Supreme Court quashes conviction for loan fraud due to lack of specific reasoning and statute of limitations. The case was partially allowed with remittal for new trial.

Απόφαση 2246 / 2008 (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 2246/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ζ' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γρηγόριο Μάμαλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Μιχαήλ Δέτση) ως αρχαιότερο μέλος της συνθέσεως, Θεοδώρα Γκοΐνη Ιωάννη Παπουτσή (ορισθέντα με την υπ'αριθμ. 44/2008 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου) Ιωάννη Σίδερη (ορισθέντα με την υπ'αριθμ. 30/2008 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου)- Εισηγητή και Ελευθέριο Μάλλιο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 14 Μαΐου 2008, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Αθανασίου Κονταξή (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Χ1, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αριστομένη, περί αναιρέσεως της 6669/2007 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αθηνών. Με πολιτικώς ενάγοντα τον Ψ1, ο οποίος παρέστη αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του δικηγόρου και μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ιωάννη Καραγκούνη. Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Αθηνών, με την ως άνω απόφασή του, διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα-κατηγορούμενη ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 9 Νοεμβρίου 2007 αίτησή της, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1968/2007.

Αφού άκουσε Τους πληρεξουσίους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 397 παρ.1 του ΠΚ, ο οφειλέτης που με πρόθεση ματαιώνει ολικά ή εν μέρει την ικανοποίηση του δανειστή του, βλάπτοντας, καταστρέφοντας ή καθιστώντας χωρίς αξίας, αποκρύπτοντας ή απαλλοτριώνοντας χωρίς ισότιμο και αξιόχρεο αντάλλαγμα οποιοδήποτε περιουσιακό του στοιχείο, κατασκευάζοντας ψεύτικα χρέη ή ψεύτικες δικαιοπραξίες, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι δύο ετών ή με χρηματική ποινή.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της καταδολίευσης δανειστών απαιτείται υποκειμενικώς μεν πρόθεση, δηλαδή δόλος που περιέχει τη γνώση ότι ορισμένος δανειστής του δράστη έχει αξίωση κατ' αυτού από συγκεκριμένη νομική αιτία και τη θέληση να ματαιώσει την ικανοποίηση αυτού, ολικώς ή μερικώς, από τα περιουσιακά του στοιχεία, αντικειμενικώς δε ματαίωση της ικανοποίησης του δανειστή, ολικώς ή μερικώς, με μία από τις ρητώς και περιοριστικώς οριζόμενες στην ανωτέρω διάταξη πράξεις, μεταξύ των οποίων είναι και η απαλλοτρίωση οποιουδήποτε περιουσιακού στοιχείου του οφειλέτη χωρίς ισότιμο και αξιόχρεο αντάλλαγμα.

Η ματαίωση ικανοποίησης του δανειστή επέρχεται όταν τα εναπομείναντα στον οφειλέτη, μετά την απαλλοτρίωση, περιουσιακά στοιχεία δεν επαρκούν λόγω της αξίας τους για την ολοσχερή ικανοποίηση των απαιτήσεων του δανειστή. Τέτοιο περιουσιακό στοιχείο αποτελεί για τον οφειλέτη και η ψιλή κυριότητα επί του μεταβιβαζομένου κατ' επικαρπία πράγματος, η οποία υπόκειται σε κατάσχεση, καθώς και η επικαρπία επί του μεταβιβαζόμενου κατά ψιλή κυριότητα πράγματος, η οποία σύμφωνα με το άρθρο 1166 ΑΚ είναι μεν, εφόσον δεν συμφωνείται διαφορετικά, αμεταβίβαστη, όμως το δικαίωμα ενάσκησής της είναι μεταβιβαστό και υπόκειται σε κατάσχεση.

Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη διάταξη του άρθρο 46 παρ.1 περίπτ. β' του ΠΚ άμεσος συνεργός είναι εκείνος που με πρόθεση παρέσχε άμεση συνδρομή στο δράστη κατά τη διάρκεια αυτής της πράξης και την εκτέλεση της κύριας πράξης. Στο έγκλημα της καταδολίευσης δανειστών μπορεί να υπάρξει άμεση συνεργεία. Προϋπόθεση όμως για τη θεμελίωση της ευθύνης του άμεσου συνεργού είναι να τελεί αυτός εν γνώσει κατά το χρόνο που παρέχει τη βοήθεια του στον αυτουργό, ότι ο τελευταίος ενεργεί καταδολιευτικά για να ματαιώσει την ικανοποίηση της απαιτήσεως του δανειστή και ότι δεν έχει άλλη επαρκή περιουσία για την ικανοποίηση της απαιτήσεως τούτου, σε κάθε περίπτωση δε είναι επιτρεπτή η μεταβολή του τρόπου συμμετοχής αυτού.

Περαιτέρω, αν δεν στοιχειοθετείται η αντικειμενική υπόσταση ορισμένου εγκλήματος, δεν υφίσταται και συμμετοχή, καθ' οιονδήποτε τρόπο, σ' αυτό. Τέλος, η απαιτούμενη από τα άρθρα 93 παρ 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠοινΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Δ' ΚΠοινΔ λόγο αναιρέσεως, υπάρχει, προκειμένου για καταδικαστική απόφαση όταν περιέχονται σ' αυτή με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα προκύψαντα από την αποδεικτική διαδικασία πραγματικά περιστατικά, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις από τις οποίες προέκυψαν αυτά και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόστηκε.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του αιτιολογικού με το διατακτικό, που αποτελούν ενιαίο σύνολο, και σε σχέση με τα αποδεικτικά μέσα, πρέπει να προκύπτει με βεβαιότητα ότι έχουν ληφθεί υπόψη όλα στο σύνολο τους και όχι ορισμένα μόνο από αυτά. Για τη βεβαιότητα δε αυτή αρκεί να μνημονεύονται όλα, έστω κατά το είδος τους (μάρτυρες, έγγραφα κλπ), χωρίς ανάγκη ειδικότερης αναφοράς τους και μνείας του τι προέκυψε από καθένα, ενώ το γεγονός ότι εξαίρονται ορισμένα αποδεικτικά μέσα δεν υποδηλώνει ότι δεν λήφθηκαν υπόψη τα άλλα.

Στην προκείμενη περίπτωση το Τριμελές Εφετείο Αθηνών, που δίκασε την έφεση της αναιρεσείουσας κατηγορουμένης, δέχθηκε κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του, μετά από εκτίμηση και αξιολόγηση των αναφερομένων αποδεικτικών μέσων (καταθέσεις μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης, τα έγγραφα που αναγνώσθηκαν στο ακροατήριο, τα πρακτικά της πρωτοβάθμιας δίκης και απολογίας της κατηγορουμένης), όπως προκύπτει από το αιτιολογικό σε συνδυασμό με το διατακτικό της προσβαλλόμενης 6669/2007 απόφασής του τα εξής ουσιώδη πραγματικά περιστατικά: "Μεταξύ του Γ1 και του εγκαλούντος υπήρχαν (και υπάρχουν) οικονομικές διαφορές, οι οποίες ανέκυψαν από παλαιότερη συνεργασία τους σε ετερόρρυθμη εμπορική εταιρεία.

Ο εγκαλών άσκησε κατά του Γ1 τις από 30.9.1999, 3.11.1999, και 30.10.2000 αγωγές του με τις οποίες ζητούσε να του επιδικασθούν τα χρηματικά ποσά των 47.430.801, 174.414.034, και 250.000.000 δραχμών αντίστοιχα. Περαιτέρω ο Γ1 ανεγνώρισε εγγράφως οφειλή του προς τον εγκαλούντα, ποσού 6.000.000 δραχμών. Ο Γ1, με σκοπό να ματαιώσει την ικανοποίηση των εις βάρος του απαιτήσεων του εγκαλούντος προέβη σε μεταβίβαση λόγω γονικής παροχής της ψιλής κυριότητας και χωρίς ισότιμο, αξιόχρεο αντάλλαγμα, προς την κατηγορουμένη κόρη του ενός οικοπέδου εκτάσεως 476 τ.μ.

μετά της επ' αυτού διόροφης οικίας, που βρίσκεται στην κοινότητα ..... του Ν. Ηλείας, ενός αγρού 2 στρεμμάτων που βρίσκεται στην θέση "...." της ως άνω κοινότητας και ενός αγρού 5 στρεμμάτων που βρίσκεται στη θέση "..." ή "....." της ίδιας κοινότητας. Η μεταβίβαση έγινε στο ..... Αττικής με βάση το υπ' αριθμ. .... συμβόλαιο της σ/φου Χαλανδρίου Μαρίας Νίκης συζ.

Ιωάν. Λάσκαρη το γένος Ιωαν. Πετροπούλου, που νόμιμα μεταγράφηκε στα οικεία βιβλία την .... Περαιτέρω ο Γ1 προς ολοκλήρωση της ανωτέρω μεταβίβασης των προαναφερθέντων ακινήτων, προς την κατηγορουμένη κόρη του με βάση το υπ' αριθμ. ...... συμβόλαιο, που συντάχθηκε, στην ίδια ως άνω συμβολαιογράφο (Μαρία - Νίκη Λάσκαρη) παραιτήθηκε, στις 28.2.2001, από το δικαίωμα επικαρπίας επί των προαναφερθέντων ακινήτων, που είχε κατά τα ανωτέρω παρακρατήσει.

Το συμβόλαιο αυτό νόμιμα μεταγράφηκε την .... Έτσι, όταν ο εγκαλών την 30.3.2004 επεχείρησε να προβεί σε αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος του Γ1, προκειμένου να ικανοποιηθεί ως προς τις απαιτήσεις του με βάση την 691/04 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (με την οποία ο Γ1 υποχρεούται να καταβάλει στον εγκαλούντα το ποσό των 74.370,8 ευρώ), η ικανοποίηση του δεν κατέστη εφικτή, αφού τα ως άνω ακίνητα του ο Γ1 είχε μεταβιβάσει, κατά τα άνω στην κατηγορουμένη κόρη του, χωρίς να έχει άλλα περιουσιακά στοιχεία ικανά να ικανοποιήσουν την απαίτηση του εγκαλούντα.

Η κατηγορουμένη, αν και γνώριζε ότι ο πατέρας της όφειλε στον εγκαλούντα τα ανωτέρω ποσά και την πρόθεση τούτου να ματαιώσει την ικανοποίηση της εν λόγω απαίτησης αυτού (εγκαλούντος), εντούτοις όχι μόνο δεν τον απέτρεψε από την πράξη του, αλλά έσπευσε να του παράσχει άμεση συνδρομή στο αδίκημα της καταδολιεύσεως με τον προαναφερόμενο τρόπο.

Με βάση τις σκέψεις αυτές το Τριμελές Εφετείο Αθηνών κήρυξε ένοχο την κατηγορουμένη της άμεσης συνέργειας στην πράξη αυτή της καταδολίευσης δανειστών, επιβάλλοντας ποινή φυλάκισης 4 μηνών, την οποία ανέστειλε για τρία χρόνια. Με αυτά, όμως, που δέχθηκε το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, στέρησε την προσβαλλόμενη απόφαση του της από τα άρθρα 93 παρ.3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠοινΔ απαιτούμενης ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, αφού δεν εκτίθενται με σαφήνεια τα περιστατικά που θεμελιώνουν την αδυναμία του εγκαλούντος να ικανοποιήσει εν όλω ή εν μέρει την ανωτέρω απαίτησή του, και συγκεκριμένα δεν διευκρινίζεται αν η επικαρπία, που παρακρατήθηκε από τον Γ1, απέδιδε εισόδημα και σε καταφατική περίπτωση ποια ήταν η αξία της και ποια, επίσης, ήταν η αξία της ψιλής κυριότητας των ακινήτων που μεταβιβάστηκαν, για να μπορεί να ελεγχθεί αν υπήρχε δυνατότητα να ικανοποιηθεί έστω και μερικώς και μέχρι ποίου ποσού η αξίωση του εγκαλούντος.

Επομένως, κατά παραδοχή ως βάσιμου κατ' ουσίαν του από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Δ' ΚΠοινΔ σχετικού λόγου της κρινομένης αιτήσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, ως προς την υπό στοιχ. β' πιο πάνω μερικότερη πράξη που φέρεται ότι έχει τελεσθεί από την .κατηγορουμένη στις 28.2.2001, για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο που δίκασε, αφού η συγκρότηση του από άλλους δικαστές είναι δυνατή, σύμφωνα με το άρθρο 519 ΚΠοινΔ.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 511 εδ.γ Κ.Ποιν.Δ ο Άρειος Πάγος λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη την παραγραφή, αν κριθεί και ένας λόγος αναίρεσης βάσιμος. Στην προκειμένη περίπτωση, η υπό στοιχ. α' πιο πάνω μερικότερη πράξη της, χαρακτηριζόμενης στο νόμο ως πλημμέλημα, άμεσης συνέργειας σε καταδολίευση δανειστών, για την οποία καταδικάστηκε η αναιρεσείουσα, φέρεται ότι έχει τελεσθεί στις 29.10.1999, από το χρόνο δε τελέσεως της μερικότερης αυτής πράξης και μέχρι τη συζήτηση της ένδικης αίτησης (14.5.2008) παρήλθε χρονικό διάστημα που υπερβαίνει την οκταετία και ως εκ τούτου το αξιόποινο της πράξης αυτής εξαλείφθηκε με παραγραφή (αρθρ. 111 παρ. 1 και 3, 112 και 113 παρ. 1, 2 και 3 Π.Κ). Επομένως, αφού αναιρέθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση και ως προς το μέρος της που αφορά την πράξη αυτή, πρέπει να παύσει οριστικά η ποινική δίωξη γι' αυτή, κατ' ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 370 περ. β' Κ.Π.Δ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6669/2007 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παύει οριστικά την ποινική δίωξη, που ασκήθηκε κατά της αναιρεσείουσας Χ1 για τη μερικότερη πράξη της άμεσης συνέργειας σε καταδολίευση δανειστών, που φέρεται ότι τελέσθηκε στο ..... Αττικής στις 29-10-1999. Και

Παραπέμπει την υπόθεση κατά τα λοιπά, και συγκεκριμένα, ως προς τη μερικότερη πράξη της άμεσης συνέργειας σε καταδολίευση δανειστών, που φέρεται ότι τελέσθηκε στο ...... στις 28.2.2001, για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Σεπτεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 23 Οκτωβρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ήδη

ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ