234/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 234 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 234/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Ιωάννα Λούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1η Οκτωβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΙΝΤΕΡΑΜΕΡΙΚΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΖΗΜΙΩΝ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χαράλαμπο Δρακόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "Ν. ΠΑΛΛΗΚΑΡΗΣ Α.Ε." που εδρεύει στον Ασπρόπυργο Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Κ. Θ. Ν., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαράλαμπο Σαμαρά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/3/2001 προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη και την από 19/11/2001 περεμπίπτουσα εξ αναγωγής αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 347/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3873/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 10/11/2004 αίτησή της, κοινοποιούμενη και προς τον Σ. Σ. του Εμμανουήλ, κάτοικο Περιστερίου.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 6/9/2006 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτου Αχιλλέα Νταφούλη, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναίρεσης και να απορριφθεί ο δεύτερος.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 25 παρ. 10 της Κ4/585/1978 απόφασης του Υπουργείου Εμπορίου (ΦΕΚ 795/5-4-1978) που ίσχυε κατά τον κρίσιμο στην προκειμένη περίπτωση χρόνο, αποκλείεται από την ασφάλιση ζημία προξενούμενη "εκ του μεταφερομένου ή επί του μεταφερομένου διά του οχήματος φορτίου".

Και ναι μεν, η διάταξη αυτή είναι ανίσχυρη, καθόσον αφορά τη σχέση του ασφαλιστή και του παθόντος τρίτου ως ευρισκόμενη εκτός της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 6 παρ. 7 του ν. 489/1976, αφού με αυτήν δεν καθορίζεται κάποιος γενικός όρος του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, αλλά επιβάλλεται περιορισμός της ευθύνης του ασφαλιστή, όμως τέτοια απαλλακτική ρήτρα, υπέρ του ασφαλιστή, μπορεί επιτρεπτώς να συμπεριληφθεί ως συμβατικός όρος, στην ασφαλιστική σύμβαση (άρθρα 189 και 192 ΕμπΝ και ήδη άρθρο 1 παρ. 2 του ν. 2496/1997), οπότε ισχύει στη σχέση μεταξύ ασφαλιστή και ασφαλισμένου και επομένως ο ασφαλιστής δεν απαλλάσσεται μεν από την υποχρέωση να αποζημιώσει τον ζημιωθέντα τρίτο, έχει όμως το δικαίωμα να ζητήσει από τον ασφαλισμένο ό,τι κατέβαλε στο ζημιωθέντα τρίτο για την αποκατάσταση της ζημίας που αυτός υπέστη και να ζητήσει την απόρριψη της κατ' αυτού αγωγής του ασφαλισμένου, σε περίπτωση που ο τελευταίος ικανοποιήσει τον παθόντα.

Για να είναι δεσμευτικός ένας τέτοιος όρος αποκλεισμού της ευθύνης του ασφαλιστή για τα μέρη της ασφαλιστικής σύμβασης πρέπει να έχει καταστεί περιεχόμενο της σύμβασης ασφάλισης. Αυτό μπορεί να γίνει, είτε με ενσωμάτωση αυτούσιου του όρου στη σύμβαση ασφάλισης, είτε με παραπομπή της σύμβασης στους όρους της Κ4/585/1978 ΑΥΕ.

Αρκεί και παραπομπή απευθείας στο ΦΕΚ που περιέχει την άνω υπουργική απόφαση. Εξάλλου για τη δέσμευση του ασφαλισμένου κατά τους όρους της ασφαλιστικής σύμβασης δεν είναι αναγκαίο να υπογράφεται το ασφαλιστήριο και από τον αντισυμβαλλόμενο-ασφαλισμένο, γιατί η αποδοχή των όρων αυτών μπορεί να γίνει και σιωπηρά.

Το τελευταίο μπορεί να συμβεί και με την καταβολή του ασφαλίστρου, την παραλαβή του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, με τη χρήση της ασφάλισης θέτοντας το σχετικό ειδικό σήμα ασφάλισης στο "παρ-μπρίζ" του αυτοκινήτου, με την υποβολή στον ασφαλιστή υπεύθυνης δήλωσης ατυχήματος και ακόμη με την επίκληση και προσκόμιση του ασφαλιστηρίου στο δικαστήριο για στήριξη των αξιώσεών του.

Τέλος, οι γενικοί όροι της ασφάλισης υπάγονται στην ευρύτερη κατηγορία των γενικών όρων των συναλλαγών. Στην ουσία πρόκειται για όρους που επιβάλλονται από τον ασφαλιστή στον αντισυμβαλλόμενο και ισχύουν σε όλες τις ασφαλιστικές συμβάσεις ορισμένου τύπου. Ειδικά στα αυτοκινητικά ατυχήματα οι γενικοί όροι δεν επιβάλλονται από τον ασφαλιστή, αλλά διατυπώνονται στην άνω Κ4/585/1878 ΑΥΕ.

Στην προκείμενη περίπτωση, σε σχέση με την από 19-11-2001 παρεμπίπτουσα αγωγή της αναιρεσείουσας κατά των αναιρεσιβλήτων (ασφαλισμένης-ιδιοκτήτριας του ΙΧΦ αυτοκινήτου … και οδηγού αυτού) για να υποχρεωθούν αυτοί να της καταβάλουν, σε ολόκληρο ο καθένας, κάθε ποσό που θα υποχρεωνόταν εκείνη να πληρώσει στον ενάγοντα Σ.

Σ. (ιδιοκτήτη του … ΔΧΦ αυτοκινήτου που έπαθε ζημιές από τη σύγκρουση) της κύριας από 20-3-2001 αγωγής του, λόγω ύπαρξης δεσμευτικού συμβατικού όρου αποκλεισμού της ευθύνης της για ζημίες που προξένησε ο αναιρεσίβλητος οδηγός με το ζημιογόνο και ασφαλισμένο σ' αυτή ως άνω … ΙΧΦ αυτοκίνητο, το Εφετείο, ύστερα από εκτίμηση των αποδείξεων δέχτηκε ανέλεγκτα τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά:

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την εκκαλούμενη απόφασή του (347/2003 Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών) έχει δεχτεί ότι στις 16-7-1999 ο Χ. Μ. (μη διάδικος εδώ), οδηγώντας στην οδό Αγίας Άννης περιοχής Αθηνών το ιδιοκτησίας του κυρίου ενάγοντος … ΔΧΦ αυτοκίνητο, έπεσε πάνω στο προεξέχον της καρότσας κατά 1,10 μ. φορτίο ξυλείας του ακινητοποιηθέντος έμπροσθεν αυτού, λόγω κυκλοφοριακής συμφόρησης, ιδιοκτησίας της πρώτης αναιρεσίβλητης, … ΙΧΦ αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα να προκληθούν στο πρώτο αυτοκίνητο (…) υλικές ζημιές.

Στο ατύχημα αυτό συνυπαίτιοι είναι οι ως άνω οδηγοί, κατά ποσοστό 50% από αμέλεια ο καθένας. Το … ΙΧΦ αυτοκίνητο της πρώτης αναιρεσίβλητης ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, σύμφωνα με το προσκομιζόμενο …/4-3-1996 ασφαλιστήριο συμβόλαιο, το οποίο ως προς τους όρους της ασφάλισης παραπέμπει απευθείας στο ΦΕΚ 795/τεύχ.ΑΕ και ΕΠΕ/8-4-1978, που περιέχει την ως άνω Κ4/585/1978 ΑΥΕ.

Όμως το ασφαλιστήριο αυτό συμβόλαιο δεν το έχει υπογράψει η πρώτη αναιρεσίβλητη (ιδιοκτήτρια του … ΙΧΦ αυτοκινήτου), γεγονός το οποίο συνομολογεί η αναιρεσείουσα. Επομένως η πρώτη αναιρεσίβλητη δεν δεσμεύεται από το ασφαλιστήριο αυτό συμβόλαιο και για την αιτία αυτή η αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία δεν μπορεί να προτείνει κατ' αυτής την ως άνω απαλλακτική ρήτρα από το άρθρο 25 περ.10 της Κ4/585/1978 ΑΥΕ, δηλαδή για ζημίες που προξενήθηκαν από το μεταφερόμενο με το … ΙΧΦ αυτοκίνητο φορτίο ξυλείας (καδρόνια) στο … ΔΧΦ αυτοκίνητο του κυρίου ενάγοντος.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχτηκε την από 19-9-2003 έφεση των αναιρεσιβλήτων, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε κρίνει αντίθετα, κράτησε και δίκασε την υπόθεση κατ' ουσίαν και απέρριψε την παρεμπίπτουσα αγωγή της αναιρεσείουσας ως ουσιαστικά αβάσιμη. Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο και ειδικότερα με το να δεχτεί, ότι η πρώτη αναιρεσίβλητη (ιδιοκτήτρια του … ΙΧΦ αυτοκινήτου) κατάρτισε με την αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία σύμβαση ασφάλισης δυνάμει του πιο πάνω ασφαλιστηρίου συμβολαίου, το οποίο προσκομίστηκε στο δικαστήριο, που παραπέμπει μάλιστα στο ΦΕΚ 795/τ.ΑΕ και ΕΠΕ/8-4-1978 το οποίο περιέχει την ως άνω Κ4/585/1978 απόφαση του Υπουργού Εμπορίου, η οποία στο άρθρο 25 περ.10 προβλέπει περίπτωση αποκλεισμού ευθύνης της ασφαλιστικής εταιρείας, για ζημίες του ασφαλισμένου και ζημιογόνου παραπάνω ΙΧΦ αυτοκινήτου, που προκλήθηκαν από το μεταφερόμενο με αυτό φορτίο ξυλείας, αλλά παρά ταύτα ο όρος αυτός δεν δεσμεύει την ασφαλισμένη πρώτη αναιρεσίβλητη, γιατί το ασφαλιστήριο δεν το έχει υπογράψει, παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τις ως άνω, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις οι οποίες ήταν εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση, ως ισχύουσες κατά το χρόνο επέλευσης της ασφαλιστικής περίπτωσης και υπέπεσε στην από το άρθρ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια.

Επομένως, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος αναίρεσης, παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών δύο λόγων, οι οποίοι αναφέρονται στο ίδιο ως άνω ζήτημα. Κατ' ακολουθία, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι ηττηθέντες αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθ. 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3873/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Νοεμβρίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Φεβρουαρίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ