2375/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2375 / 2008 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 2375/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, ως αρχαιότερο μέλος της σύνθεσης, Αιμιλία Λίτινα, Ανδρέα Τσόλια, Ιωάννη Παπουτσή και Ανδρέα Δουλγεράκη-Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 16 Σεπτεμβρίου 2008, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Φωτίου Μακρή (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Πελαγίας Λόζιου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου ...., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στυλιανό Παπαλόη, περί αναιρέσεως της 181/2007 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων. Με πολιτικώς ενάγοντα τον Δήμο Αγίου Δημητρίου Ιωαννίνων, που εδρεύει στην Αγία Κυριακή του Δ.Δ. Θεριακησίου του Δήμου Αγίου Δημητρίου Ιωαννίνων, που εκπροσωπείται νόμιμα και που στο ακροατήριο εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξουσίους δικηγόρους του Θεόδωρο Παναγόπουλο και Καλλιόπη Νταφοπούλου-Τσαούση. Το Τριμελές Εφετείο Ιωαννίνων, με την ως άνω απόφασή του, διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 20 Απριλίου 2007 αίτησή του, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 740/2007.

Αφού άκουσε Τους πληρεξουσίους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 171 παρ. 2 του ΚΠοινΔ, απόλυτη ακυρότητα, η οποία ιδρύει λόγο αναιρέσεως κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α' του ίδιου Κώδικα, επιφέρει η παρά το νόμο παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, η οποία υφίσταται όταν δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του οι όροι της ενεργητικής νομιμοποίησης, ή όταν παραβιάστηκε η διαδικασία η οποία έπρεπε να τηρηθεί, αναφορικά με τον τρόπο και τον χρόνο ασκήσεώς της. Περαιτέρω, από τα άρθρα 63, 82-84 και 87 του ΚΠοινΔ προκύπτει ότι νομιμοποιείται ενεργητικά να παρασταθεί ως πολιτικώς ενάγων κατά την ποινική διαδικασία εκείνος που δικαιούται να απαιτήσει αποζημίωση ως παθών από το έγκλημα, ή χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, τέτοιος δε είναι, όπως συνάγεται από τα άρθρα 914 και 932 ΑΚ, εκείνος που άμεσα ζημιώθηκε ή υπέστη ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη από την αξιόποινη πράξη του δράστη, καθώς και το ΝΠΔΔ του Δήμου που ζημιώνεται από τις πράξεις του Δημάρχου του, αφού σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 183 του Προεδρικού Διατάγματος 410/1995, η οποία ήταν σε ισχύ κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης, περιέχεται δε και στο άρθρο 141 του ήδη ισχύοντος Ν 3843/2006, ο Δήμαρχος οφείλει να αποζημιώσει το Δήμο για κάθε θετική ζημία, που προξένησε σε βάρος της περιουσίας του από δόλο ή βαριά αμέλεια του.

Συνεπώς, εφόσον ο Δήμαρχος τέλεσε αδικοπραξία, από δόλο ή βαριά αμέλειά του, σε βάρος του Δήμου, ο τελευταίος δικαιούται να ζητήσει να του επιδικαστεί και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, σύμφωνα και με τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ. Το δικαίωμα του αυτό δεν αποκλείεται από τις παραπάνω διατάξεις, γιατί με αυτές (άρθρ. 183, 141) ο νομοθέτης απέκλεισε μόνο την ευθύνη του Δημάρχου για την αποθετική ζημία που υπέστη ο Δήμος και σε καμιά περίπτωση δεν θέλησε να αποκλείσει το δικαίωμα του Δήμου που αφορά τη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη.

Ηθική βλάβη μπορούν να υποστούν και τα νομικά πρόσωπα από τον αντίκτυπο, που έχει στην πίστη, το κύρος και τη φήμη τους, η αξιόποινη πράξη που τελέστηκε σε βάρος τους. Ειδικότερα, από το έγκλημα της απιστίας, το οποίο προβλέπεται από το άρθρο 390 ΠΚ, άμεσα ζημιούμενος από την πάνω πράξη και δικαιούμενος να παραστεί ως πολιτικώς ενάγων στην ποινική διαδικασία για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, είναι ο Δήμος.

Εξάλλου, η δήλωση παραστάσεως πολιτικής αγωγής, πρέπει, κατά το άρθρο 84 ΚΠοινΔ, να περιλαμβάνει, εκτός των άλλων και τους λόγους στους οποίους στηρίζεται το δικαίωμα παραστάσεως, άρα και τα περιστατικά που συγκροτούν τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της αξιόποινης πράξεως και της ηθικής βλάβης, την οποία επικαλείται ο αδικηθείς, εκτός αν η βλάβη είναι το αυτονόητο αποτέλεσμα των περιγραφομένων γεγονότων.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα πρακτικά της πρωτοβάθμιας δίκης, πριν από την έναρξη της ποινικής διαδικασίας εμφανίσθηκε στο ακροατήριο του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Ιωαννίνων ο Δήμαρχος Αγίου Δημητρίου ... και δήλωσε ότι σύμφωνα με την 29/2006 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, παρίσταται ως πολιτικώς ενάγων για λογαριασμό του Δήμου Αγίου Δημητρίου, για χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης που υπέστη ο Δήμος από την παράνομη πράξη του κατηγορουμένου.

Το Τριμελές Εφετείο Ιωαννίνων, με την προσβαλλόμενη 181/2007 απόφασή του, μετά την καταδίκη του αναιρεσείοντος, έκανε δεκτή την παράσταση της πολιτικής αγωγής και υποχρέωσε τον αναιρεσείοντα να καταβάλει στο Δήμο, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, το ποσό των σαράντα (40) ευρώ. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο Δήμος ενομιμοποιείτο ενεργητικά να παραστεί ως πολιτικώς ενάγων στη δευτεροβάθμια δίκη και ο πρώτος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 510 παρ. 1 Α του ΚΠΔ για απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 390 του ΠΚ, όπως αντικαταστάθηκε η αρχικά περιεχόμενη σ'αυτό λέξη "πρόθεση" με τη λέξη "γνώση", από το άρθρο 36 παρ. 2 του Ν. 21 2 1993, όποιος με γνώση ζημιώνει την περιουσία άλλου, της οποίας βάσει του νόμου ή δικαιοπραξίας έχει την επιμέλεια ή διαχείριση τιμωρείται με φυλάκιση. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, για τη στοιχειοθέτηση της υποκειμενικής υπόστασης της αξιόποινης αυτής πράξης (απιστίας), απαιτείται άμεσος δόλος, δηλαδή γνώση της επέλευσης της ζημίας στην περιουσία άλλου.

Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη από τις διατάξεις των άρθρων 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει το λόγο αναίρεσης από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' του ίδιου Κώδικα, όταν αναφέρονται σ' αυτή με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά τα πραγματικά περιστατικά που αποδείχθηκαν, από τη διαδικασία στο ακροατήριο, σχετικά με τα αντικειμενικά και υποκειμενικά στοιχεία του εγκλήματος, οι αποδείξεις που θεμελίωσαν τα περιστατικά αυτά και οι νομικοί συλλογισμοί με τους οποίους το δικαστήριο υπήγαγε τα περιστατικά που αποδείχθηκαν στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του αιτιολογικού με το διατακτικό, που αποτελούν ενιαίο σύνολο. Στη προκειμένη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο Ιωαννίνων, με την προσβαλλόμενη 181/2007 απόφασή του, δέχθηκε, με αλληλοσυμπλήρωση αιτιολογικού και διατακτικού αυτής, ότι από τα κατ' είδος αναφερόμενα σ'αυτή αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκαν, κατά την ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων εξελέγη Δήμαρχος του Δήμου Αγίου Δημητρίου κατά τις δημοτικές εκλογές του έτους 1998. Υπό την προαναφερθείσα ιδιότητά του, στις 21-5-1999 εξέδωσε το υπ'αριθμ. 96/1999 χρηματικό ένταλμα πληρωμής του ..., ιδιοκτήτη πρατηρίου υγρών καυσίμων, για ποσό 1.500.000 δχ. (1.271.186 δρχ. πλέον ΦΠΑ 18%),λόγω προμήθειας πετρελαίου θέρμανσης για τις ανάγκες των γραφείων του Δήμου Αγίου Δημητρίου 8800 λίτρων.

Η ποσότητα όμως αυτή ουδέποτε παραλείφθηκε από το Δήμο για τις ανάγκες θέρμανσης αυτού. Ο ισχυρισμός του κατηγορουμένου, ότι πρόκειται για πετρέλαιο που παραλείφθηκε από τον Ιανουάριο του 1999 και μετά, δεν αποδείχτηκε. Ρητά και κατηγορηματικά κατέθεσαν περί αυτού στο ακροατήριο οι μάρτυρες κατηγορίας και μέλη της επιτροπής παραλαβής του Δήμου Αγίου Δημητρίου, ...

και ..., καθώς και οι δημοτικοί σύμβουλοι ... και ..., μάρτυρες κατηγορίας, οι οποίοι μετά λόγου γνώσεως υποστήριξαν, με βεβαιότητα, ότι το ένδικο χρονικό διάστημα ο Δήμος προμηθεύτηκε αποκλειστικά πετρέλαιο θέρμανσης από το πρατήριο υγρών καυσίμων της ... και ποτέ από το πρατήριο του ... Μάλιστα το μέλος της παραλαβής ...

αρνήθηκε να υπογράψει το σχετικό πρωτόκολλο, το δε άλλο μέλος της επιτροπής ... κατέθεσε ότι το υπέγραψε "με καλή πίστη", χωρίς να το ελέγξει. Άλλωστε και μέχρι τότε, η παραλαβή του πετρελαίου θέρμανσης πραγματοποιείτο το αργότερο μέχρι τα μέσα Απριλίου κάθε χρόνο και ποτέ το μήνα Μάιο, που φέρεται να προμηθεύτηκε πετρέλαιο ο Δήμος και να έχει εκδοθεί το πιο πάνω ένταλμα πληρωμής στο όνομα .....

Επίσης, η συνολική ποσότητα των 14.000 λίτρων, που κατά τους ισχυρισμούς του κατηγορουμένου απαιτήθηκε για το έτος 1999 ήταν υπερβολική, αφού κάθε χρόνο η κατανάλωση σε πετρέλαιο θέρμανσης στο Δήμο κυμαίνεται μεταξύ 7.000 έως 8.000 λίτρα και ουδέποτε ο Δήμος υπερέβη τα 10.000 λίτρα. Περαιτέρω ο κατηγορούμενος εξέδωσε το υπ'αριθμ.37/16-4-1999 χρηματικό ένταλμα πληρωμής στο όνομα της ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "...

ΟΕ ...", για την πληρωμή οφειλής του Δήμου από προμήθεια υλικών για τη συντήρηση σχολείων, ποσού 600.000 δρχ. πλέον ΦΠΑ 18% ήτοι ποσού 708000 δρχ. Με βάση το υπ'αριθμ.12785/16-9-98 τιμολόγιο της παραπάνω εταιρίας (η ημερομηνία του οποίου φαίνεται εμφανώς παραποιημένη) που εκδόθηκε στο όνομα του Δήμου Αγίου Δημητρίου με Α.Φ.Μ ...., φαίνεται να έχουν παραδοθεί υλικά (σωλήνες ύδρευσης, βάνες, ενωτικά κ.λ.π) στο Δήμο, τα οποία όμως ουδέποτε παραδόθηκαν, όπως ρητά κατέθεσαν στο ακροατήριο οι μάρτυρες κατηγορίας ...

και ..., υπάλληλος του Δήμου και δημοτικός σύμβουλος, αντίστοίχως. Τα υλικά αυτά (σωλήνες Φ.63), όπως προέκυψε, δεν χρησιμοποιούνται σε σχολικά κτήρια, αλλά μόνο για αντικατάσταση δικτύου ύδρευσης. Την κρίση αυτή του Δικαστηρίου, ότι δεν παραδόθηκαν τα υλικά, εν ισχύει και το γεγονός ότι με το προαναφερόμενο παραστατικό (τιμολόγιο-δελτίο αποστολής) που αποτελεί συνοδευτικό έγγραφο των διακινουμένων εμπορευμάτων, φέρεται να έχουν παραδοθεί υλικά στις 16/9/98 στο Δήμο Αγίου Δημητρίου (στην Αγία Κυριακή, όπου εδρεύει ο δήμος)σε χρόνο κατά τον οποίο δεν είχε συσταθεί ο δήμος και χωρίς να υπάρχει η υπογραφή του παραλαβόντος.

Επίσης ως Καποδιστριακός ο δήμος συστάθηκε μετά την 1/1/1999 και ο αριθμός "0" προστέθηκε στον Α.Φ Μ. του δήμου μετά την 1/1/1999 και δεν μπορούσε να υπάρχει στις 16/4/1998, χρόνο κατά τον οποίο φέρεται να παραδόθηκαν τα υλικά στο δήμο με το παραπάνω τιμολόγιο. Επομένως ο κατηγορούμενος τέλεσε τις ως άνω πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του Ίδιου εγκλήματος της απιστίας, καθόσον αντικειμενικά επήλθε ζημία στην περιουσία του δήμου, την οποία διεχειρίζετο ο κατηγορούμενος, υποκειμενικά δε υπήρχε πρόθεση-δόλος, αφού γνώριζε ότι η επιχειρούμενη πράξη είναι επιζήμια στα διαχειριζόμενα από αυτόν ξένα συμφέροντα και θέληση του να επέλθει η ζημία, για τους λόγους δε αυτούς πρέπει να κηρυχθεί ένοχος ο κατηγορούμενος.

Βάσει των παραδοχών αυτών το δικαστήριο της ουσίας καταδίκασε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τον αναιρεσείοντα σε φυλάκιση ενός έτους, για απιστία (άρθρο 390 ΠΚ) κατ' εξακολούθηση. Με τις παραδοχές του αυτές το δικαστήριο της ουσίας διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του την κατά τα ανωτέρω ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αφού εκθέτει σε αυτήν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία και συγκροτούν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση της αξιόποινης πράξης, για την οποία τελικώς καταδικάσθηκε ο αναιρεσείων, τις αποδείξεις από τις οποίες συνήγαγε τα περιστατικά αυτά, καθώς επίσης και τους συλλογισμούς με βάση τους οποίους έκανε την υπαγωγή τους στις ουσιαστικές ποινικές διατάξεις που εφάρμοσε.

Επομένως, ο από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Δ' λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο προβάλλονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος. Ειδικότερα, το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, ότι 1) ο κατηγορούμενος, λόγω της ιδιότητάς του ως Δημάρχου, είχε τη διαχείριση, βάσει του νόμου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 114 παρ.1 εδ.

ε του Π.Δ 410/1995 κατά την οποία ο Δήμαρχος διατάζει την είσπραξη των δημοτικών εσόδων και εκδίδει (υπογράφει) τα χρηματικά εντάλματα πληρωμής σε βάρος των πιστώσεων, αφού προηγουμένως έχουν ελεχθεί τα σχετικά δικαιολογικά, από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου, 2)ότι επήλθε η ζημία στην περιουσίαν του δήμου, την οποία και προσδιορίζει καθώς και τον τρόπο που, ο κατηγορούμενος προέβη στη συγκεκριμένη διαχείριση 3)ότι στο πρόσωπο του κατηγορουμένου υπάρχει ο άμεσος δόλος, για τη θεμελίωση του οποίου παραθέτει συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά(μη παράδοση του πετρελαίου, αποκλειστική προμήθεια από το πρατήριο της ...., μη υπογραφή του σχετικού πρωτοκόλλου παραλαβής από το μέλος της επιτροπής ..., παραλαβή του πετρελαίου μέχρι τα μέσα Απριλίου κάθε έτους,μη παραλαβή από το δήμο των σωλήνων άρδευσης κ.λ.π., μη χρησιμοποίηση αυτών σε σχολικά κτήρια, φερόμενο χρόνο παραλαβής προγενέστερο εκείνου της σύστασης του δήμου, Α.Φ.Μ.

του δήμου σε τιμολόγίο. που εκδόθηκε πριν αυτός συσταθεί κ.λ.π). Πρέπει να σημειωθεί ότι η γνώση του κατηγορουμένου για την πρόκληση της ζημίας στο δήμο και η θέληση του να προκληθεί αυτή με τις παραπάνω ενέργειές του, είναι και αυτονόητη, αφού, όπως προαναφέρθηκε, ο κατηγορούμενος γνώριζε ότι το χρέος ήταν ανύπαρκτο.

Τέλος απορριπτέος είναι και ο από το άρθρο 510 παρ.1 Ε του ΚΠΔ λόγος της αναίρεσης για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 390 ΠΚ, αφού ορθώς το δικαστήριο δέχθηκε ότι ο κατηγορούμενος, όντας Δήμαρχος, είχε την εξουσία διαχειρίσεως από το νόμο. Μετά από αυτά πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα, και την δαπάνη του πολιτικώς ενάγοντος.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20 Απριλίου 2007 αίτηση του ...., για αναίρεση της 181/2007 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων, και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα, ανερχόμενα σε διακόσια είκοσι (220) Ευρώ, και την δικαστική δαπάνη του πολιτικώς ενάγοντος εκ τριακοσίων (300) Ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Οκτωβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 11 Νοεμβρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Και ήδη

ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ