2242/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2242 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2242/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νικόλαο Μπιχάκη, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ελένη Διονυσοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 15 Οκτωβρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ. Γ. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καραλή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1)Α. Γ. του Π., 2)Ε. συζ. Σ. Π., το γένος Π. Γ., κατοίκων ..., 3)Α. Σ. του Π., 4)Ι. συζ. Α. Σ., το γένος Α. Δ., 5)Σ. Λ. του Φ., κατοίκων ..., 6)Α. Δ. του Δ., 7)Α. Λ. του Κ., κατοίκων ..., 8)Κ. Μ. του Π. και 9)Β. Μ. του Π., κατοίκων .... Οι 1ος, 3ος, 4η, 5ος και 7ος εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Βασιλική Μαρινάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και οι λοιποί (2η, 6η, 8η και 9ος) δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/3/2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 94/2010 του ίδιου Δικαστηρίου και 284/2013 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20/12/2013 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ερωτόκριτος Καλούδης, ανέγνωσε την από 2/10/2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της ένδικης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις εκθέσεις επίδοσης 7146Δ'/20.2.2014, 7151Δ', 7152Δ' και 7156Δ'/21.2.2014 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης Χ. Γ. προκύπτει, ότι, ύστερα από έγγραφη παραγγελία του πληρεξουσίου δικηγόρου του αναιρεσείοντος που επισπεύδει τη συζήτηση, ακριβές αντίγραφο της ένδικης, από 20.12.2013, αίτησης αναίρεσης κατά της οριστικής απόφασης 284/2013 του Εφετείου Θράκης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς εμφάνιση κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (της 15.10.2014), επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους δεύτερη, έκτη, όγδοη και ένατο των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε κατά τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε υπέβαλαν έγγραφη δήλωση για παράστασή τους στο ακροατήριο κατά τη διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. Επομένως, πρέπει, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία των άνω αναιρεσιβλήτων.

ΙΙ. Κατά το άρθρο 1923 παρ. 1 ΑΚ ο διαθέτης μπορεί να υποχρεώσει τον κληρονόμο να παραδώσει έπειτα από ορισμένο γεγονός ή χρονικό σημείο την κληρονομία που απέκτησε ή ποσοστό της σε άλλον (καταπιστευματοδόχο). Τέτοια υποχρέωση δεν μπορεί να επιβληθεί στον καταπιστευματοδόχο. Ενόψει του σκοπού του προβλεπόμενου από την ανωτέρω διάταξη κληρονομικού καταπιστεύματος που συνίσταται στην περιέλευση της κληρονομίας ή ποσοστού της από συγκεκριμένο χρονικό σημείο σε άλλον κληρονόμο (μετακληρονόμος), περιορίζεται κατά νόμο η εξουσία διάθεσης των κληρονομιαίων αντικειμένων.

Τέτοια διάθεση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1937 παρ. 2 ΑΚ, επιτρέπεται αν την επέτρεψε ο διαθέτης, ή αν τούτο επιβάλλεται από τους κανόνες της τακτικής διαχείρισης, ή αν συναίνεσε σε αυτήν ο καταπιστευματοδόχος ή στην περίπτωση του άρθρου 1939, ήτοι "αν ο καταπιστευματοδόχος εγκαταστάθηκε σε ό,τι βρεθεί στην κληρονομία κατά το χρόνο της επαγωγής της σ' αυτόν ή αν ο διαθέτης επέτρεψε ελεύθερη διαχείριση στον κληρονόμο (οπότε) αυτός έχει δικαίωμα να διαθέτει τα κληρονομιαία αντικείμενα".

Η διάθεση που γίνεται από τον βεβαρημένο κατά παράβαση της ΑΚ 1937 παρ. 2 αποβαίνει άκυρη με την επαγωγή του καταπιστεύματος, είναι δε σχετική υπέρ του καταπιστευματοδόχου, προς το συμφέρον του οποίου έχουν ταχθεί οι όροι. Η σχετική δε κρίση του δικαστηρίου, ενόψει του ότι γίνεται με αντικειμενικά και όχι υποκειμενικά κριτήρια, ανάγεται σε νομική έννοια η οποία, ως εκ τούτου, ελέγχεται αναιρετικά με λόγο αναίρεσης του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ.

Εξάλλου, ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται, αν για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσία την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχτηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Τέλος, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και, έτσι, δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα εξής: "Στις 6 Ιανουαρίου 1991 απεβίωσε στην Αλεξανδρούπολη ο Π. Γ. του Γ. και Ε., κάτοικος εν ζωή …, πατέρας του ενάγοντος και των δύο πρώτων των εναγομένων. Ο ίδιος με την υπ'αριθμ. .../18-6-1987 δημόσια διαθήκη του συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Χαράλαμπου Καρυωτάκη, που δημοσιεύθηκε με το υπ'αριθμ. 547/ΔΔ/1991 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης, εγκατέστησε τη σύζυγό του Ά.

Γ. ως κληρονόμο του στο σύνολο της κληρονομιαίας του περιουσίας, ορίζοντας ειδικότερα τα εξής: "Ονομάζω και καθιστώ κληρονόμο μου τη σύζυγό μου Άννα. Θέλω δε μετά το θάνατό μου, να λάβει αυτή, όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία μου, την οποία θα μπορεί και να εκποιήσει μόνον σε περίπτωση ανάγκης για συντήρησή της.

Μετά τον θάνατό της, ό,τι περιουσιακό στοιχείο ήθελε βρεθεί, να το λάβει ο γιος μου Γ.. Σε όλα τα άλλα παιδιά μου και εγγόνια μου, ουδέν καταλείπω, καθόσον εν ζωή έδωσα σε όλους την ανάλογη μερίδα τους". Με τη διαθήκη αυτή, ερμηνευόμενη κατά την αληθινή, ρητή και σαφώς εκφρασμένη βούληση του διαθέτη, ο κληρονομούμενος συνέστησε, σύμφωνα και με τα διαλαμβανόμενα στη μείζονα σκέψη της παρούσας, καθολικό καταπίστευμα υπέρ του ενάγοντος (ήδη αναιρεσείοντος) υιού του και όχι καταπίστευμα του περιλαμβανομένου, όπως αβασίμως ισχυρίσθηκαν οι εναγόμενοι, (ήδη αναιρεσίβλητοι), διότι σε διαφορετική περίπτωση ο διαθέτης θα επέτρεπε στη σύζυγό του να διαχειρίζεται και να εκποιεί κατά βούληση τα κληρονομιαία περιουσιακά στοιχεία και όχι αποκλειστικά σε περίπτωση ανάγκης για τη συντήρησή της.

Η ως άνω κληρονόμος, Ά. Γ., μετά την επαγωγή (6-1-1995) με την υπ'αριθμ. .../3-10-2001 πράξη αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Θεοδώρου Δημητρόπουλου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αλεξανδρούπολης στον τόμο … και αριθμό 54, εκπροσωπηθείσα από τους πρώτο και δεύτερη των εναγομένων δυνάμει του υπ'αριθμ. .../2001 πληρεξουσίου της συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Σμαρώς Καρυωτάκη-Καρακατσάνη, αποδέχθηκε την επαχθείσα ως άνω σ'αυτήν κληρονομία του συζύγου της.

Στο μεταξύ, κατόπιν εγέρσεως αγωγής εκ μέρους του πρώτου και της δεύτερης των εναγομένων κατά της μητέρας τους (κληρονόμου) εκδόθηκε η υπ'αριθμ. 157/1996 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης, που αναγνώρισε το κληρονομικό δικαίωμα τούτων κατά το ποσοστό της νόμιμης μοίρας στην κληρονομία του αποβιώσαντος πατέρα τους, κατά ποσοστό 131/1392 εξ αδιαιρέτου για την πρώτη και κατά ποσοστό 127/1392 εξ αδιαιρέτου για τον δεύτερο από αυτούς στα αναφερόμενα σ' αυτήν κληρονομιαία ακίνητα και μετά ταύτα οι δύο ως άνω εναγόμενοι αποδέχθηκαν την επαχθείσα σ'αυτούς κληρονομία (νόμιμη μοίρα) με την υπ'αριθμ. .../1992 δήλωση αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Σωτηρίας Χρυσάκη, που μεταγράφηκε νόμιμα ....

Ακολούθως, με το υπ'αριθμ. .../2001 συμβόλαιο πώλησης αγροτικού ακινήτου του

συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Θεοδώρου Δημητρόπουλου, που μεταγράφηκε νόμιμα ...., η Ά. Γ., εκπροσωπούμενη από τον πρώτο και τη δεύτερη των εναγομένων δυνάμει του ίδιου υπ'αριθμ. .../2001 πληρεξουσίου της συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Σμαρώς Καρυωτάκη, μεταβίβασε λόγω πώλησης στον τρίτο, την τέταρτη, τον πέμπτο, την έκτη, τον έβδομο, την όγδοη και τον ένατο των εναγομένων στοιχείο της κληρονομιαίας περιουσίας και συγκεκριμένα ποσοστό 81,467% εξ αδιαιρέτου επί του με αριθμό τεμαχίου … αγρού, εμβαδού κατά τον τίτλο κτήσεως 7.050 τ.μ.

και σύμφωνα με νεότερη καταμέτρηση 5.800 τ.μ., όπως απέμεινε μετά τη διαπλάτυνση της Εθνικής Οδού, στη θέση "Πλησίον Χωριού" του αγροκτήματος "Καλλιθέας" Αλεξανδρούπολης, Β' κατηγορίας, μη αρδευόμενο, ευρισκόμενο σε απόσταση 200-300 μέτρων από τη θάλασσα, συνορευόμενο βόρεια με ιδιοκτησία Ν. Π., νότια με Εθνική οδό, ανατολικά με αγροτικό δρόμο και δυτικά με ιδιοκτησία Μ.

Α. και Μ. Χ., αντί τιμήματος (για το ιδανικό της μερίδιο) 50.130.797 δραχμών και συνολικού τιμήματος (για το όλο ακίνητο) 61.535.097 δραχμών. Το τίμημα αυτό κρίνεται εύλογο κατά το χρόνο της επίδικης αγοραπωλησίας (2001) ενόψει της τοποθεσίας, της έκτασης, της προσβασιμότητας, της χρήσης του αγρού και της ένταξής του στη ζώνη οικιστικού ελέγχου της περιοχής (βλ.

την ένορκη κατάθεση του πολιτικού μηχανικού Χ. Δ. που περιλαμβάνεται στα υπ'αριθμ. 61/2004 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης). Πρέπει δε να σημειωθεί ότι ο ανωτέρω αγρός αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία της ακίνητης κληρονομιαίας περιουσίας του διαθέτη, στην οποία περιλαμβάνονταν επίσης ποσοστό 81,467% εξ αδιαιρέτου στα παρακάτω αναφερόμενα ακίνητα:

α) ποσοστό 41% εξ αδιαιρέτου σ' έναν αγρό κείμενο στη κτηματική περιοχή αγροκτήματος "Καλλιθέα" Αλεξανδρούπολης στη θέση "Αμπέλι" υπ'αρ.296 τεμαχίου Α' κατηγορίας, εκτάσεως 4.400 τμ, που αντιστοιχεί σύμφωνα με το ν.δ. 1024/71 σε τμήμα εκτάσεως 1800τ.μ, β) ένας αγρός κείμενος στη κτηματική περιοχή αγροκτήματος "Καλλιθέα" Αλεξανδρούπολης στη θέση "Υδραγωγείο" υπ'αριθμ.

… τεμαχίου Δ' κατηγορίας, εκτάσεως 6.750τ.μ, γ) ένας αγρός κείμενος στη κτηματική περιοχή Νέας Χιλής Αλεξανδρούπολης στη θέση "Τσιρναλή" Ντερέ", υπ'αριθμ. τεμαχίου 10Β, εκτάσεως 5.000τ.μ και δ) ένας αγρός κείμενος στη κτηματική περιοχή Νέας Χιλής Αλεξανδρούπολης, υπ'αριθμ. τεμαχίου 10Γ, εκτάσεως 2000τ.μ. Όπως προέκυψε από την κατάθεση των μαρτύρων Π.

Γ. και Κ. Γ., όλα τα ακίνητα της κληρονομιαίας περιουσίας ήταν μεγάλης αξίας, άλλο μεγαλύτερης από το πωληθέν και άλλο μικρότερης. Έτσι, το ακίνητο που βρίσκεται στη θέση "Αμπέλι" έχει ενταχθεί στο σχέδιο πόλης της Αλεξανδρούπολης και περιλαμβάνει τέσσερα οικοδομήσιμα οικόπεδα, συνολικής αξίας άνω των 100.000.000 δραχμών έκαστο, ένα άλλο ακίνητο βρίσκεται απέναντι από το ξενοδοχείο "Θράκη Παλλάς" και είναι αξίας άνω των 100.000.000 δραχμών, ένα άλλο βρίσκεται πίσω από το Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης, αξίας επίσης άνω των 100.000.000 δραχμών και ένα άλλο μέσα στη Χιλή, αξίας 70-100 εκατομμυρίων δραχμών.

Συνεπώς ο ισχυρισμός του ενάγοντος, τον οποίο επαναφέρει εν προκειμένω με τον πέμπτο λόγο έφεσης, ότι και αν ακόμη υπήρχαν ανάγκες συντήρησης στο πρόσωπο της κληρονόμου, αυτές θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν με την εκποίηση μικρότερης αξίας ακινήτου, είναι απορριπτέος ως ουσία αβάσιμος, όπως απορριπτέος είναι και ο σχετικός λόγος έφεσης.

Μετά το θάνατο της βεβαρημένης κληρονόμου στις 11-5-2005, ο ενάγων με την υπ'αριθμ. .../2006 πράξη αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Αλεξανδρούπολης Εύχαρης Καρυωτάκη, που μεταγράφηκε νόμιμα ...., αποδέχθηκε την επαχθείσα σ' αυτόν κληρονομία του πατέρα του, μεταξύ δε άλλων και το μεταβιβασθέν ποσοστό 81,467% εξ αδιαιρέτου επί του ανωτέρω αγρού.

Περαιτέρω από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά μέσα αποδείχθηκε ότι η μητέρα του ενάγοντος, ηλικίας 88 ετών κατά το χρόνο κατάρτισης του πωλητηρίου συμβολαίου, διέμενε αρχικά σε διαμέρισμα ιδιοκτησίας του τελευταίου από το Σεπτέμβριο του έτους 1991 έως τα μέσα του έτους 2001. Η ίδια αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα όρασης και είχε άμεση ανάγκη πρόσληψης μιας οικιακής βοηθού για να τη φροντίζει καθημερινά, καθώς αδυνατούσε να αυτοεξυπηρετηθεί.

Ο ενάγων είχε καταδικασθεί σε πολυετή φυλάκιση από το έτος 1998 και ήταν έγκλειστος στις δικαστικές φυλακές από το έτος 1998 μέχρι και το τέλος του έτους 2003, η δε σύζυγός του και τα δύο παιδιά του, δεν την επισκέπτονταν συχνά, δεν της παρείχαν την επιβαλλόμενη για την ηλικία της φροντίδα, δεν μεριμνούσαν για τη στοιχειώδη καθαριότητα και υγιεινή της ίδιας και της κατοικίας της και δεν της προσέφεραν καθημερινά φαγητό, αλλά μόνο μία φορά κάθε δέκα ημέρες.

Ακολούθως, τον Ιούνιο του έτους 2001 η Ά. Γ. απευθύνθηκε στον πρώτο των εναγομένων υιό της και του ζήτησε να αναλάβει τη φροντίδα και περιποίησή της, καθόσον λόγω των προβλημάτων υγείας της και του προχωρημένου της ηλικίας της είχε περιέλθει σε φυσική αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης. Ο τελευταίος ανταποκρίθηκε στο κάλεσμά της και έκτοτε αυτή μέχρι το θάνατό της διέμενε φιλοξενούμενη στην οικία του και λάμβανε τη φροντίδα και περιποίηση του ιδίου και της συζύγου του, οι οποίοι μεριμνούσαν για την ατομική της καθαριότητα, τη διατροφή και την ιατροφαρμακευτική της περίθαλψη.

Η ίδια ήταν συνταξιούχος του ΟΓΑ και κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-2001 έως και 31-12-2001 έλαβε α) σύνταξη γήρατος ποσού 650.713 δραχμών ήτοι 1909,65 ευρώ, β) επίδομα τυφλότητας ποσού 677.644 δραχμών ήτοι 1988,68 ευρώ και γ) επίδομα θέρμανσης 25.000 δραχμών ήτοι 73,37 ευρώ (βλ. το από 7-1-2008 αντίγραφο της βεβαίωσης συντάξεων του ΟΓΑ και την υπ'αριθμ. 59704/4-1-2008 βεβαίωση του ΟΓΑ από την οποία προκύπτει ότι από το Μάιο του 2002 ελάμβανε επίδομα πολυτέκνων ύψους 78,35 ευρώ μηνιαίως), τα δε μηνιαία εισοδήματά της ανέρχονταν συνολικά περίπου στο ποσό των 320 ευρώ και δεν επαρκούσαν για να καλύψουν ούτε τις στοιχειώδεις ανάγκες διατροφής και συντήρησής της, αφού μόνο η δαπάνη πρόσληψης μιας οικιακής βοηθού σε καθημερινή βάση ανερχόταν σε 700 ευρώ μηνιαίως.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που με την εκκαλουμένη απόφαση δέχθηκε ότι τα μηνιαία εισοδήματα της κληρονόμου ήταν περίπου 185 ευρώ και ότι αυτά δεν επαρκούσαν για τη συντήρησή της, ορθά κατ'αποτέλεσμα έκρινε ...., αφού όπως προαναφέρθηκε, αποδείχθηκε ότι αυτή ήταν υπέργηρη, τυφλή και δεν μπορούσε να αυτοεξυπηρετηθεί και μόνο για τη δαπάνη οικιακής βοηθού έπρεπε να καταβάλει το ποσό των 700 ευρώ μηνιαίως, πλέον των λοιπών αναγκών της για διατροφή, ατομική υγιεινή και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Γι'αυτό το λόγο .... πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος κατ'ουσίαν ο σχετικός τέταρτος λόγος της κρινόμενης έφεσης .... ότι διαστρεβλώθηκε από το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο ακουσίως το περιεχόμενο των εγγράφων που προσκομίσθηκαν σχετικά με το ύψος των εισοδημάτων της κληρονόμου .... Από τα προαναφερόμενα περιστατικά προέκυψε ότι η βεβαρημένη με το καταπίστευμα δεν είχε ούτε τα αναγκαία χρήματα, ούτε τη φροντίδα του καταπιστευματοδόχου ενάγοντος υιού της, ώστε να μπορεί να ζήσει μια άνετη και αξιοπρεπή ζωή.

Η τελευταία προέβη στη μεταβίβαση του επιδίκου ακινήτου σύμφωνα με τις αρχές της καλής πίστης και εντός του πλαισίου διάθεσης του ακινήτου που τέθηκε σ'αυτήν με τη διαθήκη του κληρονομούμενου συζύγου της και συγκεκριμένα για την αντιμετώπιση των αναγκών συντήρησής της, όπως αυτές προέκυπταν από τις συνθήκες της ζωής της και σε καμία περίπτωση για να εξυπηρετήσει τα οικονομικά συμφέροντα των δύο πρώτων των εναγομένων προβαίνοντας σε άσκοπη κατασπατάληση της κληρονομίας, όπως αβάσιμα διατείνεται ο ενάγων, λαμβανομένου υπόψη ότι το εισπραχθέν τίμημα της αγοραπωλησίας του ακινήτου διατέθηκε κατά κύριο λόγο για την κάλυψη των άμεσων αναγκών συντήρησής της.

Ειδικότερα αποδείχθηκε ότι η Ά. Γ. έλαβε ως τίμημα από την πώληση του ιδανικού της μεριδίου το ποσό των 50.130.797 δραχμών. Μετά την καταβολή από αυτήν του αναλογούντος φόρου κληρονομίας ύψους 9.843.965 δραχμών και των λοιπών εξόδων, συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής του παραστάντος δικηγόρου, η κληρονόμος διέθεσε μέρος του τιμήματος και συγκεκριμένα το ποσό των 5.000.000 δραχμών σε καθένα από τα τρία εγγόνια της, τέκνα του πρώτου των εναγομένων (το ένα εξ αυτών βαρυνόταν με αναπηρία) και το ίδιο ποσό στον τελευταίο από λόγους ηθικής ευπρέπειας, θέλοντας να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της στον δωρεοδόχο και τους συγγενείς του για τις υπηρεσίες που της προσέφεραν.

Παράλληλα με το υπόλοιπο μέρος του τιμήματος, που ανερχόταν περίπου σε 18.000.000 δραχμές, κάλυψε μέχρι το θάνατό της (11-5-2005) τις δαπάνες συντήρησης, διατροφής και ιατροφαρμακευτικής της περίθαλψης και κατέλιπε στις 11-5-2005 το ποσό των 3.000 ευρώ. Στις δαπάνες αυτές πρέπει να συνυπολογισθεί και η φροντίδα που παρείχαν σ'αυτήν ο πρώτος των εναγομένων και η σύζυγός του, που την φιλοξενούσαν και τη φρόντιζαν επί 42 μήνες και σε καθημερινή βάση, καθόσον αν η κληρονόμος από το έτος 2001 και εντεύθεν προσλάμβανε άλλο βοηθητικό προσωπικό προς παροχή των ως άνω υπηρεσιών, θα δαπανούσε κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων και την κοινή των ανθρώπων πείρα, το ποσό των 250.000 δραχμών περίπου μηνιαίως".

Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο κατέληξε στην κρίση "ότι η κληρονόμος Α. Γ. προέβη στη μεταβίβαση του επίδικου ακινήτου για να καλύψει τις ανάγκες συντήρησής της και ότι στην προκείμενη περίπτωση δεν παραβιάστηκε ο περιορισμός της εξουσίας διάθεσης της βεβαρημένης κληρονόμου, ο οποίος τέθηκε στη δημόσια διαθήκη του κληρονομούμενου Π.

Γ., χωρίς μετά ταύτα να εξετάζεται η εξουσία διάθεσης της τελευταίας με βάση τους κατά το άρθρο 1937 παρ. 2 ΑΚ περιορισμούς" και απέρριψε την έφεση του ήδη αναιρεσείοντος ενάγοντος κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο είχε εκφέρει όμοια κρίση, επικυρώνοντας, έτσι, στην απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο είχε απορρίψει κατ' ουσίαν την ένδικη αναγνωριστική ακυρότητας της μεταβίβασης του άνω ακινήτου αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος.

Με βάση αυτά που δέχτηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο σωστά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις προεκτεθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του ΑΚ για το καταπίστευμα, περιέλαβε δε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που επιτρέπουν τον έλεγχο για την ορθή ή μη εφαρμογή τους, γι' αυτό ο τρίτος λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 (και όχι και 8) του ΚΠολΔ, με τον οποίο υπό τις αντίστοιχες αιτιάσεις υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

ΙΙΙ. Ως διδάγματα της κοινής πείρας θεωρούνται οι ορισμοί και οι αφηρημένες υποθετικές κρίσεις που αντλούνται από την παρατήρηση της εμπειρικής πραγματικότητας με τη βοήθεια των φυσικών επιστημών και χρησιμοποιούνται από το δικαστήριο για την εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών, κατά τα οριζόμενα δε στο άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ ο αναιρετικός λόγος για παραβίαση αυτών παρέχεται μόνο αν αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την εις αυτούς υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών, όχι δε και όταν αυτά χρησιμοποιούνται για να στηρίξουν έμμεση απόδειξη ή για την εκτίμηση των προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης, από το άρθρο 559 αρ. 1β του ΚΠολΔ, ότι το Εφετείο παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας, με βάση τα οποία προσδιορίζονται τα όρια "αναγκών συντήρησης γυναίκας ηλικίας 88 ετών", με το να παραλείψει να λάβει αυτά υπόψη και να κρίνει, έτσι, όσον αφορά την προαναφερόμενη κληρονόμο, Α.

Γ., η οποία τον Ιούνιο του 2001 ήταν ηλικίας 88 ετών, ότι οι ανάγκες της για συντήρηση δεν μπορούσαν να καλυφθούν με το ποσό των 409 ευρώ που ήταν τα μηνιαία έσοδά της, ακολούθως δε να δεχθεί ότι με τη διάθεση του άνω κληρονομιαίου ακινήτου δεν παραβιάσθηκε ο πιο πάνω όρος της διαθήκης και να απορρίψει εν τέλει την ένδικη αναγνωριστική ακυρότητας της μεταβίβασης του άνω ακινήτου αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, γιατί τα προαναφερθέντα ως διδάγματα της κοινής πείρας πραγματικά περιστατικά, παρεκτός του ότι δεν συγκροτούν την έννοια τέτοιων διδαγμάτων, δεν αφορούν την ερμηνεία ή την εφαρμογή συγκεκριμένων κανόνων ουσιαστικού δικαίου ή την υπαγωγή πραγματικών γεγονότων σ' αυτούς, αλλά αναφέρονται στην ουσία της υπόθεσης.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 818 ΚΠολΔ, το δικαστήριο της κληρονομίας είναι αρμόδιο για την εκδίκαση αίτησης παροχής άδειας διάθεσης αντικειμένων κληρονομίας το οποίο μπορεί να τάξει και ορισμένους όρους, η παράβαση των οποίων συνεπάγεται απόλυτη ακυρότητα, με εξαίρεση εκείνους που προστατεύονται από το νόμο (1036, 1063 ΑΚ κ.ά). Η διάταξη όμως αυτή, όπως προκύπτει από τη διατύπωσή της, δεν καθιερώνει υποχρεωτική διαδικασία διάθεσης των ανωτέρω αντικειμένων, και, συνεπώς, η τήρησή της για το βεβαρημένο είναι προαιρετική αν θέλει να προβεί στη διάθεση με δική του ευθύνη. Ο δεύτερος, επομένως, λόγος της αναίρεσης, από τον αριθμό 8 περ. β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ότι το Εφετείο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη τον νόμιμα προβληθέντα ισχυρισμό του αναιρεσείοντος, ότι η διάθεση του άνω ακινήτου της κληρονομίας ήταν άκυρη γιατί δεν τηρήθηκε η διαδικασία που προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 818 ΚΠολΔ, είναι, προεχόντως, ως μη ιδρυώμενος, απορριπτέος ως απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.12.2013 αίτηση του Γ. Γ. του Π. για αναίρεση της 284/2013 απόφασης του Εφετείου Θράκης. Διατάσσει να εισαχθεί το κατατεθέν παράβολο στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του πρώτου, τρίτου, τέταρτης, πέμπτου και έβδομου των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Νοεμβρίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 17 Δεκεμβρίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ