις ισχύουσες διατάξεις σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους".

Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων σαφώς συνάγεται, ότι απαραίτητη προϋπόθεση του παραδεκτού της αιτήσεως για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως στην περίπτωση της παραγράφου 4 του άρθρου 13 του ν.2882/2001 είναι ο ισχυρισμός κι η απόδειξη, ότι ο ενδιαφερόμενος έχει υποβάλει στην αρμόδια επιτροπή την κατά το άρθρο 15 παράγραφο 2 του άνω νόμου αίτηση, η οποία και ενεργοποιεί το καθήκον της επιτροπής να επιληφθεί σχετικώς.

Η υποβολή αιτήσεως για την περίπτωση του άρθρου 13 παράγραφος 4 του άνω νόμου δεν αναπληρώνεται από την αντίστοιχη αίτηση που υπέβαλε ο ενδιαφερόμενος προκειμένου ειδικώς για την απαλλοτριωθείσα έκταση ή από το γεγονός ότι για την τελευταία συντάχθηκε ειδικώς τέτοια αίτηση. Κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται στο νόμο.

Και ναι μεν ορίζεται από την παράγραφο 6 του άρθρου 15 του άνω νόμου, ότι παραλείπεται η εκτίμηση στις περιπτώσεις ακινήτων που εμπίπτουν στο σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους, όμως, προς τούτο επειδή εισάγεται εξαίρεση από τον κανόνα, πρέπει να διατυπώνεται σχετικός ισχυρισμός από τον ενδιαφερόμενο διάδικο.

Εξ άλλου σύμφωνα με το άρθρο 559 αριθμός 14 Κ.Πολ.Δ. ιδρύεται λόγος αναιρέσεως "αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο". Όμως στην τελευταία περίπτωση για να είναι ορισμένος ο λόγος αναιρέσεως πρέπει να αναφέρεται στην αίτηση αναιρέσεως σε τί συνίσταται το απαράδεκτο.

Στην προκειμένη περίπτωση με το δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως (τρίτο μέρος) και υπό την επίκληση της παρ. 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. ψέγεται η απόφαση του Εφετείου για το λόγο, ότι παρά τον νόμο απέρριψε ως απαράδεκτα τα αιτήματα των αναιρεσειόντων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως κατά το άρθρο 13 παράγραφο 4 ν.2882/2001 για τα απομένοντα εκτός απαλλοτριώσεως τμήματα για το λόγο ότι δεν ισχυρίσθηκαν οι αναιρεσείοντες, ότι είχαν υποβάλει αρμοδίως την κατά το άρθρο 15 παράγραφος 2 του ν.2882/2001 αίτηση.

Τέτοιος όμως ισχυρισμός κατά τους αναιρεσείοντες δεν ήταν αναγκαίος το μεν γιατί ο νόμος δεν απαιτεί κάτι τέτοιο, το δε γιατί κατά τους αναιρεσείοντες τα ακίνητα αυτά εμπίπτουν εντός του συστήματος του αντικειμενικού προσδορισμού, Όμως ο λόγος αυτός αναιρέσεως κατά το πρώτο μέρος του, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, είναι αβάσιμος, ενώ κατά το δεύτερο απαράδεκτος, ως αόριστος, αφού οι αναιρεσείοντες δεν αναφέρουν στην αίτηση αναιρέσεως, ότι προέβαλαν στο Εφετείο (άρθρο 562 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), ότι συνέτρεχε στο πρόσωπό τους λόγος απαλλαγής από το βάρος υποβολής της σχετικής αιτήσεως στην αρμόδια επιτροπή.

Κατά τα λοιπά ο διαληφθείς δεύτερος λόγος αναιρέσεως κατά τις αιτιάσεις του από τους αριθμούς 8 και 11 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. είναι απορριπτέος στην μεν πρώτη περίπτωση ως αβάσιμος, αφού το Εφετείο ερεύνησε και απέρριψε το άνω αίτημα, στη δε δεύτερη περίπτωση ως αλυσιτελής, αφού το Εφετείο δεν ερεύνησε κατ' ουσίαν την υπόθεση ως προς το σημείο αυτό.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση στο βαθμό που κρίθηκαν βάσιμοι οι διαληφθέντες λόγοι αναιρέσεως, να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο συντιθέμενο από δικαστές άλλους εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 242/2003 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει κατά τούτο την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων το ποσό της οποίας ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2005.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 10 Φεβρουαρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ