Supreme Court partially allows appeal due to death of one defendant, remanding specific issues for retrial.

Απόφαση 21 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 21/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και της αρχαιοτέρας της συνθέσεως Αρεοπαγίτου Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη), Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη και Ζωή Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Μαρτίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Αντωνία Κυρίτση, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ….. και 10) Ι. Σ. του Π. (αρ.ιδ. ... και ...), εκ των οποίων οι 5ος, 6η, 8ος και 9ος εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Α. Σ., που δήλωσε στο ακροατήριο και με τις κατατεθείσες προτάσεις της, ότι: ο υπό στοιχ. 10ος των αναιρεσιβλήτων, Ι. Σ. του Π., απεβίωσε στις 10-1-2022 και τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζει ο εκ διαθήκης κληρονόμος του Μ. Γ. Κ. του Μ. Κ. και της Π. Σ., κάτοικος ΗΠΑ, που εκπροσωπείται από την ίδια, η 7η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Γαλάνη, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-4-2010 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της ... απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Ναυπλίου και συνεκδικάστηκε με τις αυτοτελείς αιτήσεις προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η ... απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 21-6-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ζωή Καραχάλιου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α', 287, 290, 291 και 292 ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται, αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος.

Ο θάνατος του διαδίκου, που επιφέρει βίαιη διακοπή της δίκης, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά είτε με επίδοση δικογράφου είτε με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί η άμεση συζήτηση της υπόθεσης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, ο αρχικά δέκατος αναιρεσίβλητος Ι. Σ. του Π., απεβίωσε, μετά την κατάθεση της αίτησης αναίρεσης (24-6-2019), στις 10-1-2022 (βλ. την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. πρωτ. ... ληξιαρχική πράξη θανάτου του Γενικού Προξενείου Τάμπας) και ο εκ διαθήκης κληρονόμος του, δυνάμει της υπ' αριθμ. ...

δημόσιας διαθήκης, συνταχθείσης ενώπιον της συμβολαιογράφου Σπάρτης Φ.- Σ. Ρ., νομίμως δημοσιευθείσας με το υπ' αριθμ. ... πρακτικό του Ειρηνοδικείου Σπάρτης, Μ. Γ. Κ. του Μ. Κ., που αποδέχθηκε την κληρονομία του αποβιώσαντος με την υπ' αριθμ. ... πράξη αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Σπάρτης Μ.- Β. Ι.

Σ., με δήλωση της πληρεξούσιας δικηγόρου του ΔΣ Σπάρτης Α. Σ., που έγινε κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση και καταχωρήθηκε στα πρακτικά, γνωστοποίησε το γεγονός του θανάτου του δικαιοπαρόχου του και ταυτόχρονα (γνωστοποίησε) ότι συνεχίζει για εκείνον τη διακοπείσα δίκη. Ενόψει αυτών, νομίμως επαναλαμβάνεται ως προς αυτόν η προκειμένη δίκη.

Από τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 1 και 2 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι αν κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανισθεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο 'Αρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν ο επισπεύδων τη συζήτηση διάδικος δεν εμφανισθεί ο ίδιος ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος στη συζήτηση της αναίρεσης με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο 'Αρειος Πάγος συζητεί την υπόθεση, σαν να ήταν αυτός παρών, υπό την επιφύλαξη όμως ότι η από αυτόν επίσπευση της συζήτησης είχε λάβει χώρα εγκύρως (ΑΠ 224/2023, ΑΠ 1152/2023).

Αν αντιθέτως η επίσπευση της συζήτησης έγινε με την επιμέλεια του αντιδίκου του διαδίκου που δεν εμφανίσθηκε κατά τη συζήτηση της αναίρεσης ή εμφανίσθηκε, αλλά δεν έλαβε μέρος σε αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο 'Αρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως τη νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση αυτού. Αν η κλήση για τη συζήτηση δεν επιδόθηκε καθόλου ή δεν επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, ο 'Αρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση (ΑΠ 534/2023, ΑΠ 474/2022).

Στην αντίθετη περίπτωση, η συζήτηση προχωρεί παρά την απουσία εκείνου που έχει νόμιμα κλητευθεί. Την κλήτευση του απολειπόμενου διαδίκου επικαλείται και αποδεικνύει ο παριστάμενος διάδικος (ΑΠ 175/2023, ΑΠ 474/2022). Στην προκειμένη περίπτωση, από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου, προκύπτει ότι κατά τη συζήτηση της ένδικης από 21-6-2019 αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθμ. ...

τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, κατά τη δικάσιμο που αναγράφεται στην αρχή της παρούσας (15-3-2024), δεν εμφανίσθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο οι πρώτος, δεύτερη, τρίτος και τέταρτη των αναιρεσίβλητων, ούτε υποβλήθηκε ως προς αυτούς δήλωση, ότι δεν θα παραστούν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης (άρθρα 242 παρ.2 και 573 παρ.1 ΚΠολΔ).Από τις προσκομιζόμενες μετ' επικλήσεως από το επισπεύδον τη συζήτηση της αναίρεσης αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο υπ' αριθμ. ...

έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Ναυπλίου, με έδρα το Πρωτοδικείο Σπάρτης, Π. Ν. Ζ., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της αίτησης αναίρεσης, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την ορισθείσα με Πράξη της Προέδρου του Δ' Πολιτικού Τμήματος (άρθρο 568 παρ. 2 ΚΠολΔ), για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, επιδόθηκε με επιμέλειά του, νόμιμα και εμπρόθεσμα στη δικηγόρο του ΔΣ Σπάρτης Α.

Σ., ως πληρεξούσια δικηγόρο των ως άνω αναιρεσιβλήτων, η οποία, κατ' άρθρο 143 παρ. 1 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο πρώτο Ν. 4335/2015, φέρει την ιδιότητα του αντίκλητου αυτών, για όλες τις επιδόσεις που αναφέρονται στη συγκεκριμένη δίκη έως και την έκδοση αμετάκλητης απόφασης, καθότι, όπως προκύπτει από την επισκόπηση, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου (άρθρο 561 παρ.2 του ΚΠολΔ), της προσβαλλόμενης απόφασης, η ως άνω δικηγόρος παρέστη ως πληρεξούσια δικηγόρος αυτών (ήδη 1ου, 2ης, 3ου και 4ης των αναιρεσίβλητων) στη δευτεροβάθμια δίκη.

Συνακόλουθα, εφόσον οι απολειπόμενοι αναιρεσίβλητοι κλήθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα για να παραστούν κατά την ως άνω δικάσιμο, το Δικαστήριο πρέπει να προχωρήσει στη συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία τους (άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ). Με την ένδικη, από 21-6-2019 [αριθμ. εκθ. καταθ. ...], αίτηση αναίρεσης, το αναιρεσείον προσβάλλει την υπ' αριθμ. ...

τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, η οποία εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία του ν. 2882/2001- Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ). Η αίτηση αναίρεσης έχει ασκηθεί νομίμως και εμπροθέσμως, εντός έτους από τη δημοσίευση (21-6-2018), κατά το άρθρο 22 παρ. 1 εδ.

β` του ν. 2882/2001, της ως άνω εφετειακής απόφασης, δεδομένου ότι από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας δεν προκύπτει, ούτε οι παριστάμενοι διάδικοι επικαλούνται, ότι έλαβε χώρα επίδοση της απόφασης αυτής. Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρα 144, 552, 553, 556, 558, 566 παρ. 1, 577 παρ. 1 του ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των προβαλλόμενων κατ` ιδίαν λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Από την επιτρεπτή, κατ' άρθρο 561 αρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, αναφορικά με το διαδικαστικό ιστορικό της υπόθεσης, προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την υπ' αριθ. 1007459/550/0010/21-2-2007 Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ.,που δημοσιεύθηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 85/6-3-2007, τεύχος Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών Θεμάτων), απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια και συγκεκριμένα, για τη διάνοιξη του τμήματος Λεύκτρο-Σπάρτη, από τη χιλιομετρική θέση 35+600 έως τη χιλιομετρική θέση 46+074 του αυτοκινητόδρομου Κόρινθος-Τρίπολη-Καλαμάτα-Σπάρτη, ακίνητα συνολικής έκτασης 550.342,88 τ.μ., που βρίσκονται στους Δήμους Πελλάνας, Μυστρά και Σπάρτης του Νομού Λακωνίας, τα περισσότερα των οποίων βρίσκονται εκτός ορίων οικισμών και σχεδίων πόλεων, ενώ κάποια βρίσκονται εντός των ορίων των οικισμών Κλαδά, Κοκκινοράχης και Αφυσίου.

Κατόπιν αίτησης του ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, εκδόθηκε η υπ' αριθ. ... απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης, η οποία προσδιόρισε την προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης των ακινήτων, των επικειμένων τους και του φυτικού κεφαλαίου που απαλλοτριώθηκαν στις τιμές που αναλυτικά διαλαμβάνονται στο διατακτικό της.

Κατόπιν αίτησης του ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και των επικειμένων τους, η οποία συνεκδικάσθηκε με τις αιτήσεις που άσκησαν, πλην άλλων, και οι ήδη αναιρεσίβλητοι, τις παρεμβάσεις που ασκήθηκαν από κάποιους εικαζόμενους δικαιούχους και τις ανταιτήσεις που άσκησε το Ελληνικό Δημόσιο επί των αυτοτελών αιτήσεων, εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ...

προσβαλλόμενη απόφαση του ως άνω Δικαστηρίου. Με την τελευταία αυτή απόφαση έγιναν δεκτές εν μέρει οι αιτήσεις, ανταιτήσεις και οι παρεμβάσεις και καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης των ακινήτων και των επικειμένων τους που απαλλοτριώθηκαν, όπως ειδικότερα εκτίθεται στο διατακτικό της.

Ειδικότερα, το Τριμελές Εφετείο Ναυπλίου, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, προκειμένου να καθορίσει ιδιαίτερη αποζημίωση, λόγω μείωσης της αξίας των απομενόντων τμημάτων των ιδιοκτησιών τους και μείωσης της αξίας των κτισμάτων που υφίστανται στις ιδιοκτησίες που απέμειναν μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση και να αποφανθεί για τα συναφή αιτήματα περί άρσης του τεκμηρίου ωφέλειας, για τις με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα (ΑΚΠ):

α) ... ιδιοκτησία των πρώτου, δεύτερης, τρίτου και τέταρτης των αναιρεσίβλητων, β) ... ιδιοκτησία των πέμπτου και έκτης των αναιρεσίβλητων, γ) ... ιδιοκτησία της έβδομης των αναιρεσίβλητων, δ) ... ιδιοκτησία των όγδοου και ένατου των αναιρεσίβλητων, ε)... ιδιοκτησία του δέκατου αναιρεσίβλητου και στ) ..., ιδιοκτησία του δέκατου αναιρεσίβλητου, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη περί των πραγμάτων κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την υπ' αριθ. 1007459/550/0010/21.2.2007 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΓΤΕΧΩΔΕ που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ τ.

Α.Α. & Π.Θ. 85/6.3.2007, απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια και συγκεκριμένα για τη διάνοιξη του τμήματος Λεύκτρο-Σπάρτη από τη χιλιομετρική θέση 35 + 600 έως τη χιλιομετρική θέση 46+074 του αυτοκινητόδρομου Κόρινθος - Τρίπολη - Καλαμάτα - Σπάρτη, ακίνητα συνολικής έκτασης 550.342,88 τμ που εικονίζονται στα από Απριλίου 2005 με αριθμούς σχεδίων ...

έως ... και ... (συνολικά 27) κτηματολογικά διαγράμματα και τους αντίστοιχους κτηματολογικούς πίνακες αριθμητικούς και αλφαβητικούς της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων Μελετών Κατασκευών Έργων Παραχώρησης Πελοποννήσου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, τα οποία συντάχθηκαν από τους μελετητές α)....

ΕΠΕ, β). ... και γ). ... Α.Τ.Μ. και θεωρήθηκαν από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων και Τοπογραφήσεων (Δ12) της ΓΓΔΕ του ΥΠΕΧΩΔΕ κ. Ι. Σ., εγκρίθηκαν δε δυνάμει της με αριθμό πρωτοκόλλου ... απόφασης του Δντη της ίδιας Υπηρεσίας Ι. Σ., καθώς επίσης στα από Μαρτίου 2011 με αριθμούς σχεδίων ... έως ... και ... (συνολικά 27) διορθωτικά κτηματολογικά διαγράμματα και τον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων Μελετών Κατασκευών Έργων Παραχώρησης Πελοποννήσου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, τα οποία συντάχθηκαν από τους ίδιους ως άνω μελετητές και θεωρήθηκαν από την Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων και Τοπογραφήσεων (Δ 12) της ΓΓΔΕ του ΥΠΕΧΩΔΕ κα.

Ε. Δ., εγκρίθηκαν δε δυνάμει της με αριθμό πρωτοκόλλου ... απόφασης της Δντριας της ίδιας Υπηρεσίας Ε. Δ.. Τα περισσότερα ακίνητα βρίσκονται εκτός ορίων οικισμών και σχεδίων πόλεων ενώ κάποια βρίσκονται εντός των ορίων των οικισμών Κλαδά, Κοκκινοράχης και Αφυσίου. Έχουν κατά το πλείστον αμιγώς γεωργοκτηνοτροφικό χαρακτήρα αποτελούμενα από χαμηλής γενικά αξίας καλλιεργούμενες, μη καλλιεργούμενες και δασώδεις εκτάσεις και από λίγες κτηνοτροφικές μονάδας οικογενειακού χαρακτήρα με συνήθως στοιχειώδη μόνο οργάνωση.

Τα καλλιεργούμενα είναι κυρίως ελαιώνες και πορτοκαλεώνες και δευτερευόντως κτήματα με κηπευτικά ή με άλλες καλλιέργειες. Άρδευση, όπου υπάρχει, εξασφαλίζεται από γεωτρήσεις και ρέματα και στο νότιο τμήμα από τον ποταμό Ευρώτα. Στις περιοχές αυτές δεν υπάρχει οικοπεδική αξιοποίηση τα δε κτίσματα είναι κυρίως γεωργικές αποθήκες ιδιαίτερα απλής κατασκευής ή σε ημιερειπωμένη κατάσταση.

Εξαίρεση και με οικοπεδική προοπτική αποτελεί μικρός αριθμός ακινήτων που βρίσκονται μετά το ΧΘ 45.000 δηλαδή επί εθνικού - επαρχιακού δρόμου ή εφαπτόμενου σε οικισμό. Στις περιπτώσεις αυτές υπάρχουν πιθανότητες και προσδοκίες για οικοπεδική αξιοποίηση και έχουν διαμορφωθεί υψηλότερες οικοπεδικές αξίες.

Όσον αφορά τις τιμές επί του εδάφους σχετικά με τα ακίνητα εκτός οικισμών, το Δημόσιο θεωρεί εύλογες τις τιμές που προσδιόρισε το Δικαστήριο του προσωρινού προσδιορισμού τιμής μονάδας αποζημίωσης και εσφαλμένες τις τιμές που το Δικαστήριο εκείνο όρισε για τα ακίνητα εντός οικισμών. Οι ορκωτοί εκτιμητές, μετά από αυτοψία και λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που συνέλλεξαν από την τοπική κτηματαγορά, (από μηχανικούς, κτηματομεσίτες, αγγελίες, δικηγόρους, συμβολαιογράφους ΔΟΥ κλπ) καθώς και ο μάρτυρας του Δημοσίου, προσδιόρισαν με την από 2009 έκθεσή τους και την από Μαρτίου 2011 διορθωτική έκθεσή τους την αξία του εδάφους, για μεν τα αμιγώς αγροτικά ακίνητα, που βρίσκονται εκτός ορίων οικισμών και χωρίς πρόσωπο στο εθνικό οδικό δίκτυο, από 0,50 ευρώ το μ2 έως 3,00 ευρώ το μ2 ενώ για τα ακίνητα εντός ορίων των οικισμών, καθώς και αυτά που έχουν πρόσωπο σε εθνικό ή επαρχιακό δρόμο, από 20 - 25 έως 80 - 85 ευρώ ανά μ2.

Το 2012 οι ίδιοι εκτιμητές προέβησαν σε επανεκτίμηση των ακινήτων, με την δε από Οκτωβρίου 2012 έκθεσή τους, εκτιμούν ότι οι τιμές στα αμιγώς αγροτικά ακίνητα παραμένουν γενικώς οι ίδιες, οι τιμές όμως επί των ακινήτων εντός οικισμών ή με πρόσωπο σε δρόμο έχουν υποστεί κατά την κρίση τους μείωση 30% περίπου εξαιτίας της οικονομικής ύφεσης, της έλλειψης ρευστότητας και της στάσης αναμονής που τηρείται στην κτηματαγορά.

Οι αιτούντες - ανταιτούντες φερόμενοι ιδιοκτήτες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, επικαλούνται και αυτοί στοιχεία της τοπικής κτηματαγοράς και προσδιορίζουν τις τιμές για τα μεν αγροτικά ακίνητα πλησίον οικισμού Κλαδά από 7 έως 25 ευρώ το τμ αναλόγως του αν έχουν ή όχι πρόσβαση σε επαρχιακό - αγροτικό δρόμο, για τα δε οικόπεδα εντός ζώνης οικισμού Κλαδά από 40 έως 80 ευρώ ανά τμ, ανάλογα αν είναι εντός ή εκτός οικισμού, για τα οικόπεδα εντός ζώνης οικισμού ...

από 75 έως 150 ευρώ ανά τμ, ανάλογα αν είναι εντός ή εκτός οικισμού και για τα οικόπεδα εντός ζώνης οικισμού Αφισιού από 100 έως 200 ευρώ ανά τμ, ανάλογα αν είναι εντός ή εκτός οικισμού. Όσον αφορά τα επικείμενα, σε κάποια ακίνητα υπάρχουν αποθήκες, στάβλοι και αγροικίες, επί των οποίων το ΣΟΕ δίνει τιμές μετά από αυτοψία, ανάλογα με την παλαιότητα και τα υλικά κατασκευής, από 50 έως 180 ευρώ το μ3.

Το Δημόσιο και το ΣΟΕ εκτιμούν την αξία των μεγάλων ελαιοδέντρων σε 180 ευρώ ανά δέντρο, των μεσαίων σε 120 ευρώ ανά δέντρο και των μικρών σε 90 ευρώ ανά δέντρο, των μεγάλων πορτοκαλιών σε 130 ευρώ ανά δέντρο και των μικρών σε 65 ευρώ ανά δέντρο, των μεγάλων καρυδιών σε 220 ευρώ ανά δέντρο και των μικρών σε 80 ευρώ ανά δέντρο.

Οι μάρτυρες των ιδιοκτητών προσδιορίζουν την αξία των μεγάλων ελαιοδέντρων σε 500 περίπου ευρώ και των μικρών σε 400 περίπου ευρώ, των μεγάλων πορτοκαλιών 400 - 450 περίπου ευρώ και των μικρών σε 300 - 350 ευρώ ανά δέντρο, των μεγάλων καρυδιών σε 450 ευρώ ανά δέντρο. Η προσωρινή τιμή μονάδας ορίστηκε για τις μεγάλες ελιές σε 300 ευρώ ανά δέντρο, για τις μεσαίες σε 260 ευρώ ανά δέντρο, για τις μικρές ελιές σε 220 ευρώ ανά δέντρο και για τις ελιές από αναβλάστηση σε 60 ευρώ ανά δέντρο, για τις μεγάλες πορτοκαλιές σε 260 ευρώ ανά δέντρο, για τις μεσαίες σε 190 ευρώ ανά δέντρο, για τις μικρές πορτοκαλιές σε 140 ευρώ ανά δέντρο και για τις πορτοκαλιές από αναβλάστηση σε 40 ευρώ ανά δέντρο, ενώ για τις μεγάλες καρυδιές σε 260 ευρώ ανά δέντρο.

Τις ελιές και πορτοκαλιές από αναβλάστηση προσδιορίζει το ΣΟΕ σε 150 και 110 ευρώ ανά δέντρο αντίστοιχα, ενώ το Δημόσιο προσδιορίζει την τιμή των δέντρων αυτών σε 40 ευρώ ανά δέντρο. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, κατά το χρόνο συζήτησης της αίτησης οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης, η πραγματική αξία των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν και των επικειμένων τους με τις υπάρχουσες το χρόνο αυτό οικονομικές και νομισματικές συνθήκες χωρίς να υπολογιστεί η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμησή τους λόγω της απαλλοτρίωσης και κατά συνέπεια, η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία μπορούν να αντικατασταθούν τα απαλλοτριούμενα με άλλα ισάξιά τους, ανέρχεται, προς αποφυγή άσκοπων επαναλήψεων, στις τιμές που αναφέρονται αναλυτικά στο διατακτικό της παρούσας...".

Ακολούθως, το Εφετείο αναφέρθηκε ειδικά για κάθε απαλλοτριούμενη ιδιοκτησία περιγράφοντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά καθεμιάς, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι ιδιοκτησίες του αναιρεσίβλητων, για τις οποίες αιτιάται το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο και καθόρισε αποζημίωση λόγω μείωσης της αξίας των τμημάτων των ακινήτων που απομένουν μετά την απαλλοτρίωση, μείωσης της αξίας των επ' αυτών κτισμάτων και των συναφών αιτημάτων περί άρσης του τεκμηρίου της ωφέλειας από την απαλλοτρίωση (βλ.

αναλυτικά στις σελίδες 63, 68, 69, 70,71, 75, 76, 77, 78,86,87 και 88 της απόφασής του). Ειδικότερα δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη περί των πραγμάτων κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Περαιτέρω, σχετικά με τα αιτήματα καθορισμού αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας των τμημάτων των ακινήτων που απομένουν μετά την απαλλοτρίωση και των συναφών αιτημάτων περί άρσης του τεκμηρίου της ωφέλειας από την απαλλοτρίωση, πρέπει να σημειωθούν τα εξής:...Όσον αφορά την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία (των 1ου ,2ης, 3ου και 4ης των ήδη αναιρεσίβλητων), αυτή πριν την απαλλοτρίωση είχε εμβαδόν 4.014,92 τ.μ. ενώ μετά την απαλλοτρίωση απομένει έκταση 3.298,64 τ.μ. Εντός της ιδιοκτησίας αυτής υφίσταται εμπορικό κτίριο και λειτουργεί και πρατήριο καυσίμων. Ειδικότερα, σύμφωνα με την από Μαρτίου 2011 τεχνική έκθεση των μηχανικών Δ.

Μ. και Α. Κ. στο βόρειο τμήμα υπάρχει κτίριο με υπόγειο 1.027 τμ, ισόγειο 1.027 τμ, Α' όροφο 669 τμ ενώ στο νότιο τμήμα υφίσταται κτίσμα πρατηρίου 150 τμ. Στο εμπορικό κτίριο στεγάζονται με μισθώσεις οι επιχειρήσεις "... ΑΕ", "... ΕΕ", "... ΟΕ" και "... Ο.Ε. - ...", χωρίς να προκύπτουν στοιχεία για το που ακριβώς βρίσκονται οι επιχειρήσεις εντός του κτιρίου, την κερδοφορία ή τη δυναμική τους, το μίσθωμα και την εν γένει πρόσοδο του ακινήτου σε σχέση με το κτίριο αυτό.

Για το πρατήριο, οι ενδιαφερόμενοι ιδιοκτήτες του ακινήτου αναφέρουν ότι οι εισπράξεις το 2009 ανήλθαν σε 2.788.730 ευρώ και το πρώτο τρίμηνο του 2010 ανήλθαν σε 896.710 ευρώ. Σύμφωνα με την από Μαρτίου 2011 έκθεση του ΣΟΕ λόγω της κατασκευής του νέου οδικού άξονα, η πυκνότητα κίνησης των οχημάτων θα αυξηθεί αρκετά, με τις συνεπακόλουθες περιβαλλοντικές επιπτώσεις (ηχητική και αέρια ρύπανση, υποβάθμιση του δομημένου περιβάλλοντος), επίσης μειώνεται σημαντικά η λειτουργικότητα του εμπορικού κτιρίου.

Αντίστοιχη ζημιά θα υποστεί και το πρατήριο πώλησης καυσίμων λόγω της μείωσης των πωλήσεων λόγω των έργων που θα πραγματοποιηθούν και λόγω της εγγύτητας με το όριο της απαλλοτρίωσης. Εξάλλου, η πολεοδομική κατάσταση του ακινήτου, μειονεκτεί κατά 10% σύμφωνα με την ίδια έκθεση. Οι εκτιμητές του ΣΟΕ προσδιορίζουν τη μείωση της αξίας του εδάφους του εναπομείνατος τμήματος σε 24% και τη μείωση των επικειμένων κτισμάτων σε 30% της αρχικής τους αξίας.

Σύμφωνα με τους ίδιους εκτιμητές, η εκτίμηση αυτή αφορά την περίπτωση που θα πραγματοποιηθεί η απαλλοτρίωση σε ολόκληρο το εύρος της και συνεπώς θα καταστραφεί η κυκλοφοριακή σύνδεση ενώ παράλληλα θα υπάρξει αδυναμία κατασκευής νέας σύνδεσης για την επαναλειτουργία του πρατηρίου καυσίμων. Τη βλαπτική μεταβολή της πολεοδομικής κατάστασης του ακινήτου και της εμπορευσιμότητας της εναπομένουσας ιδιοκτησίας επιβεβαιώνουν και οι μηχανικοί των ιδιοκτητών Δ.

Μ. και Α. Κ. με την από Μαρτίου 2011 τεχνική τους έκθεση, οι οποίοι προσδιορίζουν τη μείωση της αξίας του ακινήτου, (εδάφους και επικειμένων κτισμάτων) κατά 60%. Για τη μεταφορά εξάλλου του κόμβου και των αντλιών καυσίμων, η ... ΑΕ εκτιμά ότι θα απαιτηθεί το ποσό των 108.000 ευρώ, εκτίμηση που κρίνεται υπερβολική, περιλαμβάνει άλλωστε αδιακρίτως αξία επικειμένων και κόστος διαμόρφωσης του νέου χώρου και εγκατάστασης του εξοπλισμού.

Σήμερα, το όριο της απαλλοτρίωσης έχει επανακαθοριστεί, με κατάργηση του κλάδου 2 του Α.Κ. Σπάρτης που διέρχεται έμπροσθεν της ιδιοκτησίας .... Περαιτέρω, μολονότι οι εργασίες για την αναβάθμιση της Ε.Ο. Σπάρτης - Τρίπολης έχουν ολοκληρωθεί, δεν έχει καταληφθεί το σύνολο της έκτασης και δεν έχει, ως προβλέπεται, γίνει κατάργηση της κυκλοφοριακής σύνδεσης του ακινήτου.

Ωστόσο, δεν είναι ακόμη γνωστό αν τελικά θα απαιτηθεί (για τις ανάγκες κατασκευής υδραυλικού έργου) να καταργηθεί η κυκλοφοριακή σύνδεση, ούτε αν θα υπάρξει δυνατότητα κατασκευής νέας κυκλοφοριακής σύνδεσης μετά την απαλλοτρίωση, τον κίνδυνο όμως για την εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να αναλάβουν οι ιδιοκτήτες του ακινήτου.

Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, για τους άνω λόγους η αξία του εναπομένοντος τμήματος εδάφους μειώνεται κατά ποσοστό 24%. Ομοίως η αξία των υφισταμένων κτιρίων μειώνεται σε ποσοστό 25% της αξίας τους. Την αξία των υφισταμένων κτισμάτων προσδιορίζουν οι μηχανικοί Δ. Μ. και Α. Κ. σε 2.250.000 περίπου ευρώ, ενώ οι ίδιοι αναφέρουν ότι η τράπεζα ...

εκτίμησε το σύνολο του ακινήτου (συμπεριλαμβανομένου δηλαδή και του οικοπέδου) σε 2.163.000 ευρώ. Για την αξία αυτή δεν υπάρχει εκτίμηση του ΣΟΕ, μολονότι το ίδιο εκτιμά ότι τα κτίσματα υφίστανται μείωση της αξίας τους σε ποσοστό 30% κατά τα ανωτέρω. Η αξία αυτή των κτισμάτων ανέρχεται κατά την κρίση του Δικαστηρίου για το κτίσμα του πρατηρίου σε 50.000 ευρώ, ενώ σχετικά με το εμπορικό κτίριο, για το υπόγειο σε 150.000 ευρώ, για το ισόγειο σε 420.000 ευρώ, για τον πρώτο όροφο σε 260.000 ευρώ, δηλαδή συνολικά σε 880.000 ευρώ, οπότε η μείωση της αξίας ανέρχεται στο ποσό των 220.000 ευρώ συνολικά.

Επίσης, για όλους τους άνω λόγους, και επειδή εξάλλου το ακίνητο είχε ήδη πρόσβαση επί της Ε.Ο. Τρίπολης Σπάρτης, γεγονός στο οποίο μάλιστα στηριζόταν και πριν την απαλλοτρίωση η εμπορευσιμότητα των λειτουργούντων επιχειρήσεων, το ακίνητο καμία ωφέλεια δεν έχει από την επίδικη απαλλοτρίωση. Αντιθέτως υφίσταται μείωση της αξίας του κατά τα ανωτέρω εκτιθέμενα και συνεπώς το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν πρέπει να συμμετέχει στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης....Όσον αφορά την υπ' αρ. 105690 ιδιοκτησία (των 5ου και 6ης των ήδη αναιρεσίβλητων), αυτή πριν την απαλλοτρίωση είχε εμβαδόν 3.690,23 τ.μ.

και χρησιμοποιούνταν ως αγρός. Μετά την απαλλοτρίωση (και την 1η συμπληρωματική απαλλοτρίωση), απομένει ένα τμήμα έκτασης 2.846,93 τμ. το οποίο σύμφωνα με την από Νοεμβρίου 2011 έκθεση του ΣΟΕ, μειονεκτεί ως προς τη χρήση του κατά ποσοστό 5%. Σύμφωνα με την από Μαρτίου 2011 τεχνική έκθεση του μηχανικού Λ. Μ. που προσκομίζουν οι ενδιαφερόμενοι ιδιοκτήτες Ν.

και Ε. Μ., το ακίνητο επιβαρύνεται πολεοδομικά ως προς τη θέση τυχόν κατασκευαζομένου κτιρίου που καθιστά πρακτικώς ανέφικτη την οικοδόμησή του. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος περιορίζοντας τη δυνατότητα οικοπεδικής του αξιοποίησης προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%.

Για τον ίδιο λόγο, το ακίνητο καμία ωφέλεια δεν έχει από την επίδικη απαλλοτρίωση και συνεπώς το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν πρέπει να συμμετέχει στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης....Όσον αφορά την υπ' αρ. ... ιδιοκτησία (της ήδη 7ης αναιρεσίβλητης), χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια ελαιοδέντρων και πορτοκαλιών και έχει οικοπεδική αξία ευρισκόμενη εντός των ορίων του οικισμού ....

Απαλλοτριώνονται 1.035,06 τμ και απομένει ένα τμήμα έκτασης 979,50 τμ. Σύμφωνα με την από 13.11.2007 έκθεση προεκτίμησης του άρθρου 15 Ν. 2882/2001, το ακίνητο ήταν μη οικοδομήσιμο και πριν την απαλλοτρίωση, λόγω απόστασης από τον άξονα της εθνικής οδού Σπάρτης - Τρίπολης. Ωστόσο, όπως προκύπτει από την από 24.4.2017 τεχνική έκθεση του πολιτικού μηχανικού Γ.

Π., το οικόπεδο αυτό, πριν την απαλλοτρίωση ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο, ενώ μετά την απαλλοτρίωση το εναπομένον κατέστη μη οικοδομήσιμο λόγω της τήρησης των υποχρεωτικών αποστάσεων από το βασικό οδικό δίκτυο. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος ως προς την οικοπεδική του αξιοποίηση καθώς επίσης μειώνει τη γεωργική του χρήση λόγω της μείωσης του μεγέθους του προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά ποσοστό 60%....Όσον αφορά την υπ' αρ. 105648 ιδιοκτησία (των ήδη 8ου και 9ου των αναιρεσίβλητων), πριν την απαλλοτρίωση είχε εμβαδόν 8.123,01 τ.μ., εντός αυτού καλλιεργούνται ελαιόδεντρα πλην όμως έχει και οικοπεδική αξία ευρισκόμενη εντός του οικισμού της ....

Μετά την απαλλοτρίωση, απομένει ένα τμήμα έκτασης 5.864,19 τμ. Σύμφωνα με την εκτίμηση του ΣΟΕ η χρήση του εναπομένοντος τμήματος, καθίσταται πιο δυσχερής, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αξία του, κατά ποσοστό 5%. Κατά τα λοιπά, το ακίνητο δεν χάνει την αρτιότητα και οικοδομησιμότητά του ούτε προκύπτει τέτοια απώλεια από τη τεχνική έκθεση του μηχανικού Π.

Κ. που προσκομίζουν οι ενδιαφερόμενοι ιδιοκτήτες Ε. και Α. Κ.. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά ποσοστό 5 %. Δεδομένης συνεπώς της μείωσης της αξίας του εξαιτίας της απαλλοτρίωσης, δεν μπορεί να γίνει λόγος για ύπαρξη ωφέλειας που προκύπτει από την απαλλοτρίωση αυτή και συνεπώς το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν πρέπει να συμμετέχει στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης....Όσον αφορά την υπ' αρ. ...

ιδιοκτησία (του ήδη 10ου αναιρεσίβλητου), αυτή πριν την απαλλοτρίωση είχε έκταση 20.144,31 τμ. Μετά την απαλλοτρίωση, απομένει ένα τμήμα 6.293,78 τμ, εντός του οποίου υφίσταται οικία 298,21 τμ. Πρόκειται για σύγχρονη, πολυτελή κατασκευή και η αξία της κατά την κρίση του Δικαστηρίου ανέρχεται σε 900 ευρώ ανά τμ. Σύμφωνα με την εκτίμηση των εκτιμητών του ΣΟΕ η χρήση του, καθίσταται πιο δυσχερής, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αξία του, τη δε μείωση αυτή προσδιορίζουν με την από Νοεμβρίου 2011 έκθεσή τους σε 10%.

Σύμφωνα με την από Νοεμβρίου 2009 τεχνική έκθεση του μηχανικού Β. Β., η ιδιοκτησία απαξιώνεται διότι το υφιστάμενο κτίσμα βρίσκεται εντός της ζώνης των 20 μέτρων από το όριο της απαλλοτρίωσης όπου επιτρέπονται μόνο εργασίες υγιεινής και χρήσης, διότι επέρχεται μείωση της προβλεπόμενης κάλυψης και δόμησης, διότι η κατοικία θα είναι θαμμένη λόγω της υψομετρικής διαφοράς μεταξύ στάθμης νέου δρόμου και στάθμης οικοπέδου και διότι η πρόσβασή της στον εθνικό δρόμο Σπάρτης - Τρίπολης θα είναι σχεδόν αδύνατη λόγω της κατασκευής στη θέση της ιδιοκτησίας ανισόπεδου κόμβου.

Λόγω αλλαγής της μελέτης κατασκευής του ανισόπεδου κόμβου Σπάρτης περί τη ΧΘ 45+000 δεν απαιτείται πλέον το σύνολο της απαλλοτριούμενης έκτασης, ο κλάδος 4 του Α.Κ. Σπάρτης που διέρχεται μπροστά από την οικία καταργείται, με αποτέλεσμα να μην "θάβεται" η ιδιοκτησία και η μείωση της κάλυψης και δόμησης να είναι μικρότερη.

Έτσι, λόγω της αλλαγής της μελέτης του έργου, θα μπορούσε να γίνει μερική ανάκληση της απαλλοτρίωσης, κάτι το οποίο ο ιδιοκτήτης δεν αποδέχτηκε. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος περιορίζοντας τη δυνατότητα αγροτικής του εκμετάλλευσης και οικοπεδικής αξιοποίησης προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%.

Επίσης, μειώνεται η αξία της άνω υφισταμένης οικίας 298,21 τμ, κατά 15%. Για τον ίδιο λόγο, το ακίνητο καμία ωφέλεια δεν έχει από την επίδικη απαλλοτρίωση και συνεπώς το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν πρέπει να συμμετέχει στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης. Όσον αφορά την υπ' αρ. ... ιδιοκτησία (του ήδη 10ου αναιρεσίβλητου), αυτή πριν την απαλλοτρίωση είχε έκταση 4.246,19 τμ και είχε οικοπεδική αξία.

Μετά την απαλλοτρίωση, απομένει ένα τμήμα 3.782,89 τμ. Σύμφωνα με την εκτίμηση των εκτιμητών του ΣΟΕ η χρήση του, καθίσταται πιο δυσχερής, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αξία του, τη δε μείωση αυτή προσδιορίζουν με την από Νοεμβρίου 2011 έκθεσή τους σε 10%. Σύμφωνα με την τεχνική έκθεση του μηχανικού Γ. Κ., το ακίνητο υφίσταται μείωση της αξίας του λόγω μείωσης του μεγέθους του, περιορισμού της θέσης τοποθέτησης κτίσματος και ακαταλληλότητας κυκλοφοριακής σύνδεσης.

Λόγω της κατάργησης του του κλάδου 4 του Α.Κ. Σπάρτης ως έχει ήδη αναφερθεί, η πρόσβαση θα εξακολουθήσει η ίδια και επίσης αμβλύνονται οι περιορισμοί κάλυψης και δόμησης. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος περιορίζοντας τη δυνατότητα αγροτικής του εκμετάλλευσης και οικοπεδικής αξιοποίησης προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%.

Για τον ίδιο λόγο, το ακίνητο καμία ωφέλεια δεν έχει από την επίδικη απαλλοτρίωση και συνεπώς το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν πρέπει να συμμετέχει στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης...". Με βάση τις παραδοχές αυτές, η προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε εν μέρει τις αιτήσεις των αναιρεσίβλητων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης και τα συναφή αιτήματά τους περί άρσης του τεκμηρίου ωφέλειας και προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση για τη μείωση της αξίας των εναπομενόντων τμημάτων μετά την απαλλοτρίωση των ιδιοκτησιών που ενδιαφέρουν στην προκειμένη δίκη :α) για την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία των 1ου, 2ης, 3ου και 4ης των αναιρεσίβλητων, σε ποσοστό 24% της αξίας του εδάφους και σε ποσοστό 25% της αξίας των κτισμάτων, β) για την υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησία των 5ου και 6ης των αναιρεσίβλητων σε ποσοστό 10% της αξίας του, γ) για την υπ'αριθμ. ... ιδιοκτησία της 7ης αναιρεσίβλητης σε ποσοστό 60% της αξίας του, δ) για την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία των 8ου και 9ου των αναιρεσίβλητων σε ποσοστό 5% της αξίας του, ε) για την υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησία του 10ου αναιρεσίβλητου σε ποσοστό 10% της αξίας του εδάφους και σε ποσοστό 15% της αξίας του κτίσματος και στ) για την υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησία του 10ου αναιρεσίβλητου σε ποσοστό 10% της αξίας του. Επιπλέον, αναγνώρισε ότι τα ακίνητα με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα ..., ..., ..., ..., ...

των αναιρεσίβλητων καμία ωφέλεια δεν είχαν από την επίδικη απαλλοτρίωση και ότι συνεπώς δεν έχουν υποχρέωση να συμμετάσχουν στη δαπάνη της απαλλοτρίωσης. Από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 15 του Ν. 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ)" προκύπτει ότι μετά την κήρυξη της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, επιτροπή, συγκροτούμενη από τα αναφερόμενα πρόσωπα, προβαίνει στην εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, οίκοθεν ή ύστερα από αίτηση κάθε ενδιαφερόμενου και καταρτίζει αιτιολογημένη έκθεση, στην οποία περιγράφει λεπτομερώς την κατάσταση του απαλλοτριωμένου και των συστατικών του και τις τυχόν ιδιαίτερες συνθήκες αυτού.

Η έκθεση υποβάλλεται στο αρμόδιο δικαστήριο, ως στοιχείο της προδικασίας της δίκης για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης και συνεκτιμάται ως συμβουλευτική γνωμοδότηση. Στην παράγραφο δε 6 του ίδιου άρθρου ορίζεται ότι "Η εκτίμηση παραλείπεται για ακίνητα που εμπίπτουν στο κατά τις ισχύουσες διατάξεις σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους".

Στο δεύτερο όμως εδάφιο της ως άνω παραγράφου 6, που προστέθηκε με την παράγραφο 6 του άρθρου 1 του Ν. 2985/2002 , ΦΕΚ Α` 18/4-2-2002 (με έναρξη ισχύος την 01.01.2002), ορίζεται ότι: "προκειμένου ειδικώς για τον προσδιορισμό της κατά το άρθρο 13 παρ. 4 αποζημίωσης, η εκτίμηση γίνεται σε κάθε περίπτωση". Περαιτέρω, κατά το άρθρο 17 παρ. 3 του ΚΑΑΑ, όπως αυτό τροποποιήθηκε με την παράγραφο 4 του άρθρου 9 του Ν.3193/2003 (ΦΕΚ Α` 266/20-11-2003) "η συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό ή οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης είναι απαράδεκτη εάν δεν προσαχθούν: (α) ... (β) η κατά την παράγραφο 3 του άρθρου 15 έκθεση ή η κατά την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου βεβαίωση και (γ) η έκθεση που ορίζεται στην παράγραφο 6 του άρθρου 15".

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με την παράγραφο 6 εδ. β` του άρθρου 15 του ίδιου Κώδικα, συνάγεται ότι, όταν ζητείται ο προσδιορισμός της κατά το άρθρο 13 παράγραφος 4 αποζημίωσης (ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη μετά την απαλλοτρίωση), για το παραδεκτό αυτής απαιτείται, ως μέρος της προδικασίας, η σύνταξη από την άνω επιτροπή έκθεσης εκτίμησης της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου (ΑΠ 1434/2022, ΑΠ 1001/2021).

Εξάλλου, η βεβαίωση του δικαστηρίου της ουσίας ότι προσκομίστηκε κάποιο έγγραφο, ως αναγόμενη σε πράγματα, είναι αναιρετικά ανέλεγκτη (άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ) (ΑΠ 1139/2020, ΑΠ 911/2019, ΑΠ 62/2019, ΑΠ 456/2014, ΑΠ 1956/2013).Ο από το άρθρο 559 αριθμός 14 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν το δικαστήριο παρά τη μη επαρκή έκθεση σε αυτήν των στοιχείων, που είναι αναγκαία για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, την έκρινε ορισμένη, θεωρώντας ότι αυτά εκτίθενται με επάρκεια, ή αν παρά την επαρκή έκθεση των στοιχείων αυτών την απέρριψε ως αόριστη.

Ο αναιρετικός αυτός έλεγχος γίνεται με βάση την κυριαρχική εκτίμηση του δικογράφου της αγωγής από το δικαστήριο της ουσίας σε συνδυασμό, όμως και με τα εκτιθέμενα στο αγωγικό δικόγραφο (άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.) (ΑΠ 811/2021, ΑΠ 661/2020, ΑΠ 339/2020, ΑΠ 5/2020, ΑΠ 387/2019, ΑΠ 18/2018). Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο αναίρεσης, το αναιρεσείον προβάλλει πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο Ναυπλίου με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, παρά τον νόμο δεν απέρριψε ως απαράδεκτο το υποβληθέν με την υπ'αριθμ.

κατ. ... αίτηση της έβδομης αναιρεσίβλητης και την υπ' αριθμ. κατ. ... αίτηση του δέκατου αναιρεσίβλητου αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης, λόγω μείωσης της αξίας του εναπομείναντος τμήματος της με αριθμό κτηματολογικού πίνακα ... ιδιοκτησίας, και της μείωσης της αξίας της οικίας που υφίσταται εντός της με αριθμό ...

ιδιοκτησίας, ως απαράδεκτα, λόγω μη τήρησης της προδικασίας του άρθρου 15 του ν. 2882/2001. Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, βεβαιώνει, ως προς τις ως άνω αιτήσεις (εκτός άλλων και) της έβδομης (αριθμ. έκθ. κατ. ...) αναιρεσίβλητης και του δέκατου (αριθμ. έκθ. κατ. ...) αναιρεσίβλητου, ότι "...επί των αιτήσεων αυτών έχει τηρηθεί η ...προδικασία που προβλέπουν οι διατάξεις των άρθρων 15,17 του Ν. 2882/2001, οι δε αιτούντες υπέβαλαν εμπροθέσμως αίτηση για εκτίμηση αν μειώθηκε η αξία των απομενόντων τμημάτων των ακινήτων τους και προσκομίζονται οι σχετικές εκθέσεις εκτίμησης..." (βλ. 29ο φύλλο της προσβαλλόμενης απόφασης).

Βεβαιώνει, δηλαδή, το Εφετείο, ότι οι ανωτέρω αναιρεσίβλητοι έχουν υποβάλει, καθ` όσον αφορά στις προαναφερόμενες ιδιοκτησίες τους, την απαιτούμενη, προς την Επιτροπή του άρθρου 15 του 2882/2001, αίτηση και προσκομίζονται οι σχετικές εκθέσεις εκτίμησης. Η βεβαίωση του Δικαστηρίου ότι προσκομίστηκαν τα προαναφερόμενα έγγραφα, ως αναγόμενη σε πράγματα, είναι, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν στη νομική σκέψη της παρούσας, αναιρετικά ανέλεγκτη (άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ).

Κατά συνέπεια, εφόσον το Εφετείο έκρινε ότι προσκομίστηκαν τα ως άνω έγγραφα, ορθώς απέρριψε το υποβληθέν με το δικόγραφο της ανταίτησης που άσκησε το αναιρεσείον αίτημα και, συνακόλουθα, ο με το παραπάνω περιεχόμενο τρίτος λόγος αναίρεσης, κρίνεται αβάσιμος και απορριπτέος.

Το άρθρο 15 παρ. 6 εδ. τελευταίο του Ν. 2882/2001, όπως τέθηκε σε ισχύ από 18-4-2013 με το άρθρο 76 παρ. 8 του Ν. 4146/2013, το οποίο ίσχυε κατά το χρόνο δημοσίευσης της προσβαλλόμενης απόφασης (21-6-2018) και καταλάμβανε και τις εκκρεμείς απαλλοτριώσεις, κατά την έναρξη ισχύος του (άρθρ. 146 παρ. 9 του Ν. 4146/2013) ορίζει ότι "...το Δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου" (ΑΠ 1681/2018, ΑΠ 148/2018, ΑΠ 1053/2017,ΑΠ 300/2016, ΑΠ 1305/2015).

Μετά την προσθήκη της παρ. 6 του άρθρου 15 του ν. 2882/2001, με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013, τα δικαστήρια κατά τον καθορισμό της τιμής μονάδας αποζημίωσης ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και την αξία σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής Προεκτιμήσεως, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσης για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου.

Και ναι μεν η αντικειμενική αξία, καθώς και η έκθεση της Επιτροπής Προεκτιμήσεως δεν δεσμεύουν τη δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του ακινήτου, πλην όμως, αν το Δικαστήριο αποκλίνει από αυτήν ή από την τιμή της αρμόδιας Επιτροπής, τότε θα πρέπει να αιτιολογεί ειδικά με την κρίση του τους παράγοντες που το οδήγησαν στην εκτίμηση της ανώτερης αυτής πραγματικής αξίας (ΑΠ 125/2021).

Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από τον αρ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, στοιχειοθετείται όταν το δικαστήριο παρά τον νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως "πράγματα" θεωρούνται οι πραγματικοί ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, παρακώλυση ή κατάλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, και, ως εκ τούτου, στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης ή λόγου έφεσης.

Οι εν λόγω ισχυρισμοί, για τους οποίους ο αναιρεσείων ισχυρίζεται ότι παρά τον νόμο δεν λήφθηκαν υπόψη, πρέπει να είχαν προταθεί παραδεκτά και νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας, το οποίο διαφορετικά δεν μπορούσε να τους λάβει υπόψη, αλλά και να είχαν επαναφερθεί νόμιμα, σύμφωνα με το άρθρο 240 ΚΠολΔ, και στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο (Ολ.ΑΠ 2/2001, ΑΠ 1545/2017, ΑΠ 600/2018, ΑΠ 879/2013, ΑΠ 1008/2007).

Επίσης, από την ως άνω διάταξη του άρθρου 559 αρ. 8 του ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 106, 335 και 338 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι "πράγματα" κατά την έννοια της πρώτης από αυτές (άρθρο 559 αριθ. 8) που προτάθηκαν ή δεν προτάθηκαν, των οποίων η λήψη ή μη λήψη υπόψη από το δικαστήριο ιδρύει τον προβλεπόμενο από αυτή λόγο αναίρεσης, αποτελούν και οι λόγοι έφεσης, που αφορούν αυτοτελείς ισχυρισμούς και περιέχουν παράπονο κατά της κρίσης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (ΟλΑΠ 11/1996, ΑΠ 150/2015, ΑΠ 131/2015, ΑΠ 1341/2014).

Ο λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ.8 ΚΠολΔ δεν στοιχειοθετείται όταν το δικαστήριο έλαβε υπόψη προταθέντα ισχυρισμό (πράγμα) και τον απέρριψε ευθέως για οποιοδήποτε λόγο τυπικό ή ουσιαστικό (ΟλΑΠ 12/1997), αλλά και όταν το δικαστήριο αντιμετωπίζει και απορρίπτει στην ουσία εκ των πραγμάτων προβληθέντα ισχυρισμό, με την παραδοχή ως αποδειχθέντων γεγονότων αντίθετων προς αυτά που τον συγκροτούν (Ολ.

ΑΠ 11/1996, ΑΠ 694/2020, ΑΠ 90/2019, ΑΠ 1543/2017, ΑΠ 1004/2015, ΑΠ 1486/2014). Επίσης, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (ΟλΑΠ 2/2021, ΟλΑΠ 3/2020, ΑΠ 38/2020).

Στην προκειμένη περίπτωση, αναφορικά με το κεφάλαιο επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης, λόγω μείωσης της αξίας της υφισταμένης εντός της υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησίας του δέκατου αναιρεσίβλητου οικίας, 298,21 τ.μ., κατά 15%, το αναιρεσείον με το 2° αναιρετικό λόγο, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ.8 περ.

β' ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του πράγματα, που προτάθηκαν και ειδικότερα την προταθείσα με την παραδεκτώς ασκηθείσα ανταίτησή του (επί της υπ' αριθμ. κατ. ... αίτησης του δέκατου των αναιρεσίβλητων), αντικειμενική αξία του κτίσματος, η οποία ανέρχεται στο ποσό των 474 ευρώ/τμ. ενώ, περαιτέρω, παραβίασε ευθέως την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6 του Ν. 2882/2001, με τη μη εφαρμογή της, δοθέντος ότι δεν αιτιολόγησε ειδικά την απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του κτίσματος στο ποσό των 900 ευρώ ανά τ.μ.

Από την επιτρεπτή επισκόπηση της από 8-11-2017 ανταίτησης του αναιρεσείοντος, επί της από 11-5-2010 (αριθμ. έκθ. κατ. ...1-5-2010) αίτησης, μεταξύ άλλων, και του δέκατου αναιρεσίβλητου, προκύπτει ότι το αναιρεσείον, αναφορικά με το αίτημα καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας της οικίας που βρίσκεται εντός της προαναφερόμενης ιδιοκτησίας του δέκατου αναιρεσίβλητου, είχε επικαλεστεί ότι η αντικειμενική αξία του κτίσματος ανέρχεται σε 474 ευρώ/τ.μ.

και προς απόδειξη τούτου είχε προσκομίσει μετ'επικλήσεως το με αριθμ. πρωτ. ... έγγραφο της Ε.Υ.Δ.Ε του Υπουργείου Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων. Ωστόσο, το Εφετείο, προσδιόρισε την αξία της οικίας σε 900 ευρώ ανά τ.μ., ήτοι σε διπλάσια της αντικειμενικής του αξίας, χωρίς όμως να αιτιολογεί, όπως όφειλε, κατά την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6 εδ.

δ' του ιδίου νόμου, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013, τη μεγάλη απόκλιση της αξίας αυτής από την αντικειμενική του αξία, που προκύπτει από το προαναφερόμενο έγγραφο, το οποίο δεν μνημονεύει και χωρίς να παραθέτει καμιά αιτιολογία για το ποιοι παράγοντες ή συνθήκες και με ποιο τρόπο επέδρασαν αυξητικά στην προκειμένη περίπτωση στην αντικειμενική αξία της οικίας.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμός 8 και 1 του ΚΠολΔ, προβλεπόμενη πλημμέλεια και ο συναφής δεύτερος λόγος της κρινόμενης αναίρεσης, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Στη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 128 παρ. 2 ν. 4070/2012 που εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς απαλλοτριώσεις, κατά το άρθρο 146 παρ. 9 του ίδιου νόμου ορίζεται:"Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την κύρια ή αποδεδειγμένως υφιστάμενη δευτερεύουσα κατά προορισμό χρήση, μπορεί να προσδιορίζεται με την απόφαση καθορισμού της αποζημίωσης και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη και η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο, ιδίως, η κατάσταση του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση, η σημαντική επιδείνωση των γεωμετρικών στοιχείων και της οικονομικής και εμπορικής εκμεταλλεύσεως αυτού, όπως επίσης ότι η ζημία του απομένοντος θα επέλθει μετά βεβαιότητας μετά την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος".

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6 εδ. δ` ιδίου νόμου, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013 (ΦΕΚ Α` 90/18.4.2013) και εφαρμόζεται και στις κηρυχθείσες απαλλοτριώσεις για τις οποίες δεν έχει συζητηθεί η αίτηση καθορισμού προσωρινής ή οριστικής αποζημίωσης (άρθρο 76 παρ. 8 του ν. 4146/2013) "Το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζομένης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του, όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου".

Τέλος, με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α.), που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) αρχικά με το ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ν.δ. 53/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος, ορίζεται ότι "κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του.

Κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της περιουσίας του, ειμή δια λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Οι προαναφερόμενες διατάξεις δεν θίγουν το δικαίωμα κάθε κράτους να θέσει σε ισχύ νόμους τους οποίους ήθελε κρίνει αναγκαίους για ρύθμιση της χρήσεως αγαθών σύμφωνα με το δημόσιο συμφέρον ή για εξασφάλιση της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων".

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά τον χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από την συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης και ότι τα δικαστήρια, κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημίωσης ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και των όμορων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του (ΑΠ 125/2021, ΑΠ 1138/2021).

Περαιτέρω, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 σε συνδ. και με την ως άνω διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4-11-1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α), με την οποία προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του, στην περίπτωση που, λόγω απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του ιδιοκτήτη υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη, όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνο την εκ της απομείωσης και μόνο της έκτασης του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου.

Διότι, άλλως, κατά την τελευταία αυτή ζημία το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου και, επομένως, η περιουσία του, θα παρέμενε χωρίς αποκατάσταση. Ανεξαρτήτως δε του ότι το περιεχόμενο αυτό της αποζημίωσης είναι απότοκο της εφαρμογής της άνω υπερνομοθετικής ισχύος διάταξης του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Σύμβασης της Ρώμης, είναι αδιάφορη στην περίπτωση αυτή η διάταξη της παρ. 2 εδ.

α' του άρθρου 13 του ν. 2882/2001, που ορίζει ότι, ενδεχόμενη μεταβολή του απαλλοτριούμενου μετά τη δημοσίευση της πράξης της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη. Και τούτο διότι η διάταξη αυτή αφορά την αύξηση ή μείωση του απαλλοτριούμενου μέρους, που το κατά το Σύνταγμα πλήρες της αξίας του κρίνεται κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσης και όχι μετά την εκτέλεση του έργου.

Ενώ, αντιθέτως, η αποζημίωση για την υποτίμηση κατά την παρ. 4 του άρθρου 13 ν. 2882/2001 αφορά το απομένον στον ιδιοκτήτη μέρος, που εξακολουθεί να αποτελεί περιουσία του και μετά την εκτέλεση του έργου για το οποίο η απαλλοτρίωση (Ολ.ΑΠ 31/2005, ΑΠ 95/2022, ΑΠ 926/2015, ΑΠ 1782/2008). Για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο, ιδίως η κατάσταση του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση, η σημαντική επιδείνωση των γεωμετρικών στοιχείων και της εμπορικής και οικονομικής εκμετάλλευσης αυτού, όπως επίσης ότι η ζημία του εναπομένοντος θα επέλθει μετά βεβαιότητας μετά την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος.

Έτσι, η αιτιολογία της δικαστικής απόφασης για την επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης θεωρείται ανεπαρκής αν: α) δεν ενέχει προσδιορισμό των τμημάτων που εναπέμειναν, ήτοι αναφορά για το εμβαδόν τους και τα λοιπά προσδιοριστικά τους στοιχεία και β) δεν αναφέρει την κατά προορισμό χρήση των τμημάτων που απομένουν, καθώς και τη, μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση, δυνατότητα ή μη της πραγματοποίησης της χρήσης αυτής και με ποιες προϋποθέσεις (ΑΠ 1430//2022, ΑΠ 1481/2022, ΑΠ 171/2020, ΑΠ 210/2019, ΑΠ 205/2017, ΑΠ 1279/2015, ΑΠ 1619/2010).

Επιπλέον, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης, κατά την παραπάνω διάταξη, αν το ακίνητο, τμήμα του οποίου απαλλοτριώθηκε, είχε πριν από την απαλλοτρίωση, έστω και δευτερευόντως, ως προορισμό την οικοδόμηση, πρέπει, για την ευδοκίμηση του σχετικού αιτήματος, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας του τμήματος αυτού που απομένει, να αποδεικνύεται, σωρευτικά, ότι το εν λόγω ακίνητο πληρούσε, κατά τις διατάξεις που ισχύουν, τους όρους δόμησης κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση και ότι το τμήμα αυτού που απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, δεν είναι πλέον άρτιο, ούτε κατά παρέκκλιση, ή είναι μεν άρτιο αλλά όχι οικοδομήσιμο (ΑΠ 1430/2022, ΑΠ 171/2020, AΠ 210/2019, ΑΠ 205/2017, ΑΠ 96/2015, ΑΠ 1290/2009).

Με την προαναφερόμενη τροποποίηση επαναφέρθηκε η έννοια της "σημαντικής" μείωσης της αξίας του ακινήτου που απομένει μετά την απαλλοτρίωση, όπως ίσχυε στο ν.δ. 797/1971. Η κρίση του Εφετείου ότι επήλθε μείωση της αξίας του ακινήτου αυτού ανάγεται σε πράγματα και δεν υπόκειται σε έλεγχο του Αρείου Πάγου. Ο όρος, όμως, "σημαντική", ως αόριστη νομική έννοια, υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο, ενώ το δικαστήριο οφείλει να αιτιολογεί ειδικά τον τρόπο υπολογισμού της μείωσης και του ποσοστού της (ΑΠ 1481/2022, ΑΠ 121/2020, AΠ 210/2019, ΑΠ 96/2015).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 του Ν. 653/1977 "περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών για τη διάνοιξη εθνικών οδών κ.λπ.", (όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 62 παρ. 9 και 10 του Ν. 947/1979, αναφορικά με την εφαρμογή αυτής και στις περιπτώσεις των προς βελτίωση των υφιστάμενων οδών πραγματοποιούμενων νέων χαράξεων ή διαπλατύνσεων αυτών ή τμημάτων, καθώς και επί των επαρχιακών οδών για το μέχρι 20 μέτρων πλάτους αυτών), προκειμένου περί διανοίξεως εκτός σχεδίου πόλεων εθνικών οδών πλάτους κατάληψης 30 μέτρων, οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες κάθε πλευράς υποχρεούνται σε αποζημίωση ζώνης πλάτους 15 μέτρων με την συμμετοχή τους στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης των καταλαμβανόμενων από τις οδούς αυτές ακινήτων.

Με την παράγραφο 3 του ως άνω άρθρου ορίστηκε ότι ως ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες για την εφαρμογή του, θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπο επί των διανοιγόμενων οδών, ενώ κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου όταν οι δικαιούχοι της αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση είναι υπόχρεοι για την πληρωμή αυτής επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Έτσι, με τη διάταξη της παραγράφου 3 του ως άνω άρθρου εισάγεται τεκμήριο ωφέλειας για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τα οποία με τη διάνοιξη εθνικής οδού αποκτούν πρόσωπο σ' αυτή. Το τεκμήριο αυτό κρίθηκε αρχικά ως αμάχητο, που σημαίνει ότι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να το ανατρέψουν αποδεικνύοντας την έλλειψη ωφέλειάς τους από τη διάνοιξη εθνικής οδού.

Οι προαναφερόμενες διατάξεις του άρθρου 1 παράγραφοι 1, 3 και 4 του Ν. 653/1977, που εισάγουν αμάχητο τεκμήριο ωφέλειας, κρίθηκε ότι αντίκεινται στο άρθρο 1 του Πρώτου (Πρόσθετου) Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης δικαιωμάτων του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η οποία, μετά την επικύρωσή της με το ν.δ. 53/1974, αποτελεί εσωτερικό δίκαιο και υπερισχύει κάθε άλλης διάταξης του ημεδαπού δικαίου, άρα και της πιο πάνω διατάξεως του Ν. 653/1977 (άρθρο 28 παρ. 1 Συντάγματος).

Ωστόσο, το τεκμήριο αυτό δεν καταργείται, αλλά εξακολουθεί να ισχύει ως μαχητό και συνεπώς, αν οι παρόδιοι ιδιοκτήτες θεωρούν ότι δεν ωφελούνται, αλλά αντιθέτως ζημιώνονται από την απαλλοτρίωση, μπορούν να το καταρρίψουν, αποδεικνύοντας ότι δεν ωφελούνται και να διεκδικήσουν την αντίστοιχη αποζημίωση, ήτοι ρύθμιση που προβλέπεται ρητά πλέον και από το άρθρο 33 ν. 2971/2001 (ΟλΑΠ 7/2013, ΑΠ 1319/2023, ΑΠ 465/2020, ΑΠ 982/2018, ΑΠ 212/2017).

Ειδικότερα, με το άρθρο 33 παρ. 1 του Ν. 2971/2001 "περί αιγιαλού και παραλίας και άλλων διατάξεων" ορίζεται, ότι το κατά τις διατάξεις του Ν. 653/1977 τεκμήριο της ωφέλειας των ιδιοκτητών είναι μαχητό και κρίνεται μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης από το αρμόδιο, για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, Εφετείο, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου αυτού.

Μάλιστα, από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1 και 4 του άρθρου 33 ν. 2971/2002 (που ισχύει από 19-1-2002), προκύπτει ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και ότι, εκτός από την πρόσοψη επί της διανοιγομένης οδού, που προέβλεπε ο ως άνω νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο, που περιλαμβάνεται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου (ΑΠ 487/2021, ΑΠ 682/2020, ΑΠ 273/2019, ΑΠ 1554/2017, ΑΠ 423/2016, ΑΠ 688/2011, ΑΠ 1009/2011).

Εξάλλου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 37 του ως άνω νόμου (2971/2001), καταλαμβάνονται από τις ρυθμίσεις του άρθρου 33 του ίδιου νόμου οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις, που κηρύσσονται μετά την έναρξη της ισχύος του, καθώς και οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις, που κηρύχθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του άρθρου 33, αλλά δεν είχε ολοκληρωθεί η συντέλεσή τους μέχρι την έναρξη ισχύος του (ΑΠ 807/2021, ΑΠ 546/2020, ΑΠ 1168/2017, ΑΠ 982/ 2015, ΑΠ 1012/2011, ΑΠ 136/2009, ΑΠ 1167/2009).

Αντίθετα για τις απαλλοτριώσεις η συντέλεση των οποίων είχε ήδη ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη ισχύος των ανωτέρω διατάξεων, δηλαδή για τις συντελεσμένες κατά την έναρξη ισχύος του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 αναγκαστικές απαλλοτριώσεις, δεν εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις του άρθρου αυτού (Ολ. ΑΠ 7/2013, ΑΠ 807/2021, ΑΠ 838/2021, ΑΠ 546/2020, ΑΠ 1012/2011, ΑΠ 1056/2008) και οι ενδιαφερόμενοι ιδιοκτήτες, προκειμένου να επιτύχουν τη δικαστική ανατροπή του, κατά τα ανωτέρω, τεκμηρίου ωφελείας τους για τα ακίνητά τους, που απέκτησαν με τη διάνοιξη, βελτίωση ή διαπλάτυνση εθνικής οδού, πρόσωπο σ' αυτή, μπορούν να προσφύγουν ενώπιον του αρμόδιου πολιτικού δικαστηρίου, είτε στο πλαίσιο της δίκης για τον καθορισμό της οφειλόμενης αποζημίωσης, είτε και εκτός της δίκης αυτής, με αγωγή, η οποία εκδικάζεται από το αρμόδιο καθ` ύλην δικαστήριο κατά την τακτική διαδικασία (ΑΠ 807/2021, ΑΠ 396/2020, ΑΠ 982/2018, ΑΠ 816/2018, ΑΠ 198/2017).

Εξάλλου, από τις ανωτέρω διατάξεις των άρθρων 1 του Ν. 653/1977 και 33 του Ν. 2971/2001, σε συνδυασμό και με εκείνες των άρθρων 111, 118 και 216 παρ. 1 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι για το ορισμένο της αίτησης ή αγωγής περί άρσης του ανωτέρω τεκμηρίου ωφέλειας, αρκεί, αλλά και απαιτείται η αναφορά στο δικόγραφο της ιδιότητας του αιτούντος ως κυρίου του απαλλοτριωμένου ακινήτου και των περιστατικών, εξαιτίας των οποίων το τμήμα του ακινήτου αυτού που απέμεινε από την απαλλοτρίωση, δεν ωφελείται από αυτήν, αλλά αντιθέτως, ζημιώνεται (ΑΠ 838/2021, ΑΠ 104/2015, ΑΠ 34/2015).

Ο από το άρθρο 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (ΟλΑΠ 2/2021, ΟλΑΠ 3/2020, ΑΠ 38/2020). Επίσης, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, γιατί δεν έχει καθόλου ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ο από αυτήν λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν, από το αιτιολογικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν προκύπτουν, σαφώς και επαρκώς, τα πραγματικά εκείνα περιστατικά που είναι, κατά το νόμο, αναγκαία για την εφαρμογή, στην συγκεκριμένη περίπτωση, του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε, όπως και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με συνέπεια να μην είναι δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή όχι εφαρμογής του κανόνα αυτού του ουσιαστικού δικαίου (ΟλΑΠ 1/2020, ΟλΑΠ 2/2019, ΑΠ 2/2022).

Η ύπαρξη νόμιμης βάσης και η αντίστοιχη έλλειψή της πρέπει να προκύπτουν αμέσως από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο δε Άρειος Πάγος διαπιστώνει την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του προκειμένου λόγου αναίρεσης, ελέγχοντας μόνο την προσβαλλόμενη απόφαση και το αιτιολογικό της και όχι το περιεχόμενο άλλων εγγράφων ή αποφάσεων σε εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ (ΑΠ 509/2020).

Αντίθετα, δεν ιδρύεται λόγος αναίρεσης κατά τη διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις της απόφασης ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση και στάθμισή τους και στην αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως, κατά την διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος (ΟλΑΠ 2/2022, ΑΠ 1096/2021, ΑΠ 521/2021, ΑΠ 464/2020).

Ως ζητήματα, των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση, νοούνται μόνο οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν, δηλαδή, στη θεμελίωση ή την κατάλυση του δικαιώματος που ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και η επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε η εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (ΟλΑΠ 24/1992, ΟλΑΠ 1/1999, ΑΠ 122/2020, 1373/2019, ΑΠ 918/2019, ΑΠ 564/2018).

Το πόρισμα, δηλαδή το συμπέρασμα που προκύπτει από τις αποδείξεις, είναι σαφές, όταν αναφέρεται στην απόφαση χωρίς ενδοιασμούς (με βεβαιότητα) ότι αποδείχθηκε συγκεκριμένο γεγονός και δεν χρησιμοποιούνται από το δικαστήριο εκφράσεις που κλονίζουν το πόρισμα, ως προϊόν πλήρους δικανικής πεποίθησης (ΑΠ 805/2021, ΑΠ 1397/2019, ΑΠ 1653/2018, ΑΠ 1206/2018).

Δεν υπάρχει δε έλλειψη αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές μεν, αλλά πλήρεις αιτιολογίες, αφού αναγκαίο να εκτίθεται σαφώς στην απόφαση είναι μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε και όχι ο λόγος για τον οποίο αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (ΑΠ 1388/2021, ΑΠ 145/2021, ΑΠ 605/2020, ΑΠ 30/2020). Στην προκειμένη περίπτωση, με τις παραδοχές που προαναφέρθηκαν, το Εφετείο δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, ως προς το ζήτημα του καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για τις ιδιοκτησίες των αναιρεσίβλητων με αριθμ. ..., ..., ..., ..., ...

και ..., τις οποίες ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε. Περαιτέρω, με τις ως άνω παραδοχές το Εφετείο, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς το ως άνω ζήτημα ιδιαίτερης αποζημίωσης για τη μείωση της αξίας των απομενόντων τμημάτων των ακινήτων των αναιρεσίβλητων και για τη μείωση της αξίας του κτίσματος που βρίσκεται στην υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία, πλήρεις σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των παραπάνω αναφερομένων διατάξεων και συνεπώς δεν υπέπεσε στις από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 του ΚΠολΔ πλημμέλειες, όπως διατείνεται το αναιρεσείον με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, κατά το οικείο μέρος του.

Ειδικότερα, το Εφετείο παρέθεσε για τα εν λόγω ακίνητα των αναιρεσίβλητων τους λόγους για τους οποίους τα εναπομείναντα τμήματα και το ευρισκόμενο στην υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησία κτίσμα υφίστανται υποτίμηση της αξίας τους και καθόρισε με βάση αυτούς το ποσοστό μείωσης της αξίας του (ΑΠ 759/2020, ΑΠ 645/2020). Ειδικότερα:

α) για την υπ'αριθμ. ... ιδιοκτησία (των 1ου, 2ης, 3ου και 4ης των αναιρεσίβλητων), αναφέρεται το εμβαδόν πριν την απαλλοτρίωση και αυτό που απομένει μετά από αυτήν, περιγράφεται το εμπορικό κτίσμα που υφίσταται εντός αυτής και τις επιχειρήσεις που στεγάζονται με μισθώσεις, καθώς και ότι λειτουργεί επ' αυτής πρατήριο καυσίμων, ενώ μνημονεύεται η από Μαρτίου 2011 έκθεση του ΣΟΕ, σύμφωνα με την οποία, λόγω της κατασκευής του νέου οδικού άξονα, η πυκνότητα κίνησης των οχημάτων θα αυξηθεί αρκετά, με τις συνεπακόλουθες περιβαλλοντικές επιπτώσεις (ηχητική και αέρια ρύπανση, υποβάθμιση του δομημένου περιβάλλοντος), επίσης μειώνεται σημαντικά η λειτουργικότητα του εμπορικού κτιρίου, ενώ αντίστοιχη ζημία θα υποστεί και το πρατήριο πώλησης, λόγω μείωσης των πωλήσεων εξαιτίας των έργων που θα πραγματοποιηθούν και της εγγύτητας με το όριο της απαλλοτρίωσης και η πολεοδομική κατάσταση του ακινήτου μειονεκτεί κατά 10%.

Ότι οι εκτιμητές του ΣΟΕ προσδιορίζουν τη μείωση της αξίας του εδάφους του εναπομείναντος τμήματος σε 24% και τη μείωση των επικειμένων κτισμάτων σε 30% της αρχικής τους αξίας, εφόσον η απαλλοτρίωση πραγματοποιηθεί σε ολόκληρο το εύρος της και συνεπώς θα καταστραφεί η κυκλοφοριακή σύνδεση, ενώ παράλληλα θα υπάρξει αδυναμία κατασκευής νέας σύνδεσης για την επαναλειτουργία του πρατηρίου καυσίμων, βλαπτική μεταβολή που επιβεβαιώνουν και οι μηχανικοί των ιδιοκτητών.

Ότι, λόγω επανακαθορισμού του ορίου απαλλοτρίωσης με κατάργηση του κλάδου 2 του Α.Κ. Σπάρτης, που διέρχεται έμπροσθεν της ιδιοκτησίας και της μη κατάληψης του συνόλου της έκτασης δεν έχει γίνει κατάργηση της κυκλοφοριακής σύνδεσης του ακινήτου, χωρίς να είναι ακόμη γνωστό αν τελικά θα απαιτηθεί να καταργηθεί η κυκλοφοριακή σύνδεση, ούτε αν θα υπάρξει δυνατότητα κατασκευής νέας κυκλοφοριακής σύνδεσης μετά την απαλλοτρίωση.

Για τους παραπάνω λόγους, κατά τις παραδοχές, το Εφετείο καθόρισε την ποσοστιαία μείωση της αξίας του εναπομένοντος τμήματος εδάφους σε 24% και την ποσοστιαία μείωση της αξίας των υφισταμένων κτιρίων σε 25% της αξίας τους, δηλαδή προσδιόρισε στο ίδιο ποσοστό την απομείωση της αξίας του εδάφους με αυτό της ως άνω έκθεσης και σε ποσοστό μικρότερο από την αναφερόμενη σ'αυτήν των υφισταμένων κτιρίων, λαμβάνοντας υπόψη τη μεταβολή που επήλθε, λόγω του επανακαθορισμού του ορίου της απαλλοτρίωσης και της μη κατάργησης της κυκλοφοριακής σύνδεσης του ακινήτου, περαιτέρω δε προσδιόρισε την αξία των κτισμάτων.

Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι αβασίμως το αναιρεσείον αιτιάται την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι έπρεπε να απορρίψει το αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης ως προώρως ασκηθέν, καθώς, προκειμένου να προσδιορίσει την ποσοστιαία μείωση του εναπομείναντος εδάφους και των κτισμάτων, έλαβε υπόψη της ότι δεν έχει καταληφθεί το σύνολο της έκτασης και δεν έχει καταργηθεί, ως προβλέπεται, η κυκλοφοριακή σύνδεση του ακινήτου.

Σε κάθε δε περίπτωση κατά την εκδίκαση της αίτησης για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος επιβάλλεται να εξετάζεται ενιαίως και το αίτημα για προσδιορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης και όχι ανεξάρτητα από αυτήν (ΑΠ 215/2012, ΑΠ 627/2007), β) για την υπ' αριθμ. ... ιδιοκτησία (των πέμπτου και έκτου των αναιρεσίβλητων), αναφέρεται ότι πριν την απαλλοτρίωση είχε εμβαδόν 3.690,23 τ.μ.

και χρησιμοποιούνταν ως αγρός, μετά δε την απαλλοτρίωση απομένει ένα τμήμα έκτασης 2.846,93 τ.μ., ότι το ακίνητο επιβαρύνεται πολεοδομικά ως προς τη θέση τυχόν κατασκευαζομένου κτιρίου, που καθιστά πρακτικώς ανέφικτη την οικοδόμησή του και περιορίζει τη δυνατότητα οικοπεδικής του αξιοποίησης, προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%, γ) από την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία (της 7ης αναιρεσίβλητης), που χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια ελαιοδένδρων και πορτοκαλιών και έχει οικοπεδική αξία, ευρισκόμενη εντός των ορίων του οικισμού ..., απαλλοτριώνονται 1.035,06 τμ. και απομένει ένα τμήμα έκτασης 979,50 τ.μ. και ενώ πριν την απαλλοτρίωση ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο, μετά την απαλλοτρίωση το εναπομένον κατέστη μη οικοδομήσιμο, λόγω της τήρησης των υποχρεωτικών αποστάσεων από το βασικό οδικό δίκτυο και η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος ως προς την οικοπεδική του αξιοποίηση, καθώς επίσης μειώνει τη γεωργική του χρήση, προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά ποσοστό 60%, δ) για την ...

ιδιοκτησία (των 8ου και 9ης των αναιρεσίβλητων) αναφέρεται ότι πριν την απαλλοτρίωση είχε εμβαδόν 8.123,01 τ.μ., καλλιεργούνται ελαιόδενδρα, πλην όμως έχει και οικοπεδική αξία, ευρισκόμενη εντός του οικισμού της ... και μετά την απαλλοτρίωση απομένει έκταση 5.864,19 τ.μ., η οποία δεν χάνει μεν την αρτιότητα και οικοδομησιμότητά της, αλλά επιβαρύνεται η χρήση της, προκαλώντας μείωση της αξίας της κατά ποσοστό 5%, ε) για την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία (του 10ου αναιρεσίβλητου) αναφέρεται ότι είχε έκταση 20.144,31 τμ. και μετά την απαλλοτρίωση απομένει ένα τμήμα 6.293,78 τ.μ.. Ότι η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος, περιορίζοντας τη δυνατότητα αγροτικής του εκμετάλλευσης και οικοπεδικής αξιοποίησης, προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%, στ) για την υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία (του 10ου αναιρεσίβλητου) αναφέρεται ότι πριν την απαλλοτρίωση είχε έκταση 4.246,19 τ.μ. και οικοπεδική αξία, μετά δε την απαλλοτρίωση απομένει ένα τμήμα 3.782,89 τ.μ. και ότι η απαλλοτρίωση του μεγαλύτερου τμήματος του ακινήτου επιβαρύνει τη χρήση του εναπομένοντος, περιορίζοντας τη δυνατότητα αγροτικής του εκμετάλλευσης και οικοπεδικής αξιοποίησης, προκαλώντας μείωση της αξίας του κατά 10%.

Το γεγονός ότι το Εφετείο αξιολόγησε διαφορετικά ορισμένα κριτήρια, δεν καθιστά αναιρετέα την απόφασή του, όπως αβάσιμα αιτιάται το αναιρεσείον, στον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, κατά το οικείο μέρος της, διότι με τις ανωτέρω αιτιάσεις το αναιρεσείον, υπό την επίφαση της αναιρετικής πλημμέλειας εκ του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ, επιδιώκει απαραδέκτως να πλήξει την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του Δικαστηρίου ουσίας αναφορικά με τον καθορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης.

Περαιτέρω, το Εφετείο δεν παραβίασε εκ πλαγίου τις προαναφερθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, τις οποίες και ορθά εφάρμοσε, καθόσον διέλαβε στην πληττόμενη απόφασή του αιτιολογίες επαρκείς, σαφείς, χωρίς αντιφάσεις, λογικά κενά ή ενδοιαστικές κρίσεις, ως προς τα ζητήματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και δη αυτά των περιστάσεων, εξαιτίας των οποίων τα τμήματα των επιδίκων ιδιοκτησιών των αναιρεσίβλητων, που απομένουν μετά την απαλλοτρίωση, και του ευρισκόμενου στην υπ' αριθμ. ...

ιδιοκτησία των 1ου, 2ης, 3ου και 4ης των αναιρεσίβλητων κτίσματος υφίστανται μείωση της αξίας τους, ενώ οι αιτιολογίες αυτές στηρίζουν επαρκώς το αποδεικτικό πόρισμα. Επομένως, έχει νόμιμη βάση και όσα αντίθετα υποστηρίζει το αναιρεσείον με τον 1ο αναιρετικό λόγο, κατά το οικείο μέρος, για την εκ πλαγίου παραβίαση, με ελλιπή και αντιφατική αιτιολογία, του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, πρέπει να απορριφθούν ως ουσιαστικά αβάσιμα.

Κατόπιν αυτών ο 1ος αναιρετικός λόγος, κατά το ως άνω σκέλος του, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος και σε κάθε περίπτωση, ως απαράδεκτος, κατά το μέρος που, κατά τα ανωτέρω, πλήττει την εκτίμηση των αποδείξεων.

Περαιτέρω, με τον ίδιο λόγο, το αναιρεσείον αιτιάται την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι στερείται νόμιμης βάσης, καθώς διέλαβε ελλιπή αιτιολογία επί του ουσιώδους ζητήματος της αναγνώρισης μη ύπαρξης ωφέλειας από την ένδικη απαλλοτρίωση στις με αριθμούς ... και ... ιδιοκτησίες του 10ου αναιρεσίβλητου. Ειδικότερα, το Εφετείο δέχθηκε ότι δεδομένης της μείωσης της αξίας των άνω ιδιοκτησιών κατά ποσοστό 10% δεν μπορεί να γίνει λόγος για ύπαρξη ωφέλειας που προκύπτει από την απαλλοτρίωση αυτή και συνεπώς τα απαλλοτριούμενα ακίνητα δεν πρέπει να συμμετέχουν στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης.

Με τις ως άνω παραδοχές, όμως, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες για το ουσιώδες ζήτημα της άρσεως του τεκμηρίου ωφέλειας για τις ως άνω ιδιοκτησίες του 10ου αναιρεσείοντος, με συνέπεια να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή μη εφαρμογή των προαναφερθεισών διατάξεων ουσιαστικού δικαίου των παρ. 1 και 4 του άρθρου 33 ν. 2971/2002 (που ισχύει από 19-1-2002 κατ' άρθρο 37 αυτού), οι οποίες ήταν εφαρμοστέες στην ένδικη περίπτωση, καθόσον η επίμαχη απαλλοτρίωση συντελέστηκε μετά την έναρξη ισχύος του, του πρώτου (πρόσθετου) πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) που επικυρώθηκε με το Ν.Δ. 53/1974, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 1 παράγραφοι 1, 3 και 4 του Ν. 653/1977 και να στερείται η προσβαλλόμενη απόφασή του νόμιμης βάσης.

Συγκεκριμένα, το Εφετείο, με τις ως άνω παραδοχές του, δεν διευκρινίζει και δεν δέχεται με σαφήνεια αν οι ως άνω ιδιοκτησίες του 10ου αναιρεσίβλητου αποκτούν πρόσωπο επί της διανοιγόμενης οδού ή αν αυτές αποκτούν πρόσωπο επί παράπλευρης παρακαμπτηρίου οδού, αν αυτές έχουν πρόσβαση και μπορούν να εισέλθουν στην νέα κατασκευασθείσα οδό ή αν αυτές έχουν πρόσβαση και μπορούν να εισέλθουν σε παράπλευρη παρακαμπτήριο οδό και αν υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης των ακινήτων στα έργα που περιλαμβάνονται στη ζώνη απαλλοτρίωσης και τις επιπτώσεις της απαλλοτρίωσης στις χρήσεις των ακινήτων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, κατά το σκέλος αυτού, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της εκ πλαγίου παραβίασης των διατάξεων που προαναφέρθηκαν, ως προς την άρση του τεκμηρίου ωφέλειας, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω, κατά παραδοχή του πρώτου (1ου) λόγου της αναίρεσης, κατά το σκέλος του που αναφέρεται σε έλλειψη νόμιμης βάσης, όσον αφορά το αίτημα άρσης του τεκμηρίου ωφέλειας των ιδιοκτησιών με αριθμούς (ΑΚΠ) ... και ... του δέκατου αναιρεσίβλητου και του δεύτερου (2ου) λόγου της αναίρεσης που αναφέρεται στη μη λήψη υπόψη πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και σε εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, όσον αφορά το αίτημα επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης για την υφιστάμενη εντός της με αριθμό (ΑΚΠ) ...

ιδιοκτησίας οικία του δέκατου αναιρεσίβλητου, πρέπει να αναιρεθεί μόνον κατά ένα μέρος η προσβαλλόμενη ... απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου και συγκεκριμένα να αναιρεθεί κατά το μέρος της που αφορά την αναγνώριση ότι ο δέκατος αναιρεσίβλητος, ως παρόδιος ιδιοκτήτης, δεν ωφελείται από την ένδικη απαλλοτρίωση για τις με αριθμούς (ΑΚΠ) ...

και ... ιδιοκτησίες του και για τον προσδιορισμό της αξίας της υφισταμένης εντός της ... ιδιοκτησίας του ίδιου (10ου) αναιρεσίβλητου σε 900 ευρώ ανά τ.μ. και να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το ως άνω μέρος που αναιρείται προς περαιτέρω εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Τέλος, πρέπει, να καταδικασθεί ο δέκατος (10ος) αναιρεσίβλητος, ο οποίος ηττήθηκε, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα του τελευταίου και το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στα δικαστικά έξοδα των παριστάμενων αναιρεσίβλητων (5ου, 6ης, 7ης, 8ου και 9ου), ως προς τους οποίους απορρίφθηκε η αίτηση αναίρεσης, εκ των οποίων η 7η παραστάθηκε μόνη της με πληρεξούσιο δικηγόρο και οι 5ος, 6η, 8ος και 9ος παραστάθηκαν με διαφορετικό πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό (ΑΠ 1342/2023, ΑΠ 301/2021).

Θα επιβληθούν, όμως, μειωμένα, σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1, 3 του ν. 3693/1957, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αρ. 18 του Εισ.Ν. του ΚΠολΔ, όπως αυτό ισχύει μετά τη με αριθ. 134423/1992 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ Β` 11/20-1-1993), που εκδόθηκε κατ` εξουσιοδότηση του άρθρου 5 παρ. 12 του ν. 1738/1987, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό (ΑΠ 447/2022, ΑΠ 872/2020).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Δέχεται εν μέρει την από 21-6-2019 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης ... αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. ... τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, ως προς τον δέκατο αναιρεσίβλητο (Ι. Σ. του Π. και ήδη τον κληρονόμο του Μ. Γ. Κ. του Μ. Κ.).

Αναιρεί εν μέρει την ... τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ναυπλίου, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το ως άνω μέρος που αναιρέθηκε, στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον δέκατο αναιρεσίβλητο (Ι. Σ. του Π. και ήδη τον κληρονόμο του Μ. Γ. Κ. του Μ. Κ.) στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

Απορρίπτει την ως άνω αίτηση αναίρεσης ως προς τους λοιπούς (πρώτο, δεύτερη, τρίτο, τέταρτη, πέμπτο, έκτη, έβδομη, όγδοο και ένατο) αναιρεσίβλητους.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της έβδομης αναιρεσίβλητης (Σ. Γ. και Χ. Γ.), τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ και των παρισταμένων αναιρεσίβλητων, πέμπτου (Ν. Μ. του Ε.), έκτης (Ε. Μ. του Ε.), όγδοου (Ε. Ε. Κ.) και ένατου (Α. Ε. Κ.), τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Νοεμβρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 9 Ιανουαρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ