2212/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2212 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2212/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε - Εισηγητή και Γεώργιο Γιαννούλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Της Κοινοπραξίας με την επωνυμία "Κ/Ξ ΑΕΓΕΚ - ΑΚΤΩΡ - SELI" J&Ρ - ΑΒΑΞ", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής, όπως νόμιμα εκπροσωπείται, αναδόχου του έργου: "Επέκταση γραμμής 3: Εθνική Άμυνα - Σταυρός - Έργα Πολιτικού Μηχανικού". 2) Των εταιριών που αποτελούν την ως άνω Κοινοπραξία, μιας εκάστης αυτοτελώς, ήτοι: α. Της ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία ΑΕΓΕΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής, όπως εκπροσωπείται νόμιμα. β. Της ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, που εδρεύει στο Χαλάνδρι Αττικής, όπως εκπροσωπείται νόμιμα. γ. Της αλλοδαπής Εταιρείας με την επωνυμία "S.E.L.I. Societa Esecutione Lavori Idraulici S.p.a., που εδρεύει στη Ρώμη Ιταλίας, όπως εκπροσωπείται νόμιμα. δ. Της ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία J&Ρ - ΑΒΑΞ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ - ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ - ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ, που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής, όπως εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φιλιώ Μεντή.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Σοφοκλή Στεφανίδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6.4.2004 προσφυγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η υπ' αριθ. 2144/2006 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 22.9.2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Τέντες ανέγνωσε την από 22.10.2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως. Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την παράγραφο 6 του άρθρου 36 του π.δ. 609/1985 παράταση της συνολικής ή των τμηματικών προθεσμιών που συμφωνήθηκαν για την περάτωση δημόσιου έργου, εγκρίνεται σύμφωνα με τις συνδυασμένες διατάξεις του δεύτερου εδαφίου της παρ. 4 του άρθρου 5 και των παρ. 2 και 3 του άρθρου 10 του ν. 1418/84: α) είτε "με αναθεώρηση", όταν η καθυστέρηση του συνόλου των εργασιών του έργου ή του αντίστοιχου τμήματος δεν οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του αναδόχου (άρθρ. 5 παρ. 4 του ν. 1418/84) ή προκύπτει από αύξηση του αρχικού συμβατικού αντικειμένου (άρθρ. 8 παρ. 1 του ν. 1418/84), β.

είτε "χωρίς αναθεώρηση" (για το σύνολο ή μέρος των προβλεπόμενων εργασιών), όταν η παράταση κρίνεται σκόπιμο για το συμφέρον του έργου, έστω και αν η καθυστέρηση του συνόλου ή μέρους των υπολειπόμενων εργασιών οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του αναδόχου (άρθρ. 10 παρ. 2 και 3 του ν. 1418/84). Κατά δε την παράγραφο 7 του ίδιου άρθρου αν η παράταση εγκρίνεται "χωρίς αναθεώρηση" για το σύνολο των υπολειπόμενων εργασιών του έργου ή μιας τμηματικής προθεσμίας του, επιβάλλονται οι σχετικές ποινικές ρήτρες άσχετα προς την έγκριση της παράτασης αυτής.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, κρίνοντας προσφυγή των αναιρεσειουσών, κοινοπραξίας αναδόχου του έργου "Επέκταση Γραμμής 3: Εθνική Άμυνα - Σταυρός/ Έργα Πολιτικού Μηχανικού" και εταιρειών που την αποτελούν, κατά της αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΕ", δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα σχετικά με το ζήτημα της καταπτώσεως ποινικής ρήτρας εις βάρος της αναδόχου, λόγω καθυστερήσεως του έργου:

Στις 7/1/2003 ημέρα Τρίτη και ώρα 05.00, στο τμήμα του έργου που εκτελούσε η ανάδοχος κοινοπραξία που βρίσκεται μεταξύ των προβλεπόμενων από τη μελέτη του έργου σταθμού ..... (χ.θ. 16+433,58) και ........ (χ.θ. 17+025) στις χιλιομετρικές θέσεις 16+744,10 έως 16+787,10, αιφνιδίως, υποχώρησε μέρος του οδοστρώματος, δημιουργήθηκε άνοιγμα επιφανείας 43Χ15 μέτρων και βάθους 16 μέτρων, άνωθεν της κατασκευαζόμενης σήραγγας "Εθνική Άμυνα-Σταυρός" και ειδικότερα η εδαφική μάζα με την οροφή της προσωρινά υποστηριζόμενης σήραγγας κατέρρευσαν επί του δαπέδου αυτής.

Εξαιτίας του γεγονότος αυτού χρειάσθηκε να πραγματοποιήσει η Ανάδοχος πρόσθετες εργασίες για την αρτιότητα του έργου με συνέπεια να σημειωθεί υπέρβαση της τμηματικής αποκλειστικής προθεσμίας για το τμήμα αυτό του έργου κατά τρεις μήνες και επτά ημέρες, και να επιβληθεί ποινική ρήτρα σε βάρος της προσφεύγουσας από την καθής, συνολικού ποσού 2.873.074 ευρώ πλέον ΦΠΑ 517.153,32 ευρώ.

Το Δικαστήριο περαιτέρω δέχθηκε ότι η κατάρρευση οφείλεται σε υπαιτιότητα της αναδόχου-εργολάβου, αφού το αποτέλεσμα αυτό και η εκείθεν καθυστέρηση οφείλεται σε συνδυασμό πολλών παραγόντων, μεταξύ των οποίων και διάφορες κατασκευαστές ατέλειες, για τις οποίες ευθύνεται η ως άνω ανάδοχος του έργου. Στο σημείο αυτό η προσβαλλόμενη απόφαση, υιοθετώντας τις γνώμες ειδικών που έχουν διατυπωθεί σε σχετικές εκθέσεις, δέχθηκε ειδικότερα ότι η μελέτη του έργου παρουσιάζει βασική αδυναμία σε ένα κυρίως σημείο, ήτοι στη σύνδεση της προσωρινής επένδυσης των Α και Β φάσεων εκσκαφής της σήραγγας, στη θέση της διεύρυνσης (elephant foot).

Στη θέση αυτή, οι άξονες των δυο επενδύσεων απέχουν σημαντικά ο ένας από τον άλλον. Επιπλέον, δεν προβλέπεται στη μελέτη και δεν εφαρμόστηκε στην πράξη ή κατασκευή εγκάρσιου χαλύβδινου οπλισμού, ο οποίος θα εξασφάλιζε την συνεργασία των δυο αυτών βασικών δομικών στοιχείων της σήραγγας. Επίσης δέχθηκε ότι η εφαρμογή της μελέτης κατά την κατασκευή του έργου ήταν πλημμελής και μείωσε έτι περαιτέρω τα περιθώρια ασφαλείας της προσωρινής επένδυσης.

Έτσι: Η εκσκαφή της Β' φάσεως και οι διαστάσεις του ανεστραμμένου δαπέδου δεν ακολουθούσαν την αντίστοιχη διεύρυνση του θόλου, η οποία έγινε λόγω της κατασκευής των δοκών προπορείας. Η ημερήσια πρόοδος εκσκαφής της Β' φάσεως ήταν κατά πολύ μεγαλύτερη του προβλεπόμενου από τη μελέτη βήματος των 3 μ. Το πάχος του ανεστραμμένου δαπέδου ήταν, τουλάχιστον τοπικά, της τάξεως των 16-18 εκ.

αντί του προβλεπόμενου από τη μελέτη πάχους των 25 εκ. Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει και διακοπή της συνέχειας του ανεστραμμένου δαπέδου, για την τοποθέτηση σωλήνα αποστραγγίσεως. Τέλος, δέχθηκε ότι οι γεωλογικές και γεωτεχνικές έρευνες οι οποίες προηγήθηκαν του σχεδιασμού του έργου ήταν ανεπαρκείς, τόσο ως προς την ποσότητα όσο και ως προς το είδος των ερευνητικών εργασιών.

Εξάλλου, πέραν των ανωτέρω, ως πιθανές αιτίες της καταρρεύσεως κρίθηκαν ο συνδυασμός ατελειών κατασκευής στο δακτύλιο εκτοξευόμενου σκυροδέματος (είτε στην σύνδεση μεταξύ των 2 τόξων είτε στον πυθμένα) και υποδεέστερων μηχανικών χαρακτηριστικών του εδάφους μαζί με τον μεγάλο βηματισμό της 2ης Φάσης, καθώς επίσης και ορισμένες δομοστατικές ατέλειες της κατασκευής, όπως σύνδεσμοι δικτυωτών πλαισίων, τρόπος αγκυρώσεως, αγκύρια, ατέλειες πέλματος στήριξης και ατέλειες στην κατασκευή στο δάπεδο της Β' φάσεως του έργου.

Κατ' ακολουθίαν των παραδοχών αυτών το Εφετείο έκρινε ότι νομίμως κατέπεσαν οι συμφωνηθείσες για την περίπτωση καθυστερήσεως ποινικές ρήτρες. Με τις σκέψεις αυτές το δικαστήριο της ουσίας, μη αποδίδοντας την επελθούσα κατάρρευση, που αποτέλεσε την αιτία της καθυστερήσεως, σε υπαίτια συμπεριφορά άλλου εκτός της αναδόχου, είναι σαφές ότι δέχθηκε αποκλειστική υπαιτιότητα της τελευταίας.

Ενόψει τούτου δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 36 παρ. 6 του π.δ. 609/1985, εφόσον, με βάση τις παραδοχές του, συνέτρεχε περίπτωση, κατ' εφαρμογήν της διατάξεως αυτής, επιβολής ποινικών ρητρών λόγω αποκλειστικής υπαιτιότητας του αναδόχου για υπέρβαση τμηματικής προθεσμίας περατώσεως του έργου. Εξάλλου το Δικαστήριο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον έλεγχο της υπαγωγής των γενομένων δεκτών πραγματικών περιστατικών στον ως άνω εφαρμοστέο κανόνα δικαίου, τόσο σχετικά με το ζήτημα της αποκλειστικής υπαιτιότητας της αναδόχου, όσο και με το ζήτημα της αιτιώδους συναφείας μεταξύ της συμπεριφοράς της τελευταίας και της επίδικης καθυστερήσεως.

Επομένως οι λόγοι της αναιρέσεως, με τους οποίους αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι αναιρετικές πλημμέλειες των αριθμών 1 (πρώτος λόγος) και 19 (δεύτερος και τρίτος λόγοι όπως κατ' ορθήν υπαγωγή) του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 22/9/2006 αίτηση 1) της Κοινοπραξίας με την επωνυμία "Κ/Ξ ΑΕΓΕΚ - ΑΚΤΩΡ - SELI" J & P - ΑΒΑΞ" και 2) των εταιριών που αποτελούν την ως άνω Κοινοπραξία, ήτοι α. της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΕΓΕΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ", β. της ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", γ. της αλλοδαπής Εταιρείας με την επωνυμία "S.E.L.I. Societa Esecutione Lavori Idraulici S.p.a." και δ. της ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "J&Ρ - ΑΒΑΞ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ - ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ - ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ" για αναίρεση της 2144/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις . Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Δεκεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ