Supreme Court dismisses appeal on statute of limitations, ruling ten-year limit applies to compensation claims against the state for expropriation.

Απόφαση 2158 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2158/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου, Γεώργιο Σακκά και Παναγιώτη Χατζηπαναγιώτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Οκτωβρίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον κ. Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, ο οποίος κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, εκπροσωπούμενο από τον πληρεξούσιο Πάρεδρο του ΝΣΚ Γεώργιο Καρακώστα, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ν. Γ. του Ε., 2 Α. Γ. του Ε.,3 Α. συζ. Θ. Θ., το γένος Γ. Γ., 4 Ι. Γ. του Γ., 5 Α. συζ. Ι. Λ., 6 Α. Μ. του Χ., 7. Α. Π. Π. το γένος Χ. Μ., 8. Χ. Μ. του Ι., 9 Γ. Μ. του Ι., 10 Κ. Μ. του Γ., 11 Δ. Μ. του Γ. και 12. Α. Μ. του Γ., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 43668/20-12-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 15516/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 801/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 17-8-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δημητρούλα Υφαντή, ανέγνωσε την από 14-2-2012 έκθεση της κωλυομένης να συμμετάσχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτου Μαρίας Βασιλάκη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. 1. Κατά το αρθρ. 576 § 2 του ίδιου Κώδικα, αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει την συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σε αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, αν δε η κλήση δεν επιδόθηκε καθόλου ή δεν επιδόθηκε νόμιμα ή εμπρόθεσμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήτευση.

Από την παρ. 3 εδ. β' του ίδιου άρθρου 576, όπως το εδάφιο τούτο προστέθηκε με το άρθρο 62 του νόμου 4139/2013, και ισχύει από τις 23-3-2013, ενώ (σύμφωνα με το άρθρο 98 του αυτού νόμου) καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς υποθέσεις, ορίζεται "Σε περίπτωση απλής ομοδικίας, αν κάποιος δεν εκπροσωπηθεί από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως, ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς".

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 226 παρ. 4 εδ. β και γ του Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη κατ' άρθρο 575 εδ. β του ιδίου Κώδικα, αν η συζήτηση αναβληθεί, ο γραμματέας οφείλει αμέσως μετά το τέλος της συνεδριάσεως να μεταφέρει την υπόθεση στη σειρά των υποθέσεων που πρέπει να συζητηθούν κατά τη δικάσιμο που ορίστηκε.

Κλήση του διαδίκου για εμφάνιση στη δικάσιμο αυτή δε χρειάζεται και η αναγραφή της υποθέσεως στο πινάκιο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. Κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διατάξεως, η αναβολή της συζητήσεως της υποθέσεως και η εγγραφή αυτής στο πινάκιο του δικαστηρίου για τη μετ'αναβολή δικάσιμο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη δικάσιμο αυτή και επομένως δε χρειάζεται νέα κλήτευση του διαδίκου.

Προϋπόθεση, όμως, της εγκυρότητας της κλητεύσεως αυτής συνεπεία της αναβολής της υποθέσεως και της εγγραφής αυτής στο πινάκιο, είναι ότι ο απολιπόμενος, κατά την μετ'αναβολή δικάσιμο διάδικος, είχε επισπεύσει εγκύρως τη συζήτηση ή είχε νομίμως και εμπροθέσμως κλητευθεί να παραστεί στη δικάσιμο κατά την οποία αναβλήθηκε η υπόθεση ή είχε παραστεί νομίμως κατά την πρώτη αυτή δικάσιμο και επομένως με τη νόμιμη παράσταση και τη μη εναντίωσή του καλύφθηκε η ακυρότητα της μη κλητεύσεώς του κατά την αρχική δικάσιμο.

Αντιθέτως, αν κατά την αρχική δικάσιμο ο απολιπόμενος κατά τη μετ'αναβολή συζήτηση διάδικος δεν επέσπευσε εγκύρως τη συζήτηση ή δεν είχε κλητευθεί νομίμως να παραστεί, κατά δε την αρχική αυτή δικάσιμο δεν παραστάθηκε νομίμως, η αναβολή της υποθέσεως από το πινάκιο και η εγγραφή αυτής για τη νέα μετ'αναβολή δικάσιμο δεν ισχύει ως κλήτευσή του για τη δικάσιμο αυτή, αφού η μη νομιμότητα ή η έλλειψη της επισπεύσεως ή της κλητεύσεώς του για την αρχική δικάσιμο δεν καλύφθηκε λόγω της μη νόμιμης παραστάσεώς του κατ'αυτήν.

Στην προκειμένη περίπτωση, η από 17-8-2009 αίτηση για αναίρεση της υπ'αριθμ. 801/2009 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης προσδιορίστηκε για συζήτηση με επίσπευση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, για την αρχικά προσδιορισμένη δικάσιμο της 23-3-2012 κατά το άρθρο 568 παρ.2 και 3 Κ.Πολ.Δ. Κατά δη δικάσιμο εκείνη οι πρώτος, δεύτερος, τρίτη, τέταρτος, πέμπτη, εβδόμη, ένατος, δέκατος, ενδέκατος και δωδέκατος των αναιρεσιβλήτων Ν.

Γ., Α. Γ., Α. Θ., Ι. Γ., Α. Λ., Α. Π., Γ. Μ., Κ. Μ., Δ. Μ. και Α. Μ. κλήθηκαν να παρασταθούν για συζήτηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης νόμιμα και εμπρόθεσμα, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες από το αναιρεσείον υπ' αριθμ….,…, …, …, …., …, …, …και …/18-12-2013 αντίστοιχα εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης ….

Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τα έγγραφα που επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον μετά την κατά την 3-9-2009 άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης απεβίωσαν αντίστοιχα στις 8-3-2011 και 2-5-2000 οι εκ των αρχικώς αναιρεσιβλήτων Α. Μ. και Χ. Μ., και κληρονομήθηκαν αντίστοιχα εξ αδιαθέτου ο πρώτος από τους Μ. Μ., Γ.

Μ. και Α. Μ. γνήσια τέκνα του (βλ. το υπ'αριθμ. πρωτ. 21058/2011 πιστ/κό πλησιεστέρων συγγενών θανόντος του Δήμου Βόλβης Θεσσαλονίκης για τον πρώτο) και ο δεύτερος από την Α. Μ. σύζυγό του και τους Ι. Μ., Ε. Μ. και Δ. Μ. γνήσια τέκνα του (βλ. το υπ'αριθμ. 21061/2011 πιστ/κό πλησιεστέρων συγγενών θανόντος του ίδιου δήμου για τον δεύτερο).

Προς τους πιο πάνω πλησιεστέρους συγγενείς των δύο θανόντων αρχικά αναιρεσιβλήτων, το επισπεύδον Ελληνικό Δημόσιο επέδωσε επίσης αντίγραφο νόμιμα και εμπρόθεσμα της ένδικης αίτησης αναίρεσης με την πράξη κατάθεσης και προσδιορισμού δικασίμου εκείνης της 23-3-2012 και κλήσης για εμφάνιση και συζήτηση, η οποία ενείχε, ως εκ του περιεχομένου της, επανάληψη της διακοπείσης δίκης ως προς τον οποίο αποβιώσαντα στις 8-3-2011 και μετά την άσκηση της αιτήσεως αναιρέσεως Α.

Μ., η οποία εντεύθεν εγκύρως συνεχίστηκε πλέον στο πρόσωπο των κληθέντων με την ιδιότητα του αναιρεσιβλήτου (βλ. τις υπ'αριθμ…., … και …/27-7-2011 για τους κληρονόμους του Α. Μ. και …, …, … και …/27-7-2011 για τους κληρονόμους του Χ. Μ. εκθέσεις επιδόσεως του ίδιου δικαστικού επιμελητή …) εφ'όσον παράλληλα βεβαιώνεται κατ'ελευθέρα απόδειξη και στον απαιτούμενο βαθμό της πλήρους δικανικής πεποιθήσεως ότι το αναιρεσείον δεν γνώριζε ότι ο όγδοος των αναιρεσίβλητων Χ.

Μ. είχε αποβιώσει στις 2-5-2000 πριν από την άσκηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως. Κατά την αρχικά προσδιορισμένη δικάσιμο της 23-3-2012, κατά την οποίαν παρέστη το αναιρεσείον δια δικαστικού αντιπροσώπου, η συζήτηση αναβλήθηκε και η υπόθεση μεταφέρθηκε στο πινάκιο της δικασίμου της 11-1-2013, κατά την οποία επίσης το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο παρέστη δια δικαστικού αντιπροσώπου, ενώ οι αναιρεσίβλητοι ήταν απόντες και η συζήτηση της υπόθεση αναβλήθηκε για δεύτερη φορά για τη δικάσιμο της 4-10-2013 στο πινάκιο της οποίας μεταφέρθηκε και εγγράφηκε προσηκόν5ως, ώστε κατά τα προαναφερθέντα δεν χρειαζόταν οποιαδήποτε άλλη κλήτευση των αναιρεσιβλήτων κατ'άρθρον 226 παρ.4 εδ.

β' και γ' μετά τις δύο διαδοχικές αναβολές της συζητήσεως κατά τις δικασίμους της 23-3-2012 και 11-1-2013. Οι αναιρεσίβλητοι όμως όπως προκύπτει, από τα ταυτάριθμα πρακτικά δεν εμφανίσθηκαν ούτε κατέθεσαν έγγραφη δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ κατά την παραπάνω συνεδρίαση, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε κατά τη σειρά του πινακίου.

Επομένως πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση που επισπεύδεται από το αναιρεσείον παρά την απουσία των αναιρεσιβλήτων (άρθρ. 576 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.).

ΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 του Κ.Πολ.Δικ. ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου εσωτερικού ή διεθνούς. Ο κανόνας παραβιάζεται, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει όταν αποδίδεται στον κανόνα δικαίου διαφορετική έννοια από την αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία συντελείται όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δε, συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή όταν δεν εφαρμόζεται, ενώ έπρεπε να εφαρμοσθεί ή όταν εφαρμόσθηκε εσφαλμένως.

Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 10 παρ.1 του Ν.2882/2001 το οποίο σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 29 παρ.3 του αυτού νόμου εφαρμόζεται και επί απαλλοτριώσεων που κηρύχθηκαν από 1ης Φεβρουαρίου 1971, εφόσον οι σχετικές αξιώσεις έχουν γεννηθεί αλλά δεν έχουν παραγραφεί κατά την έναρξη ισχύος αυτού "Μετά την συντέλεση της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης η αξίωση για την είσπραξη της αποζημίωσης που προσδιορίσθηκε προσωρινώς ή οριστικώς παραγράφεται μετά δεκαετία από την κατάληψη του ακινήτου που απαλλοτριώθηκε. Εάν ο προσδιορισμός της οριστικής αποζημίωσης γίνει μετά τη συντέλεση της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης και την κατάληψη του ακινήτου, η αξίωση για την είσπραξη της τυχόν διαφοράς μεταξύ οριστικής και προσωρινής αποζημίωσης παραγράφεται μετά δεκαετία από εκ δημοσίευση της απόφασης που καθορίζει την οριστική τιμή". Στην παραγραφή αυτή υπόκειται και η αξίωση είσπραξης της αποζημίωσης από απαλλοτρίωση που συντελέσθηκε πριν από την ισχύ του άρθρου 33 Ν. 2971/2001 η οποία αποζημίωση αντιστοιχεί στο ποσό που το Ελληνικό Δημόσιο κατ'εφαρμογή του άρθρου 1 του Ν.653/1997 δεν κατέβαλε στον κύριο του απαλλοτριούμενου ακινήτου γιατί τον θεώρησε αυτοαποζημιούμενο ως οφελούμενο παρόδιο ιδιοκτήτη. Και τούτο διότι και η αξίωση αυτή είναι αξίωση από απαλλοτρίωση.

Στην προκειμένη περίπτωση η προσβαλλόμενη σχετικά με την προβληθείσα από το αναιρεσείον ένσταση της πενταετούς παραγραφής της αξιώσεως των αναιρεσιβλήτων για την είσπραξη της αποζημίωσης από την απαλλοτρίωση των ακινήτων τους δέχθηκε τα ακόλουθα: Το εκκαλούν επικαλούμενο τις διατάξεις των άρθρων 91 και 94 του ν.2362/1995 διατείνεται ότι η ένδικη απαίτηση έχει υποπέσει στην προβλεπόμενη από τις εν λόγω διατάξεις πενταετή παραγραφή η οποία άρχισε από 7-9-1994 οπότε δημοσιεύθηκε η υπ'αριθ. 925/7.9.1994 ΦΕΚ (Δ') η υπ'αριθ. 1094049/5725/0010/29.8.1994 απόφαση της επίμαχης απαλλοτρίωσης και ο συνοδεύων αυτήν κτηματολογικός πίνακας στον οποίο απεικονιζόταν οι επίδικες αυτοαποζημιούμενες εκτάσεις και κατά συνέπεια από τότε που γεννήθηκε η επίδικη αξίωση των εναγόντων και ήταν δυνατή η δικαστική της επιδίωξη, και μέχρι την άσκηση της ένδικης αγωγής στις 31.12.2004, παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των πέντε ετών, και επομένως έπρεπε να ληφθεί αυτεπαγγέλτως από το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο και απορριφθεί η ένδικη αγωγή. 0 ισχυρισμός αυτός περί παραγραφής της ένδικης απαιτήσεως κατά του Δημοσίου, παραδεκτά μεν προβλήθηκε το πρώτον στην κατ'έφεση δίκη, με τον υπό κρίση λόγο της ένδικης εφέσεως, καθόσον κατά τα προειρημένα στην νομική σκέψη, η παραγραφή υπέρ του Δημοσίου λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από τα δικαστήρια (Ολ.ΑΠ 22/2005, Ολ.ΑΠ 11/2003) , πλην όμως, υπό τα ως άνω εκτιθέμενα περιστατικά, είναι μη νόμιμος ως ερειδόμενος επί εσφαλμένης νομικής προϋποθέσεως και απορριπτέος.

Τούτο διότι, η ένδικη απαίτηση αφορώσα επιδίκαση αποζημίωσης εξ απαλλοτριώσεως, που καθορίσθηκε οριστικά, κατά τα εκτιθέμενα στο δικόγραφο της αγωγής με την υπ'αριθ. 611/2000 απόφαση του Εφετείου τούτου μετά τον προσωρινό καθορισμό με την υπ'αριθ. 23553/1997 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, δεν υπόκειται στην παραγραφή του άρθρου 90 παρ.1 του ν. 2362/1995, αλλά στη δεκαετή παραγραφή του άρθρου 10 παρ. 1 του Ν. 2882/2001.

Εξάλλου το Εφετείο τούτο, ερευνώντας και αυτεπαγγέλτως, κατά τα προειρημένα στη μείζονα σκέψη, την παραγραφή της ένδικης απαίτησης κατά του εκκαλούντος Ελληνικού Δημοσίου, κρίνει ότι αυτή, δεν έχει υποπέσει στην ως άνω δεκαετή παραγραφή του άρθρου 10 παρ. 1 του Ν.2882/2001, καθόσον από της συντελέσεως της επίμαχης απαλλοτρίωσης και της καταλήψεως των επίδικων ιδιοκτησιών, που, κατά, τα προμνημονευόμενα, έλαβε χώρα, στις 8.2.1999, και μέχρι την επίδοση της ένδικης αγωγής στο εναγόμενο-εκκαλούν Ελληνικό Δημόσιο, που έγινε στις 31.12.2004 (ως τούτο προκύπτει από την με την ίδια ημεροχρονολογία σχετική επίδοση του αρμοδίου Δικαστικού Επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών, …που υπάρχει στο μετ' επικλήσεως προσκομιζόμενο από το εκκαλούν αντίγραφο της ένδικης αγωγής), δεν έχει παρέλθει δεκαετία.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 90 παρ.1 και 91 του Ν. 2362/1995

που δεν ήταν εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση

αφού εφαρμογή εν προκειμένω έχει η διάταξη του άρθρου 10 παρ.1 του ν.2882/2001 που ορθά εφαρμόστηκε. Επομένως πρέπει να απορριφθεί ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως ως αβάσιμος, και συνακόλουθα η ένδικη αίτηση αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17-8-2009 αίτηση για αναίρεση της υπ'αριθ. 801/2009 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Δεκεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ