Supreme Court dismisses appeal due to absolute nullity from a civil plaintiff's illegal first-time appearance at second instance.

Απόφαση 2338 / 2008 (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Θέμα

Ακυρότητα απόλυτη, Πολιτική αγωγή.

Περίληψη:

Ανεπίτρεπτη παράσταση πολιτικώς ενάγοντος για πρώτη φορά στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο. Πότε έχει δικαίωμα παράστασης μόνο για υποστήριξη της κατηγορίας και χρονικός περιορισμός για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος (μέχρι την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου). Αναιρεί και παραπέμπει.

ΑΡΙΘΜΟΣ 2338/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Z' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γρηγόριο Μάμαλη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νικόλαο Ζαΐρη, Νικόλαο Κωνσταντόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή - Εισηγητή και Κωνσταντίνο Φράγκο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 8 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Γεωργίου Βλάσση (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Χρήστου Πήτα, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Χ, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεράσιμο Απέργη, περί αναιρέσεως της 733/2007 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Με πολιτικώς ενάγοντα τον Ψ, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αντώνιο Παπαντωνίου.

Το Τριμελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 7 Μαΐου 2007 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 994/2997.

Αφού άκουσε Τους πληρεξούσιους δικηγόρους των πιο πάνω διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 171 ΚΠΔ, απόλυτη ακυρότητα η οποία λαμβάνεται και αυτεπαγγέλτως υπόψη από το δικαστήριο σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και στον Άρειο Πάγο ακόμη, προκαλείται αν ο πολιτικώς ενάγων παρέστη παράνομα στη διαδικασία του ακροατηρίου. Κατά την αληθή έννοια της διάταξης αυτής, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 63, 64 και 68 του ιδίου Κώδικα, παράνομη είναι η παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος στο ακροατήριο, όταν υπάρχει έλλειψη ως προς το χρόνο και τον τρόπο άσκησής της ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου ή ως προς την ενεργητική ή παθητική νομιμοποίηση του δικαιούχου.

Από την ως άνω απόλυτη ακυρότητα ιδρύεται ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α του ΚΠΔ προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης. Εξάλλου είναι αυτονόητο ότι η ακυρότητα αυτή δεν καλύπτεται από τη μη προβολή αντιρρήσεως κατά της παράνομης παράστασης του πολιτικώς ενάγοντος, αν από την ίδια τη διαδικασία προκύπτει έλλειψη νομιμοποίησης, η οποία ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (άρθρα 63, 64, 68 και 171 αρ. 2 ΚΠΔ).

Ειδικότερα κατά το άρθρο 63 ΚΠΔ η πολιτική αγωγή για την αποζημίωση και την αποκατάσταση από το έγκλημα και για την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, μπορεί να ασκηθεί στο ποινικό δικαστήριο από τους δικαιουμένους σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνο που έπαθε προσβολή της υγείας του ... ". Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι η ιδιότητα του πολιτικώς ενάγοντος συναρτάται πάντοτε με υλική ζημία στο πρόσωπό του (πολιτικώς ενάγοντος) ή με χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης στην περίπτωση τη προσβολής της υγείας του.

Παράσταση πολιτικής αγωγής για υπεράσπιση της κατηγορίας στον πρώτο βαθμό ή ενώπιον του Εφετείου επί καταδικαστικής αποφάσεως χωρίς να ζητείται η επιδίκαση αποζημιώσεως ή χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης είναι ανεπίτρεπτη και η τοιαύτη δήλωση συνεπάγεται απόλυτη ακυρότητα, εφόσον γίνει δεκτή από το δικάσαν δικαστήριο, κατ' άρθρο 171 παρ. 2 ΚΠΔ, κατά το οποίο "αν ο πολιτικώς ενάγων παρέστη παράνομα στη διαδικασία του δικαστηρίου" επέρχεται απόλυτη ακυρότητα, η οποία προτείνεται κατά πάσα στάση της δίκης και ωσότου η απόφαση καταστεί αμετάκλητη (άρθρο 173 αρ. 1 ΚΠΔ).

Εξαίρεση ότι ανωτέρω αποτελεί ως προς την παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος για υποστήριξη της κατηγορίας και μόνο, όταν από την άποψη του χρόνου αυτή γίνεται μέχρι την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας στον πρώτο βαθμό και παράλληλα από διάταξη νόμου η υποχρέωση για την αποκατάσταση της ζημίας ή την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης περιορίζεται αποκλειστικά σε τρίτο αστικώς υπεύθυνο.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, κατά την ενώπιον του Εφετείο διαδικασία, που δίκασε την έφεση του κατηγορουμένου αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθμ. 7472/2005 καταδικαστικής απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης, στην αρχή της διαδικασίας, αμέσως κατά την εκφώνηση των ονομάτων των μαρτύρων κατηγορίας, εμφανίστηκε ο Ψ, ο οποίος δήλωσε "ότι παρίσταται ως πολιτικώς ενάγων στη δίκη αυτή κατά του κατηγορουμένου (εκκαλούντος) προς υποστήριξη της κατηγορίας και διορίζει πληρεξούσιό του τον παρόντα δικηγόρο του Δ.Σ.

Θεσσαλονίκης Γεώργιο Ζάχο, που αποδέχθηκε το διορισμό του" και έτσι συμμετέσχε στην περαιτέρω διαδικασία. Περαιτέρω, όπως προκύπτει από την πρωτοβάθμια ως άνω απόφαση, επί της οποίας κατ' έφεση του αναιρεσείοντος εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση και η οποία παραδεκτώς επισκοπείται προς διαπίστωση της βασιμότητας ή μη του λόγου αναίρεσης, ο φερόμενος ως παθών (Ψ) από την αξιόποινη πράξη της βαριάς μη σκοπούμενης βλάβης, για την οποία καταδικάστηκε ο αναιρεσείων, που καταδικάστηκε ως κατηγορούμενος επίσης με την ίδια πρωτοβάθμια απόφαση για τις αξιόποινες πράξεις της εξύβρισης και απειλής κατ' εξακολούθηση, δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής ενώπιον του Εφετείου προς υποστήριξη μόνο της κατηγορίας, όπως προαναφέρθηκε, δεν είχε όμως δηλώσει ούτε παρέστη ως πολιτικώς ενάγων στην πρωτοβάθμια δίκη για οποιοδήποτε λόγο (επιδίκαση ζημίας, χρηματικής ικανοποίησης για ηθική βλάβη που δικαιούταν ή για υποστήριξη της κατηγορίας που στην προκειμένη περίπτωση δεν θα δικαιούταν, καθόσον δεν συντρέχουν οι οριζόμενες από το άρθρο 64 παρ. 2 ΚΠΔ προϋποθέσεις, αφού στην προκειμένη υπόθεση συμμετείχαν μόνο ως διάδικοι ιδιώτες που τέλεσαν μεταξύ τους αξιόποινες πράξεις, δεν υπήρχε τρόπος αστικώς υπεύθυνος και καθένας αυτών μπορούσε να στραφεί κατά του άλλου ως πολιτικώς ενάγων ασκώντας τα προαναφερόμενα δικαιώματά του).

Κατά συνέπεια με όσα εκτέθηκαν η δήλωση αυτή του Ψ ήταν παράνομη ως εκ του χρόνου της υποβολής και του περιεχομένου της και έτσι επήλθε απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας σύμφωνα με τα άρθρα 64 παρ. 2, 68 παρ. 1 και 171 παρ. 2 ΚΠΔ. Επομένως ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α ΚΠΔ λόγος αναίρεσης για απόλυτη ακυρότητα είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Εφετείο που δίκασε, δεδομένου ότι είναι εφικτή η συγκρότηση του από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 733/2007 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Οκτωβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 6 Νοεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ