2180/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2180 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2180/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Οκτωβρίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1.Τ. Β. του Γ., 2 Τ. Γ. Β. το γένος Κ., 3 Τ. Σ. του Β., 4 Τ. Σ. χήρας Γ.,5.Κ. Μ. χήρα Ν. Κ., απεβίωσε και την δίκη συνεχίζουν οι: α) Κ. Σ. του Ν., ) Κ. Π. το γένος Κ., ) Τ. Γ. Β. το γένος Κ., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Nικολάου Διαλυνά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και 6. Κ. Θ. του Ν., ο οποίος απεβίωσε.

Των αναιρεσιβλήτων:1.Λ. Α. του Γ., κατοίκου ..., 2.Της Ο.Ε. υπό την επωνυμία … που εδρεύει στα … και εκπροσωπείται νόμιμα, οι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κυριάκο Τριανταφυλλίδη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις και 3. Της ανωνύμου Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ", η οποία εδρεύει στην … και διατηρεί υποκατάστημα στη … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάζαρο Χατζηθέμελη, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 12780/2001 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, την πλαγιαστική αγωγή αυτών, την με αριθ. καταθ. 464/8-1-2002 ανακοίνωση δίκης με προσεπίκληση των 1ου και 2ου ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Αφού συνεκδικάσθηκαν οι αγωγές εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3013/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1703/2004 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι ήδη αναιρεσίβλητοι με την με αριθ. 266/15-7-2004 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 828/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναιρεί εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση και παραπέμπει την υπόθεση για εκ νέου συζήτηση στο ίδιο Εφετείο.

Εκδόθηκε η 2577/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 16-2-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 15-2-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 16-2-2010 αιτήσεως για αναίρεση της 2577/2009 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης, ως προς τον πρώτο λόγο της.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από τις διατάξεις των άρθρων 62 εδ. α', 73, 159 παρ. 2, 160 παρ. 1 και 556 παρ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι η αναίρεση που ασκήθηκε στο όνομα προσώπου, που έχει πεθάνει κατά το χρόνο άσκησής της, είναι απορριπτέα λόγω ακυρότητας του δικογράφου, η οποία λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της δικογραφίας οι από τους αναιρεσείοντες Μ. χήρα Ν. Κ. και Θ. Ν.. Κ. έχουν αποβιώσει αντίστοιχα την 14-4-2007 και 28-3-2008, ήτοι πριν την άσκηση της αναιρέσεως (25-2-2010), οι δε αναιρεσείοντες Σ. Κ., Π. Κ., Γ. Τ. και Γ. Κ., Ν. Κ. και Π. Κ. Κ., εξ αδιαθέτου κληρονόμος της πρώτης και του αποβιώσαντος ομοίως κληρονόμου της Θ. Κ., αντίστοιχα, εμφανίστηκαν στο Εφετείο στη δικάσιμο της 22-1-2009 και δήλωσαν επανάληψη της διακοπείσης δίκης και με αυτή την ιδιότητά τους, κατ' ορθή εκτίμηση, άσκησαν την ένδικη αναίρεση. Επομένως η αίτηση αναιρέσεως ως προς τους ανωτέρω θανόντες πρέπει να απορριφθεί λόγω ακυρότητας του δικογράφου.

2. Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ν. ΓπΝ/1911, 297, 298, 300, 330 και 914 Α.Κ. συνάγεται, ότι αναγκαία προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση σε σύγκρουση αυτοκινήτων είναι η υπαιτιότητα του οδηγού που προκάλεσε τη ζημία, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της πράξης ή παράλειψης του οδηγού αυτού και της σύγκρουσης από την οποία προκλήθηκαν οι ζημίες.

Τέτοιος σύνδεσμος πρόσφορος για την επέλευση του αποτελέσματος υπάρχει όταν η σχετική πράξη ή παράλειψη του ζημιώσαντος ήταν ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να προκαλέσει τη ζημία. Η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση είναι ζήτημα καθαρά πραγματικό και κρίνεται από το δικαστήριο της ουσίας.

Όμως η κρίση για το αν τα πραγματικά περιστατικά που κυριαρχικά διαπίστωσε το δικαστήριο της ουσίας επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του αποτελέσματος πού επήλθε υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο. Περαιτέρω, η ύπαρξη της υπαιτιότητας ή της συνυπαιτιότητας, καθώς και ο βαθμός πταίσματος των υπαίτιων οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, δεν αναιρούνται από μόνο το γεγονός ότι ένας από τους οδηγούς αυτούς παραβίασε τις διατάξεις του ΚΟΚ, αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων αυτού από τους οδηγούς δεν θεμελιώνει αυτή καθαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος.

Αποτελεί απλά στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παράβασης και του αποτελέσματος που επήλθε (ΑΠ 823/2008). Εξάλλου, κατά το άρθρο 29 παρ. 3 ν.2094/1992 (ΚΟΚ), που ίσχυε κατά το χρόνο που συνέβη το επίδικο τροχαίο ατύχημα, εάν όχημα ακινητοποιηθεί αναγκαστικά επί του οδοστρώματος από βλάβη ή άλλη αιτία, ο οδηγός του υποχρεούται να καταβάλλει κάθε προσπάθεια γα το μετακινήσει εκτός του οδοστρώματος, και, αν δεν μπορεί, να τοποθετήσει αμέσως την κατ' άρθρο 81 του παρόντος Κώδικα τριγωνική πινακίδα σε απόσταση 100 τουλάχιστον μέτρων πίσω από το όχημα ή την ειδική προειδοποιητική συσκευή σε κατάλληλη θέση και κατά τη νύχτα να έχει αναμμένα τα φώτα θέσης.

Αν το όχημα εξ αιτίας βλάβης ρυμουλκείται στον αυτοκινητόδρομο ή την οδό ταχείας κυκλοφορίας, υποχρεούται να εξέλθει αυτών στην πρώτη έξοδο. Ενώ κατά τη διάταξη του άρθρου 34 παρ. 9 ιδίου νόμου, ο οδηγός μηχανοκίνητου οχήματος, εκτός των δίτροχων μοτοποδηλάτων και διτρόχων μοτοσυκλετών χωρίς κάνιστρο, αν υποχρεωθεί να σταθμεύσει σε οδόστρωμα σε θέση που απαγορεύεται η στάθμευση είναι υποχρεωμένος να τοποθετήσει πινακίδα ή κατάλληλη συσκευή, σύμφωνα με το άρθρο 81 του παρόντος Κώδικα, με τρόπο ώστε να ειδοποιούνται από απόσταση οι οδηγοί που πλησιάζουν.

Η πινακίδα τοποθετείται στο οδόστρωμα και σε απόσταση μεγαλύτερη από 20 μέτρα στις κατοικημένες περιοχές, 50 δε μέτρα εκτός κατοικημένων περιοχών. Η αυτή υποχρέωση υφίσταται και για τα ρυμουλκούμενα στην ως άνω περίπτωση. Επίσης με τη διάταξη του άρθρου 34 παρ. 2 στοιχ. ή του ιδίου νόμου ορίζεται ότι η στάση ή στάθμευση οχήματος απαγορεύεται σε οδοστρώματα που είναι χωρισμένα σε δύο λωρίδες κυκλοφορίας και αν το εναπομένον πλάτος της λωρίδας μεταξύ οχήματος και απαγορευτικής γραμμής υπέρβασης είναι μικρότερο από τρία (3) μέτρα.

Από τις διατάξεις αυτές του ν.2094/1992 (ΚΟΚ) σαφώς συνάγεται, ότι αν όχημα ακινητοποιηθεί αναγκαστικά επί του οδοστρώματος αυτοκινητόδρομου ή οδού ταχείας κυκλοφορίας, εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 29 παρ. 3, ενώ αν τούτο γίνει σε άλλη οδό τότε δεν εφαρμόζεται η διάταξη αυτή, αλλά εκείνη του άρθρ. 34 παρ. 9 ΚΟΚ, δηλαδή και τότε επιβάλλεται η τοποθέτηση της κατά το άρθρο 81 ΚΟΚ τριγωνικής πινακίδας σε απόσταση μεγαλύτερη από είκοσι (20) μ., αν πρόκειται για κατοικημένη περιοχή και περισσότερο από πενήντα (50) μ.

εκτός κατοικημένων περιοχών, σε θέση που απαγορεύεται η στάθμευση, όπως σε οδόστρωμα που είναι χωρισμένο σε δύο λωρίδες κυκλοφορίας και το εναπομένον πλάτος της λωρίδας μεταξύ οχήματος και απαγορευτικής γραμμής υπέρβασης είναι μικρότερο από τρία (3) μέτρα. Σε περίπτωση που ο οδηγός παραλείπει την επιβαλλομένη εκ των περιστάσεων υποχρέωση αυτή, ένεκα δε και αυτής της παραλείψεως συνέβη πρόσκρουση του επερχομένου αυτοκινήτου επί του σταθμευμένου, είναι δυνατό να θεμελιωθεί συντρέχον πταίσμα του οδηγού του τελευταίου αυτοκινήτου, ανεξαρτήτως του πταίσματος του άλλου.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή μη συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος κατά την επέλευση της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου ως προς το εάν τα περιστατικά που το δικαστήριο της ουσίας δέχεται ανελέγκτως ως αποδειχθέντα συγκροτούν την έννοια αυτού, ενώ ο καθορισμός της βαρύτητας του πταίσματος και του ποσοστού κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η αποζημίωση αφορά εκτίμηση πραγμάτων που δεν ελέγχεται ακυρωτικώς.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α' του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού εσωτερικού δικαίου. Ο κανόνας παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε με τη μη εφαρμογή, η οποία συντελείται, όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή όταν δεν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ έπρεπε ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχτηκε σχετικά με την αποκλειστική υπαιτιότητα του θανόντος συγγενή των αναιρεσειόντων στο ένδικο τροχαίο ατύχημα τα ακόλουθα περιστατικά: Την 4.12.1998 και περί ώρα 18.25', ο Γ. Τ., ηλικίας τότε δέκα επτά ετών, οδηγούσε την υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτοσικλέτα, ιδιοκτησίας του πατέρα του (πρώτου ενάγοντος), ο οποίος συνήθιζε να την παραχωρεί προς οδήγηση σ' αυτόν εν γνώσει και της μητέρας του (δεύτερης ενάγουσας) και κινούνταν στο πρώτο χιλιόμετρο της οδού Σταυρού - Ν.

Βρασνών με κατεύθυνση προς τα Βρασνά. Το ως άνω χιλιομετρικό σημείο βρίσκεται μέσα σε κατοικημένη περιοχή, μέσα στο σχέδιο πόλης του Δ. Δ. Σταυρού του Δήμου Ρεντίνας και φωτίζεται με στύλους φωτισμού, οι οποίοι φέρουν φωτιστικά σώματα υδραργύρου 125 WATT. Οι άνω στύλοι απέχουν μεταξύ τους 26 μ., σύμφωνα με την 5018/26.9.2002 βεβαίωση του Δήμου Ρεντίνας.

Στο ως άνω σημείο δεν υπάρχει πινακίδα απαγόρευσης της στάθμευσης. Αντίθετα είναι σημείο που συνήθως σταθμεύουν οχήματα. Η ως άνω οδός έχει πλάτος 8,80 μ., είναι ευθεία και συμβάλλεται με παρόδια οδό δεξιά για τα κινούμενα προς Ν. Βρασνά οχήματα. Ο πρώτος εναγόμενος κατά την προαναφερόμενη ημέρα και ώρα, λόγω μηχανικής βλάβης του Ι.Χ.Φ.

αυτοκινήτου που οδηγούσε, με αριθμό κυκλοφορίας ..., ιδιοκτησίας της δεύτερης εναγομένης, στάθμευσε αυτό στο δεξί άκρο της άνω οδού με κατεύθυνση προς Ν. Βρασνά, αμέσως μετά την παρόδια οδό και σε απόσταση είκοσι μέτρων περίπου από την υπάρχουσα κολώνα φωτισμού της Δ.Ε.Η. Η δεξιά πλευρά του φορτηγού απείχε από το πεζοδρόμιο ένα μέτρο περίπου, ενώ το συνολικό πλάτος του οχήματος είναι 2,50 μέτρα.

Κατά, τον προαναφερόμενο χρόνο η κίνηση των οχημάτων στην οδό ήταν αραιή ενώ το οδόστρωμα ήταν υγρό λόγω βροχής. Ο ανήλικος, οδηγώντας την προαναφερόμενη μοτοσικλέτα, εξαιτίας της βροχής, η οποία θόλωνε τα γυαλιά μυωπίας που φορούσε, αφού δεν έφερε το κατάλληλο προστατευτικό κράνος, ώστε να εμποδίζονται τα νερά της βροχής να πέφτουν επάνω στα γυαλιά του, δεν αντιλήφθηκε την ύπαρξη του σταθμευμένου Ι.Χ.Φ.

αυτοκινήτου των εναγόντων, με αποτέλεσμα να προσκρούσει με το εμπρόσθιο τμήμα της μοτοσικλέτας του επί του οπίσθιου μέρους του φορτηγού στο μέσον αυτού. Εξαιτίας της ως άνω σύγκρουσης ο ανήλικος συγγενής των εναγόντων τραυματίστηκε θανάσιμα. Αποκλειστικά υπαίτιος του θανάσιμου τραυματισμού του είναι ο ίδιος, διότι δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως το σταθμευμένο σύννομα Ι.Χ.Φ.

του εναγομένου, στο προαναφερόμενο σημείο, αφού οδήγησε την ως άνω δίκυκλη μοτοσικλέτα χωρίς προσοχή, δεδομένου ότι δεν κατείχε, λόγω της ανηλικότητάς του, άδεια οδήγησης. Δεν προέβη σε αποφευκτικό ελιγμό προς αριστερά, ενώ μπορούσε να πράξει αυτό, αφού το εναπομείναν πλάτος του οδοστρώματος ήταν 5,30 μ.

και δεν υπήρχαν αντιθέτως κινούμενα οχήματα, ώστε να εμποδίζουν τον παραπάνω ελιγμό, ούτε τροχοπέδησε. Αντίθετα δεν αποδείχθηκε υπαίτια συμπεριφορά του εναγομένου οδηγού, ο οποίος στάθμευσε το όχημά του σε σημείο όπου δεν απαγορεύεται η στάθμευση, σε επαρχιακή οδό και μέσα σε κατοικημένη περιοχή, με αποτέλεσμα να μην έχει υποχρέωση τοποθέτησης τριγωνικής πινακίδας σε απόσταση είκοσι μέτρων, σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 9 του Κ.Ο.Κ., όπως ίσχυε κατά τον προαναφερόμενο χρόνο (Ν. 614/1977).

Λόγω δε της ύπαρξης της προαναφερόμενης κολώνας της Δ.Ε.Η. δεν ήταν υποχρεωμένος να έχει αναμμένα τα φώτα του οχήματός του". Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις ανωτέρω διατάξεις του άρθρου 34 παρ. 2 στοιχ. η' και 9 του ν.2094/1992 (ΚΟΚ). Διότι, ενώ δέχεται ότι το πλάτος του οδοστρώματος της ανωτέρω επαρχιακής οδού είναι 8,80 μ. (πλάτος κάθε λωρίδας κυκλοφορίας 4,40 μ.) και το πλάτος του σταθμευμένου φορτηγού είναι 2,50 μ., ενώ η απόσταση αυτού από το πεζοδρόμιο 1μ., δηλ.

ότι το εναπομένον πλάτος της λωρίδας κυκλοφορίας είναι 0,90 μ., ήτοι μικρότερο των τριών (3) μέτρων και άρα πρόκειται για σημείο της οδού, όπου απαγορεύεται η στάση και η στάθμευση οχημάτων και συνεπώς ο οδηγός ήταν υποχρεωμένος να τοποθετήσει την τριγωνική πινακίδα ή την κατάλληλη συσκευή, σύμφωνα με το άρθρο 81 παρ. 15 του ΚΟΚ, παρόλα αυτά δεν εφάρμοσε ορθά τις ανωτέρω διατάξεις, δεχόμενο ότι ο οδηγός του φορτηγού δεν είχε υποχρέωση τοποθέτησης τριγωνικής πινακίδος, η οποία ήταν απαραίτητη για να ειδοποιούνται από απόσταση οι οδηγοί που πλησιάζουν.

Επομένως, ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου, που εκτιμάται ως αιτίαση, από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παρελκούσης της ερεύνης των λοιπών αναιρετικών λόγων και, προκειμένης παραδοχής δευτέρας αναιρέσεως, να κρατηθεί η υπόθεση, κατά το άρθρο 580 παρ. 3 εδ.

γ' ΚΠολΔ, από το παρόν Δικαστήριο και να ερευνηθεί στη συνέχεια η ουσία της υπόθεσης επί της από 26-3-2003 (αριθ. κατ. 1334/2003) εφέσεως των αναιρεσειόντων και από 5-5-2003 (αριθ. κατ. 1754/2003) επικουρικής εφέσεως των δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων, οι οποίες ασκήθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα και είναι, συνεπώς, τυπικά βάσιμες.

Ακολούθως πρέπει, κατά το άρθρο 254 ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην κατ' αναίρεση δίκη (άρθρ. 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), να διαταχθεί η επανάληψη της συζητήσεως, προκειμένου οι διάδικοι να υποβάλουν κατά τη νέα συζήτηση τις προτάσεις τους επί των ανωτέρω εφέσεων και στη συνέχεια να ερευνηθεί η ουσιαστική βασιμότητα αυτών.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16-2-2010 αίτηση για αναίρεση της 2577/2009 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης ως προς τους αναιρεσείοντες Μ. χήρα Ν. Κ. και Θ. Ν. Κ..

Αναιρεί ως προς τους λοιπούς αναιρεσείοντες την 2577/2009 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει κατά τούτο την από 26-3-2003 (αριθ. κατ. 1334/2003) έφεση των αναιρεσειόντων και την από 5-5-2003 (αριθ. κατ. 1754/2003) επικουρική έφεση των δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων κατά της 3013/2003 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης.

Δέχεται τυπικά τις ανωτέρω εφέσεις.

Διατάσσει την επανάληψη της συζητήσεως για να συμπληρωθεί το κενό που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 20 Νοεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 11 Δεκεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ