2177/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2177 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2177/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γρηγόριο Λαπατά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1. Ε. Ν. του Μ. και 2 Μ. Ν. του Α., κατοίκων ..., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φωτεινή Κανέτη και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ε. Δ. του Γ., κατοίκου ... και 2. Του Αλληλοασφαλιστικού Συνεταιρισμού με την επωνυμία "ΑΛΛΗΛΟΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Δ.Χ.ΜΕΤΟΧΩΝ ΚΤΕΛ Ν.Ξάνθης ΣΥΝ.Π.Ε.", που εδρεύει στην Ξάνθη και εκπροσωπείται νόμιμα, οι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θωμά Σταμόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την υπ'αρ 3141/Εγα466/12-10-2009 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και την υπ' αριθ. 841/Εγα127/2010,11/03/2010 αγωγή του 1ου ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:107/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 59/2012 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 28-3-2012 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γρηγόριος Λαπατάς, ανέγνωσε την από 29-1-2013 έκθεση του κωλυομένου να συμμετάσχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτη Παναγιώτη Ρουμπή, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη όλων των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330, 914 και 932 Α.Κ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Εξάλλου, από τις διατάξεις του άρθρου αυτού και του άρθρου 300 του ΑΚ προκύπτει ότι, όταν στη γένεση ή την επέλευση της ζημίας από αδικοπραξία συντέλεσε και πταίσμα του ζημιωθέντος κατά την έννοια του άρθρου 330 ΑΚ, το δικαστήριο της ουσίας μπορεί κατά την ελεύθερη κρίση του, αφού σταθμίσει τις περιστάσεις και ιδιαίτερα το βαθμό πταίσματος του ζημιωθέντος και του ζημιώσαντος, ή να μη επιδικάσει αποζημίωση ή να μειώσει το ποσό της.

Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και αν παραβιάστηκε κανόνας εσωτερικού δικαίου. Ο κανόνας αυτός παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει, αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοστεί εσφαλμένα.

Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, λόγος για αναίρεση απόφασης επειδή δεν έχει νόμιμη βάση ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της τα περιστατικά που είναι αναγκαία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, η οποία αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με το χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης (Ολ.

ΑΠ 1/1999). Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις, αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναγόμενου απ' αυτές συμπεράσματος, ως είναι και η κρίση Εφετείου ως προς το ποσοστό συνυπαιτιότητας εκατέρου των εμπλεκομένων στο ατύχημα προσώπων, γιατί το δικαστήριο προβαίνει στην κρίση του αυτή, ανέλεγκτα (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ), εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτόν είναι αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο Λαμίας, με την προσβαλλόμενη απόφασή του (59/2012), όπως απ' αυτήν προκύπτει, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα:".... Το ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα έγινε στις 27.05.2007 και περί ώρα 11:00' π.μ. στο 158° χλμ. της Ν.Ε.Ο. Αθηνών-Λαμίας (ΠΑΘΕ). Ο πρώτος εναγόμενος της β' πιο πάνω αγωγής οδηγώντας το υπ' αριθ. ...

λεωφορείο Δημόσιας Χρήσης, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στο δεύτερο εναγόμενο της ίδιας αγωγής Αλληλοασφαλιστικό Συνεταιρισμό με την επωνυμία "ΑΛΛΗΛΟΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Δ.Χ. ΜΕΤΟΧΩΝ ΚΤΕΛ Ν. Ξάνθης ΣΥΝ.Π.Ε.", εκτελούσε το δρομολόγιο των ΚΤΕΛ Ξάνθης από Αθήνα προς Ξάνθη και κινούνταν με κατεύθυνση προς Λαμία.

Η συγκεκριμένη οδός είναι ασφάλτινη, διπλής κατευθύνσεως με διαχωριστικό στηθαίο και με δύο λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση στο σημείο του ατυχήματος, το ρεύμα κίνησης του οχήματος έχει πλάτος 8 μέτρα, στο σημείο του ατυχήματος ήταν καμπύλη, καθώς υπήρχε αριστερή στροφή ως προς την πορεία των οχημάτων, επικρατούσε ηλιοφάνεια, υπήρχε πυκνή κυκλοφορία οχημάτων, ενώ η ορατότητα στο σημείο αυτό περιορίζονταν λόγω της αριστερής στροφής.

Ο Κ. Ν., γιος της πρώτης και αδελφός της δεύτερης των εναγουσών της β' πιο πάνω αγωγής, οδηγούσε την υπ' αριθ. ... δίκυκλη μοτοσυκλέτα, μάρκας SUZUKI, τύπου GSX-ΗΑYABUSA 1300R, 1299cc και κινούνταν επί της ίδιας ως άνω οδού ομόρροπα με το λεωφορείο και όπισθεν αυτού. Σημειώνεται ότι η μοτοσυκλέτα, κατά το χρόνο του ατυχήματος, ήταν ασφαλισμένη στην ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "GENERAL UNION", αλλά με την υπ' αριθ. 156/18.09.2009 απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης ανακλήθηκε οριστικά για παραβίαση νόμου η άδεια σύστασης και λειτουργίας της ανωτέρω ασφαλιστικής εταιρίας και έκτοτε στις υποχρεώσεις αυτής υπεισήλθε το εκκαλούν-εναγόμενο Ν.Π.Ι.Δ.

με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ". Αμέσως μετά την αριστερή πιο πάνω στροφή η μοτοσυκλέτα επέπεσε με σφοδρότητα στο πίσω μέρος του λεωφορείου, με αποτέλεσμα την ανατροπή αυτής, το σύρσιμο της επί του οδοστρώματος για 70 μ. και το θανάσιμο τραυματισμό του οδηγού της. Αποκλειστικά υπαίτιος για την πρόκληση του ατυχήματος είναι ο οδηγός της μοτοσυκλέτας.

Ειδικότερα, ο θανών οδηγός κατά το χρόνο του ατυχήματος οδηγούσε τη μοτοσυκλέτα χωρίς σύνεση και με διαρκώς τεταμένη την προσοχή του στην οδήγηση και χωρίς τον πλήρη έλεγχο του οχήματος του ώστε να μπορεί να εκτελεί τους απαραίτητους χειρισμούς ρυθμίζοντας ανάλογα την ταχύτητα του. Αντίθετα, έχοντας αναπτύξει υπερβολική για τις περιστάσεις ταχύτητα, η οποία οπωσδήποτε υπερέβαινε το νόμιμο επιτρεπόμενο όριο των 110 χλμ/ώρα - τούτου συναγομένου κυρίως από τις εκτεταμένες φθορές που προκάλεσε στο λεωφορείο, από το σύρσιμο της μοτοσυκλέτας κατά 70 μ.

όπως προαναφέρθηκε, αλλά και από την προανακριτική κατάθεση του επιβάτη του λεωφορείου Γ.-Γ. Α., ο οποίος κατέθεσε χαρακτηριστικά ότι "το λεωφορείο τραντάχτηκε ολόκληρο" - και παρά το ότι εισέρχονταν σε κλειστή αριστερή στροφή και όφειλε να μειώσει ταχύτητα σε επίπεδο ανάλογο με την περίσταση, ήτοι στα 110 χλμ/ώρα κατ' ανώτερο όριο, έχασε τον έλεγχο της μηχανής του στην ανωτέρω αριστερή στροφή και αμέσως μετά την έξοδο αυτής επέπεσε στο πίσω μέρος του λεωφορείου που οδηγούσε ο πρώτος εναγόμενος της β' αγωγής και πρώτος ενάγων της α' αγωγής.

Από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν προέκυψε ότι ο τελευταίος κατά την οδήγηση του λεωφορείου επιχείρησε αιφνίδιο ελιγμό αριστερά ώστε να αποκόψει την πορεία της όπισθεν αυτού ερχόμενης μοτοσυκλέτας και ότι για το λόγο αυτό ο οδηγός της επέπεσε πίσω του παρά το ότι επιχείρησε ελιγμό προς τα δεξιά, όπως οι ενάγουσες της β' αγωγής και το εναγόμενο της α' αγωγής διατείνονται.

Από τις σαφείς από 27 Μαΐου 2007 προανακριτικές καταθέσεις των επιβατών του λεωφορείου Γ.-Γ. Α. και Κ. Τ. αποδείχθηκε ότι το λεωφορείο εκινείτο καθ' όλη τη διάρκεια του ταξιδιού αλλά και κατά το χρόνο του ατυχήματος στη δεξιά από τις δύο λωρίδες κυκλοφορίας και εντός αυτής, ενώ κατά το χρόνο του ατυχήματος δεν επιχείρησε καμία αιφνίδια αλλαγή πορείας, κάτι που αν συνέβαινε ευχερώς θα το είχε διαπιστώσει ιδίως η δεύτερη ως άνω μάρτυρας, η οποία καθόταν στη θέση πίσω από τον οδηγό.

Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται και από το σημείο πρόσκρουσης στο λεωφορείο, το οποίο εντοπίζεται αριστερά του κέντρου αυτού και στο ύψος της πινακίδας κυκλοφορίας, όπου η μηχανή επέπεσε με το αριστερό τμήμα του τιμονιού της, καθώς επίσης και από τα σημάδια μήκους 70 μέτρων που άφησε η μηχανή επί της ως άνω οδού και τα οποία ξεκινούν σε σημείο πλέον του ενός μέτρου δεξιά από το μέσο της ανωτέρω οδού.

Το ότι το λεωφορείο δεν κινούνταν στο άκρο δεξιό της δεξιάς λωρίδας κυκλοφορίας (άρθρο 16 παρ. 1 Κ.Ο.Κ.), αλλά στο μέσον και στα αριστερά αυτής, δεν μπορεί να θεμελιώσει συνυπαιτιότητα του οδηγού του. Και τούτο γιατί πέραν του ότι η παράβαση εκ μέρους του της προαναφερόμενης διάταξης του ΚΟΚ είναι γεγονός που καθαυτό δεν είναι ικανό και δεν μπορεί κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων να συντελέσει στην επέλευση της σύγκρουσης των οχημάτων και στο θάνατο του μοτοσικλετιστή και ως εκ τούτου δεν συνδέεται αιτιωδώς με την επέλευση του ζημιογόνου αποτελέσματος, η κίνηση ακόμη και πλησίον της διαχωριστικής γραμμής των δύο λωρίδων κυκλοφορίας δεν αφαιρεί την επιμέλεια και προσοχή στην οδήγηση του οδηγού του λεωφορείου, δεδομένου ότι αυτός δεν μπορούσε να προβλέψει την τόσο αιφνίδια και αντικανονική κίνηση του μοτοσικλετιστή.

Πλέον όμως αυτών, το μέγεθος του λεωφορείου δεν του επέτρεπε να κινείται πάνω σε στροφή στο άκρο δεξιό της λωρίδας κυκλοφορίας του. Κατά το χρόνο του ατυχήματος το λεωφορείο κινούνταν με ταχύτητα 98 χλμ/ώρα, αντί του νόμιμου επιτρεπόμενου για λεωφορεία ορίου των 90 χλμ/ώρα, η παράβαση αυτή όμως του οδηγού του δεν συντέλεσε στην πρόκληση του ατυχήματος και δεν συνδέεται αιτιωδώς με αυτό, ατύχημα που θα συνέβαινε ακόμη και αν ο πρώτος εναγόμενος έβαινε με ταχύτητα 90 χλμ/ώρα αλλά και κάτω από αυτή.

Σε περίπτωση, τέλος, που υποτεθεί ότι ο μοτοσυκλετιστής ήθελε να προσπεράσει το λεωφορείο θα μπορούσε να το κάνει με ασφάλεια πραγματοποιώντας την προσπέραση εισερχόμενος κατά τις επιταγές του ΚΟΚ στην αριστερή λωρίδα κυκλοφορίας. Επομένως η ένσταση του εναγομένου Επικουρικού Κεφαλαίου περί συνυπαιτιότητας του ενάγοντος οδηγού του λεωφορείου στην πρόκληση του ατυχήματος (άρθρο 300 ΑΚ) πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Με τις παραδοχές αυτές, η προσβαλλόμενη απόφαση (59/2012) του Εφετείου Λαμίας κατέληξε, εκτός των άλλων, στην απόρριψη κατ' ουσίαν της από 3-5-2011 και με αριθμό έκθεσης κατάθεσης 65/3-5-2011 έφεσης των ήδη αναιρεσειουσών κατά της υπ' αριθμόν 107/2011 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας, το οποίο είχε καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα (απόρριψη της από 12-10-2009 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 3142/ΕΓα 466/2009 αγωγής αυτών περί αναγνωρίσεως καταβολής σε καθεμιά απ' αυτές χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ψυχικής τους οδύνης από το θάνατο του προαναφερόμενου θανόντος συγγενούς τους, δεχόμενο και εκείνο ότι αποκλειστικά υπαίτιος για το επίδικο αυτοκινητικό τροχαίο ατύχημα ήταν ο ως άνω θανών υιός της πρώτης και αδελφός της δεύτερης των εναγουσών-εκκαλουσών και ήδη αναιρεσειουσών Κ.

Ν.). Κρίνοντας έτσι το Εφετείο Λαμίας, διέλαβε στην ως άνω προσβαλλόμενη απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή όχι εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 297, 298, 300, 330, 330, 914 και 932 Α.Κ., 10 του Ν. ΓλΝ/1911, 12, 16 και 19 του Ν.2696/1999 (Κ.Ο.Κ.), τα οποία εφαρμόστηκαν.

Με τα δεδομένα αυτά δεν στέρησε αυτήν (απόφαση) νόμιμης βάση, ούτε παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις που ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε, διαλαμβάνοντας ειδικότερα πλήρη και εμπεριστατωμένη αιτιολογία ως προς την αποκλειστική υπαιτιότητα του Κ. Ν. του Α. (θανάσιμα τραυματισθέντος οδηγού της μοτοσυκλέτας), καθόσον ανέφερε με σαφήνεια και πληρότητα τα συγκροτούντα την έννοια της αμέλειας περιστατικά, που επέδειξε ο ως άνω θανών στην πρόκληση του επιδίκου τροχαίου αυτοκινητικού ατυχήματος και τα οποία μόνο βρίσκονται σε αιτιώδη συνάφεια με το ζημιογόνο αποτέλεσμα.

Επομένως, το Εφετείο δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ, που αποδίδεται με τους συναφείς και σχετικούς πρώτο και δεύτερο λόγους της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, οι οποίοι τυγχάνουν αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν.

ΙΙ. 'Επειτα, λοιπόν, από όλα τα παραπάνω πρέπει α) να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναίρεσης και β) να καταδικασθούν οι αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των εχόντων καταθέσει προτάσεις αναιρεσιβλήτων (άρθρο 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό της παρούσας.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την, από 28-3-2012 (αριθμός εκθέσεως καταθέσεως 15/29-3-2012), αίτηση αναίρεσης της υπ' αριθμόν 59/2012 απόφασης του Εφετείου Λαμίας.

ΚΑΙ

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 27 Νοεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 11 Δεκεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ