2213/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2213 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2213/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Νικόλαο Λεοντή-Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΑΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσίος δικηγόρος Γεώργιος Γεωργουλόπουλος.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Ψ1 και 2. Ψ2. Η πρώτη παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αριστείδη Θωμόπουλο και την δεύτερη εκπροσώπησε ο ίδιος πληρεξούσιος δικηγόρος.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 15-9-2001 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5019/2002 του ίδιου δικαστηρίου, η οποία παρέπεμψε την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο λόγω αρμοδιότητας, 57/2005 οριστική του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και 1207/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 17-4-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Λεοντής, ανέγνωσε την από 22-10-2007 έκθεσή του με την οποία εισηγήθηκε την συνεκδίκαση της εν λόγω αιτήσεως αναιρέσεως με την 1191/2006 αίτηση αναιρέσεως και την απόρριψή τους. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη 565/27-4-2006 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 1207/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή, κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων. Ειδικότερα, επί της 121956/7603/25.9.2001 αγωγής, εκδόθηκε, κατά μερική παραδοχή της, η 57/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία αναγνωρίσθηκε η υποχρέωση των εναγομένων (α) "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΑΕΓΑ" (αναιρεσείουσα) και (β) "ΟΣΕ ΑΕ" να καταβάλουν εις ολόκληρο στον καθένα από τους δι' αυτής ενάγοντες και ήδη αναιρεσιβλήτους το ποσό των 150.000,00 ευρώ, ως χρηματική τους ικανοποίηση προς αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν από την ιστορούμενη στις αιτιολογίες της άδικη και υπαίτια πράξη και σε δεύτερο βαθμό, ύστερα από τις (α) 2122/9.3.2005 και (β) 1159/10.2.2005 αντίστοιχα εφέσεις των εναγομένων, η 1207/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, με απορριπτική επ' αυτών κατ' ουσίαν κρίση. Κατά της αποφάσεως αυτής εναντιώνονται η ηττηθείσα εκκαλούσα "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΑΕΓΑ" με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως και με την έννοια αυτή ερευνάται στη συνέχεια.

Ειδικότερα, κατά το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγο αναιρέσεως για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, αν αυτός δεν εφαρμοσθεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί όταν δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Εξάλλου, κατά το άρθρο 932 ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι παρέχεται στο δικαστήριο η δυνητική ευχέρεια, ύστερα από εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που οι διάδικοι θέτουν υπόψη του, τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, να επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίσει δε συγχρόνως και το ποσό αυτής που θεωρεί εύλογο.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (ΚΠολΔ 561 παρ. 1), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου είτε ευθέως είτε εκ πλαγίου για έλλειψη νόμιμης βάσεως.

Τέλος, το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος, εισάγοντας ως νομικό κανόνα την "αρχή της αναλογικότητας", επιβάλλει σε όλα τα κρατικά όργανα, συνεπώς και στα δικαιοδοτικά κατά τη στάθμιση των εκατέρωθεν δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, να λαμβάνουν υπόψη τους την εκάστοτε αντιστοιχία μεταξύ των χρησιμοποιουμένων μέσων και του σκοπού που επιδιώκεται εκάστοτε.

Έτσι, στην περίπτωση του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, το δικαστήριο της ουσίας δεν πρέπει μεν να υποβαθμίζει την υπαξία της πράξεως, επιδικάζοντας χαμηλό ποσό, όμως συγχρόνως δεν πρέπει, με ακραίες εκτιμήσεις, να καταλήγει σε εξουθένωση του ενός μέρους και αντίστοιχου υπέρμετρο πλουτισμό του άλλου, διότι τούτο υπερακοντίζει τον σκοπό που επεδίωξε ο νομοθέτης, ήτοι την αποκατάσταση της τρωθείσης δια της αδικοπραξίας κοινωνικής ειρήνης.

Κατά τις αναιρετικώς ανέλεγκτες ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως "την 17.12.2000 και περί ώρα 14.03 το με αριθμό κυκλοφορίας ........ IX φορτηγό αυτοκίνητο (αγροτικό) ιδιοκτησίας του Ζ1, οδηγούμενο από τον ίδιο, με συνεπιβαίνοντα στη θέση του συνοδηγού τον Ψ, σύζυγο της πρώτης ενάγουσας και πατέρα του δεύτερου ενάγοντος, κινείτο επί της χωμάτινης αγροτικής οδού του κάμπου της ........, της επαρχίας .......

του Νομού Έβρου, πλάτους 8 μέτρων περίπου, με κατεύθυνση από τον κάμπο προς την Εθνική Οδό ...... - ......., πλησίον της ισόπεδης διασταύρωσης της εν λόγω αγροτικής οδού με την σιδηροδρομική γραμμή ....... -......., που βρίσκεται στο 64 + 400 χιλιομετρικό σημείο. Η ισόπεδη αυτή διάβαση ήταν εντελώς αφύλακτη, ήτοι δεν υπήρχε προ αυτής φωτεινή σηματοδότηση ή αυτόματα ή χειροκίνητα φράγματα ή εγκατεστημένη συσκευή εκπέμπουσα ηχητικό σήμα για την προειδοποίηση των διερχόμενων τη διάβαση οδηγών οχημάτων, αλλά υπήρχαν μόνον τα σιδηροδρομικά σήματα του ΚΟΚ επί της πορείας των κινούμενων επί της αγροτικής οδού οδηγών.

Ειδικότερα, πλησίον της διασταυρώσεως υπήρχε από αριστερά, σε σχέση με την πορεία του οδηγού του ως άνω αυτοκινήτου, πινακίδα Κ-36, αναγγέλουσα κίνδυνο λόγω άμεσης γειτνιάσεως με ισόπεδη σιδηροδρομική διάβαση χωρίς κινητά φράγματα, η οποία υπήρχε και στο αντίθετο ρεύμα πορείας της εν λόγω αγροτικής οδού.

Υπήρχε επίσης για την πορεία του οδηγού του αυτοκινήτου η πινακίδα υποχρεωτικής διακοπής της πορείας (SΤΟΡ), όπως προκύπτει από το επικαλούμενο και προσκομιζόμενο από τους ενάγοντες από ........ σχεδιάγραμμα του τόπου του ατυχήματος του αρχιφύλακα .........., ενώ η ορατότητα του οδηγού του αυτοκινήτου περιοριζόταν ελαφρώς από την αριστερή μεριά από χωμάτινο λοφάκι, όπως προκύπτει από την από ........

έκθεση αυτοψίας τροχαίου ατυχήματος, όμως στο ύψος της σιδηροδρομικής γραμμής ο οδηγός του αυτοκινήτου είχε ορατότητα σε απόσταση 200 περίπου μέτρων κατά μήκος αυτής προς την κατεύθυνση της ......... Πλησιάζοντας την αφύλακτη αυτή διάβαση ο οδηγός του αυτοκινήτου, με ταχύτητα όχι μεγαλύτερη των 40 χιλ. την ώρα, δεν διέκοψε την πορεία του αυτοκινήτου του, προκειμένου να ελέγξει και να βεβαιωθεί ότι δεν πλησιάζει κάποιος σιδηροδρομικός συρμός, αλλά εισήλθε χωρίς έλεγχο σ' αυτήν με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί στην πορεία της κινούμενης κατ' εκείνη τη στιγμή επί της σιδηροδρομικής γραμμής αμαξοστοιχίας της τρίτης εναγομένης, "ΙΝΤΕRCΙΤΥ" με ταχύτητα 78 χιλ.

την ώρα και με κατεύθυνση από αριστερά προς τα δεξιά σε σχέση με την πορεία του, ήτοι από ...... προς ........, η οποία επέπεσε με σφοδρότητα με το εμπρόσθιο τμήμα της στο πλάγιο αριστερό μέρος του αυτοκινήτου. Ο οδηγός της αμαξοστοιχίας αντιλήφθηκε μεν το αυτοκίνητο και επιχείρησε τροχοπέδηση αμέσως, αλλά από απόσταση 40 περίπου μέτρων, από τη διάβαση, με συνέπεια να είναι αδύνατον να αποφύγει τη σύγκρουση λόγω της πολύ μικρής απόστασης, σε σχέση με την ταχύτητά της, που την χώριζε από το αυτοκίνητο.

Αποτέλεσμα της σύγκρουσης ήταν να παρασυρθεί το αυτοκίνητο από την αμαξοστοιχία σε απόσταση 300 περίπου μέτρων κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής και να τραυματισθούν θανάσιμα οι επιβαίνοντες αυτού. Ειδικότερα, ο συνεπιβάτης συγγενής των εναγόντων από τη σύγκρουση υπέστη "βαρείες θλάσεις εγκεφαλικού στελέχους, πολλαπλά διπλά επιπλεγμένα κατάγματα πλευρών και κλείδας αριστερού ημιθωρακίου - αιμοθώρακα, θλάσεις καρδίας, συντριπτικά κατάγματα αριστερού γόνατος και θλάσεις σε διάφορα μέρη του σώματός του.......", εξαιτίας των οποίων επήλθε ακαριαία ο θάνατος του (βλ.

από ........ έκθεση νεκροψίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης) Ενόψει των παραπάνω αποδειχθέντων, το Δικαστήριο κρίνει ότι το ατύχημα και ο συνεπεία αυτού επελθών θάνατος του συγγενούς του εναγόντων προκλήθηκαν από συνυπαιτιότητα τόσον του οδηγού του ως άνω αυτοκινήτου Ζ1, όσο και του προστηθέντος υπαλλήλου της τρίτης εναγομένης, μηχανοδηγού της αμαξοστοιχίας.

Ειδικότερα, ο πρώτος ευθύνεται κατά το ποσοστό 70% διότι από αμέλεια του, ήτοι από έλλειψη της προσοχής που όφειλε και μπορούσε να καταβάλει ως μέσος συνετός οδηγός, πλησιάζοντας στη θέση των πινακίδων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας Ρ-2 και Κ-36 που υπήρχαν στην πορεία του δεν διέκοψε την πορεία του οχήματος του, προκειμένου να ελέγξει και να βεβαιωθεί ότι μπορούσε να διέλθει ακίνδυνα την ισόπεδη διάβαση της σιδηροδρομικής γραμμής, όπως προαναφέρθηκε.

Ο μηχανοδηγός, εξάλλου, της αμαξοστοιχίας ευθύνεται κατά το έτερο ποσοστό 30%, διότι, από αμέλεια του, δεν έκανε χρήση των ηχητικών οργάνων της αμαξοστοιχίας, όπως όφειλε ως μέσος συνετός οδηγός, ενόψει της αφύλακτης διάβασης, την οποία πλησίαζε, ώστε να προειδοποιεί τους διερχόμενους για την έλευση της αμαξοστοιχίας και μάλιστα από την μεγαλύτερη δυνατή απόσταση, δεδομένου ότι είχε και τη δυνατότητα να αντιληφθεί την αφύλακτη διάβαση από μεγάλη απόσταση (στο σημείο εκείνο η σιδηροδρομική γραμμή ήταν ευθεία σε μήκος 300 περίπου μέτρων).

Για την αμέλεια του αυτή, εξάλλου, ο εν λόγω οδηγός της αμαξοστοιχίας καταδικάσθηκε με την 1231/2002 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αλεξανδρούπολης (για ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή) σε συνολική ποινή φυλάκισης 15 μηνών. Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι το με αριθμό κυκλοφορίας .......... ΙΧΦ αυτοκίνητο ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους ζημίες στην δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία (εκκαλούσα), η οποία μάλιστα κατέβαλε στην τρίτη εναγομένη ΟΣΕ ΑΕ ως αποζημίωση για τις προκληθείσες υλικές ζημίες της αμαξοστοιχίας το ποσό των 2.771.407 δραχμών, αναγνωρίζοντας έτσι την ευθύνη του ασφαλισμένου της οδηγού στην πρόκληση του ατυχήματος.

Τέλος, από το ίδιο ως άνω αποδεικτικό υλικό, αποδείχθηκε ότι ο συγγενής των εναγόντων Ψ, ήταν ηλικίας 64 ετών κατά τον χρόνο του θανάτου του (έτος γεννήσεως 1936), όσο ζούσε με την πρώτη ενάγουσα, ηλικίας 62 ετών, με την οποία ήσαν σύζυγοι από το 1962 - και τον γυιό τους δεύτερο ενάγοντα, ηλικίας 30 ετών, στη .........., και ασκούσε το επάγγελμα του τοπογράφου - μηχανικού.

Από τον θάνατο του οι ενάγοντες υπέστησαν ψυχική οδύνη, αφού στερήθηκαν για πάντα την παρουσία ενός τόσο προσφιλούς τους προσώπου, με τον οποίον συνδέονταν με δεσμούς στενής συγγένειας και αγάπης, για την αποκατάσταση της οποίας πρέπει να τους επιδικασθεί το ποσό των 150.000 ευρώ στον καθένα, το οποίο κρίνεται εύλογο, λαμβανομένων υπόψη, των συνθηκών κάτω από τις οποίες έλαβε χώρα το ατύχημα, τον θανάσιμο τραυματισμό του συγγενούς των εναγόντων, της υπαιτιότητας των ως άνω οδηγών, του βαθμού συγγενείας των εναγόντων και του θανόντος καθώς και της κοινωνικής και οικονομικής καταστάσεως των διαδίκων μερών.

Το ως άνω ποσό οφείλουν να καταβάλουν στους ενάγοντες σε ολόκληρο κάθε μία από τις δεύτερη και τρίτη εναγόμενες, λόγω της παράλληλης ευθύνης των ως άνω οδηγών (κατ' άρθρο 926)". Με βάση τα αναφερόμενα στις αναιρετικώς ανέλεγκτες ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως εκτιμάται ότι ο προσδιορισμός από το δικαστήριο της ουσίας του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης των αναιρεσιβλήτων σε εκείνο των 150.000,00 ευρώ για έκαστο τούτων δεν είναι υπερμέτρως υψηλό σε σχέση με εκείνα που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις, ώστε να παραβιάζεται η συνταγματικώς κατοχυρωμένη δικαιϊκή κρίση της αναλογικότητας.

Επομένως ο διατυπούμενος μοναδικός λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα εναντιώνεται στον καθορισμό του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως στο ποσό των 150.000,00 ευρώ για τον καθένα από τους αναιρεσίβλητους αποδίδοντας στην προσβαλλόμενη (δι' αυτής) απόφαση, με αναφορά στο άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, παραβίαση της κατά την προδιαληφθείσα έννοια και από το άρθρο 25 παρ. 1 ΚΠολΔ προβλεπομένης αρχής της αναλογικότητας, ελέγχεται ως αβάσιμος.

Συνακόλουθα αυτών πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναιρέσεως με παράλληλη καταδίκη της αναιρεσείουσας στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, που κατέθεσαν προτάσεις, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των 1.800,00 ευρώ (ΚΠολΔ 183).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την 565/27-4-2006 αίτηση αναιρέσεως κατά της 1270/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Νοεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Δεκεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ