2174/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2174 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2174/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Οκτωβρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ..., 2) ..., 3)..., 4) ...., 5) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Κωστόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ομόρρυθμης Εταιρείας με την επωνυμία "... Ο.Ε.", όπως μετονομάστηκε η αρχικά αναιρεσίβλητη εταιρεία "... Ο.Ε.", που εδρεύει στη...και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρίστο Πανούση και κατέθεσε προτάσεις, 2)..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Πετρόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις, 3) ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Τατάκη και κατέθεσε προτάσεις, 4) ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ανδρέα Μπακόπουλου και κατέθεσε προτάσεις, 5) .., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Πετρόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16/1/2001 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη και τις από 30/1/2002, 4/7/2001, 10/7/2004 και 30/1/2002 προσεπικλήσεις-παρεμπίπτουσες αγωγές των 2ου, 3ου, 4ου και 5ου των ως άνω αναιρεσιβλήτων αντίστοιχα, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1855/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3203/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 3/1/2008 αίτησή τους κοινοποιούμενη στους 1)..., 2) ..., 3)..., συζύγου ..., κατοίκων ....

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 30/4/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η από 3/1/2008 αίτηση, για αναίρεση της υπ' αριθμό 3203/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών, κατά τον τελευταίο, από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, λόγο αυτής.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1002 και 1117 του ΑΚ, 12, παρ. 1, 4 παρ.1, 5 και 13 του Ν 3741/29, που διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του ΑΚ με το άρθρο 54 του ΕισΝΑΚ, σαφώς συνάγεται ότι επί οριζοντίας ιδιοκτησίας, ιδρύεται κυρίως μεν χωριστή (διαιρεμένη) κυριότητα σε όροφο οικοδομής, ή διαμέρισμα ορόφου, παρεπομένως δε και αναγκαστική συγκυριότητα, που αποκτάται αυτοδικαίως κατ' ανάλογη μερίδα στα μέρη του όλου ακινήτου, που χρησιμεύουν σε κοινή απ' όλους τους οροφοκτήτες χρήση, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται κατά ενδεικτική στις διατάξεις αυτές απαρίθμηση, το έδαφος, οι αυλές κλπ.

Ο προσδιορισμός των κοινοκτήτων και κοινοχρήστων αυτών μερών, γίνεται, είτε με τη συστατική της οροφοκτησίας δικαιοπραξία, είτε με ιδιαίτερες συμφωνίες μεταξύ όλων των οροφοκτητών, κατά το άρθρο 4 παρ. 1, 5 και 13 του ως άνω Ν. 3741/ 29, Αν τούτο δεν γίνει, αν δηλαδή δεν ορίζεται τίποτα από την ως άνω δικαιοπραξία, ούτε με ιδιαίτερες συμφωνίες, τότε ισχύει ο προσδιορισμός που προβλέπεται από τις πιο πάνω διατάξεις.

Το ίδιο συμβαίνει, ήτοι ισχύει ο προσδιορισμός, που πρόβλεπε από τις αναγκαστικού δικαίου πολεοδομικές διατάξεις νόμου, όταν οι πιο πάνω δικαιοπραξία και συμφωνίες αντίκεινται στις διατάξεις αυτές, όταν δηλαδή ο καθορισμός των κοινοχρήστων, κατ' έκταση και περιεχόμενο, με βάση τις ανωτέρω συμφωνίες έρχεται σε ευθεία αντίθεση με ρητή πολεοδομική διάταξη που απαγγέλλει ρητώς ή σαφώς ακυρότητα.

Τέτοια διάταξη είναι και εκείνη του άρθρου 1 παρ, 5 εδ. τελευταίο του ν. 960/79 "περί επιβολής υποχρεώσεων προς δημιουργίαν χώρων σταθμεύσεως αυτοκινήτων δια την εξυπηρέτησιν των κτιρίων" όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 Ν. 1221/81. Κατά την τελευταία αυτή διάταξη "οι τυχόν δημιουργούμενες θέσεις σταθμεύσεως εις τον ελεύθερον ισόγειον χώρον του κτιρίου, όταν τούτο κατασκευάζεται επί υποστηλωμάτων (pilotis) κατά τις ισχύουσες διατάξεις, δεν δύνανται να αποτελέσουν διηρημένας ιδιοκτησίας".

Δηλαδή οπό τη διάταξη αυτή προκύπτει με σαφήνεια, ότι, όταν η οικοδομή ανεγείρεται με άδεια και υπό το πολεοδομικό σύστημα της αφέσεως του ισογείου χώρου ακαλύπτου, ο ακάλυπτος αυτός χώρος δε μπορεί ν' αποτελέσει διηρημένες ιδιοκτησίες, που να ανήκουν δηλαδή σε ένα ή περισσότερους ιδιοκτήτες, είτε αυτοί είναι οροφοκτήτες είτε τρίτοι, αλλά θα παραμείνει ως κοινόχρηστος, με την πιο πάνω έννοια, χώρος, επί του οποίου αποκτάται αυτοδικαίως, όπως προαναφέρθηκε, συγκυριότητα, εφόσον υφίσταται οριζόντιο ιδιοκτησία σε όροφο οικοδομής ή σε διαμέρισμα ορόφου και παρεπομένως αναγκαστική συγκυριότητα των οροφοκτητών κατ' ανάλογη μερίδα τούτων επί του κοινοχρήστου αυτού χώρου, που χρησίμευε σε κοινή απ' όλους τους οροφοκτήτες χρήση, στον καθορισμό και μόνον της οποίας (χρήσεως) μπορούν να προβούν.

Επομένως, η συμφωνία των οροφοκτητών για κατάργηση του κοινοχρήστου χαρακτήρα της (pilotis) και η μεταβίβαση του χώρου αυτής σε τρίτους, κατά διηρημένες ιδιοκτησίες, έρχεται σε ευθεία αντίθεση προς την άνω πολεοδομική διάταξη του ν.1221/81, η οποία είναι αναγκαστικού δικαίου, ως επιδιώκουσα (η συμφωνία αυτή) το απαγορευμένο και αθέμιτο αποτέλεσμα ήτοι την κάλυψη του υποχρεωτικώς από το νόμο ακαλύπτου ισογείου χώρου ή τη μεταβίβαση αυτού σε τρίτους, κατ' αποκλειστική τους ιδιοκτησία και είναι, για το λόγο αυτό, απολύτως άκυρη, ως αντικείμενη στην αναγκαστικού δικαίου ως άνω απαγορευτική πολεοδομική διάταξη (ΑΚ 174).

Η ακυρότητα δε αυτή μπορεί να προταθεί, καθό απόλυτη, από καθένα που έχει έννομο συμφέρον, αλλά και από τον αντισυμβληθέντα, πέραν ακόμη των διοικητικών (επιβολή προστίμου, κατεδάφιση αυθαιρέτου) και των ποινικών κυρώσεων (άρθρο 458 ΠΚ στο οποίο παραπέμπει η διάταξη του άρθρου 124 του ΓΟΚ) τις οποίες συνεπάγεται η συμφωνία αυτή όταν εκτελείται. (Ολ ΑΠ 5/1991, ΟλΑΠ 23/2000).

Έννομο δε συμφέρον για την προβολή τής, ως άνω, ακυρότητας έχουν όλοι οι ιδιοκτήτες ορόφων ή διαμερισμάτων της πολυκατοικίας, ως συγκύριοι του κοινοκτήτου και κοινοχρήστου μέρους της πιλοτής, το οποίο (έννομο συμφέρον) έγκειται στο δικαίωμά τους να μην ανέχονται την παρουσία τρίτων - μη ιδιοκτητών, ως προς τη χρήση των κοινών μερών της πολυκατοικίας, παρά μόνον, είτε των ιδιοκτητών, είτε τρίτων, οι οποίοι, κατόπιν σύμβασης (π.χ.

μίσθωσης) με τον ιδιοκτήτη, έχουν και τη χρήση του διαμερίσματος, παρακολουθηματικό χαρακτήρα του οποίου, όπως προαναφέρθηκε, έχει ο χώρος στάθμευσης. Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων του αρθ. 13 παρ.1 και 3 Ν 3741/1929 και του αρθ. 4 παρ. 1 του ίδιου νόμου, προκύπτει ότι, με τη συστατική της οροφοκτησίας δικαιοπραξία, με μεταγενέστερη συμφωνία όλων των συνιδιοκτητών, που γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο μεταγραφόμενο, μπορεί εγκύρως να παραχωρηθεί δικαίωμα αποκλειστικής χρήσεως σε ιδιοκτήτες ορόφων ή διαμερισμάτων της ίδιας οικοδομής στους ανωτέρω ανοικτούς κοινόχρηστους χώρους, καθώς και στις ανοικτές θέσεις σταθμεύσεως αυτοκινήτων στην πιλοτή της πολυκατοικίας.

Στην περίπτωση αυτή ο περιορισμός της χρήσεως των λοιπών οροφοκτητών έχει απλώς το χαρακτήρα δουλείας κατά το ανωτέρω άρθρο 13 παρ. 3 ν.3741/1929, χωρίς όμως να είναι πραγματική δουλεία, με την έννοια των άρθρων 1118 και 1119 ΑΚ, έχει δε την έννοια ότι δεσμεύει τους καθολικούς και ειδικούς διαδόχους των συμβληθέντων και αντιτάσσεται κατά των τρίτων.

Τέλος, σύμφωνα με τα ανωτέρω, οι ως άνω θέσεις στάθμευσης στην πιλοτή δεν είναι αυθύπαρκτες, αλλά έχουν χαρακτήρα παρακολουθηματικό της οριζόντιας ιδιοκτησίας (διαμερίσματος ή ορόφου) και συνεπώς δεν είναι δυνατή ούτε η αυτοτελής διάθεση αυτών, ούτε η παραχώρηση της αποκλειστικής χρήσης αυτών σε τρίτο, μη ιδιοκτήτη.

Στην προκειμένη περίπτωση, το δικάσαν Εφετείο, ενώ έκρινε με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ότι η αναφερόμενη σ' αυτή τροποποιητική πράξη σύστασης οριζοντίου ιδιοκτησίας, με την οποία ορίζεται, ότι οι θέσεις στάθμευσης της πιλοτής τής επί της οδού ... πολυκατοικίας, η οποία κατασκευάστηκε από την πρώτη εναγομένη - νυν αναιρεσίβλητη εταιρεία, σε οικόπεδο ιδιοκτησίας αυτής, αποτελούν αυτοτελείς οριζόντιες ιδιοκτησίες ή παρακολουθήματα των διαμερισμάτων, κατά το μέρος αυτής που αφορά τους εναγομένους - μη ιδιοκτήτες καθώς και τα αγοραπωλητήρια συμβόλαια, με τα οποία η πρώτη εναγομένη - νυν αναιρεσίβλητος- οικοπεδούχος και κατασκευάστρια εταιρεία μεταβίβασε, κατά κυριότητα, στους λοιπούς εναγομένους - νυν αναιρεσιβλήτους- μη ιδιοκτήτες, τους αναφερόμενους σ' αυτή χώρους στάθμευσης της πιλοτής, είναι άκυρα, εν τούτοις στη συνέχεια έκρινε, ότι οι ενάγοντες- νυν αναιρεσείοντες, οι οποίοι τυγχάνουν ιδιοκτήτες οριζοντίων ιδιοκτησιών της πολυκατοικίας αυτής, δεν έχουν έννομο συμφέρον να ζητήσουν την ακύρωση των ως άνω συμβολαιογραφικών πράξεων, διότι οι επίδικες θέσεις στάθμευσης, με βάση την αρχική πράξη σύστασης οροφοκτησίας, θα ήσαν παρακολουθήματα άλλων διαμερισμάτων και όχι εκείνων, που ανήκουν στην κυριότητα των εναγόντων και απέρριψε την αγωγή αυτών, με την οποία ζητούσαν την ακύρωση των ως άνω συμβολαιογραφικών πράξεων.

Πλην, όμως, με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφήρμοσε τις προαναφερθείσες, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις, δεδομένου ότι, όπως αναφέρεται στην προηγηθείσα μείζονα νομική σκέψη, την ως άνω ακυρότητα έχουν έννομο συμφέρον να προβάλουν όλοι οι ιδιοκτήτες της πολυκατοικίας, ως συγκύριοι του κοινοκτήτου μέρους της πιλοτής.

Επομένως, ο τελευταίος (τέταρτος), από το αρθ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης (παραβίαση των ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των αρθ. 1001 και 1002 ΑΚ και 1 του Ν. 3741/1929, σύμφωνα με τις οποίες, όπως προαναφέρθηκε, τα μέρη του ακινήτου, για τα οποία δεν έχει συμφωνηθεί -με συμβ/κό έγγραφο- ότι αποτελούν αντικείμενο αποκλειστικής κυριότητας κάποιου εκ των ιδιοκτητών, είναι κοινόκτητα) και από το άρθ.559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ (κατ' ακολουθία της ως άνω παραβίασης των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων, παρά το νόμο κήρυξης απαραδέκτου, λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος) πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, παρελκούσης, μετά ταύτα, της έρευνας των λοιπών, αναφερομένων στο ίδιο, ως άνω, ζήτημα, λόγων αναίρεσης.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ) και να καταδικασθούν οι ηττηθέντες αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 3203/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Νοεμβρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Νοεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ