2152/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2152 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Μ.Σ.

Αριθμός 2152/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου, Γεώργιο Σακκά και Παναγιώτη Χατζηπαναγιώτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Οκτωβρίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Αγροτικό Συνεταιρισμό ... , (... ) Κοζάνης, που εδρεύει στο ... , πρώην Δήμου ... και νυν Δήμου ... και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια των πληρεξουσίων δικηγόρων του Σταύρο Κόκκαλη και Νικόλαο Κούρα και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Πάρεδρο του ΝΣΚ Eμμανουήλ Μουστάκη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις και 2. Της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, ΔΕΗ, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Ιωάννη Ναούμη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 181/1-8-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κοζάνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 97/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 233/2011 του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21-12-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δημητρούλα Υφαντή, ανέγνωσε την από 9-10-2013 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της 2ης αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ. ΑΠ 7/2006, 4/2005). Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ. ΑΠ 27 και 28/1998).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων του Αγροτικού Κώδικα, όπως αυτός κωδικοποιήθηκε με το Β.Δ 29.10/6.12/1949 συνάγονται τα εξής: Επιτρέπεται η αναγκαστική απαλλοτρίωση αγροτικών ακινήτων που ανήκουν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα για την γεωργική αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών (άρθρο 1). Μετά την απαλλοτρίωση και όσο διαρκεί η διαδικασία της αποκατάστασης το Δημόσιο γίνεται κύριο των αγροτικών ακινήτων κατά πρωτότυπο τρόπο, παραδίδει δε αυτό το ίδιο τα ακίνητα στον αρμόδιο φορέα (Σ.Α.Α.Κ. ή Ε.Α.Π.) προς διαχείριση, που συνήθως περιλαμβάνει το στάδιο της προσωρινής διανομής (άρθρο 91) και το στάδιο της οριστικής διανομής (άρθρο 93), και τέλος αυτά τα ακίνητα, που έχουν προσλάβει την μορφή κλήρων, τα παραχωρεί στους αποκαθιστάμενους. Καθένας από αυτούς, αποκαλούμενος κληρούχος, αποκτά την κυριότητα του κλήρου, με την μεταγραφή του οικείου παραχωρητηρίου (άρθρο 193), την αποκτά δε και αυτός κατά τρόπο πρωτότυπο (ΑΠ 93/1998).

Από την παραχώρηση των τεμαχίων στον κληρούχο και μέχρι την έκδοση του παραχωρητηρίου, η μεν κυριότητα παραμένει στο Δημόσιο, ο δε κληρούχος που ονομάζεται προσωρινός κληρούχος και στον οποίο έχει παραχωρηθεί ο ατομικός κλήρος, έχει το δικαίωμα της πλήρους διαχείρισης και κάρπωσης των τεμαχίων, το οποίο αποτελεί ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα ή "οιονεί" επικαρπία, δηλαδή ιδιοκτησιακή σχέση που εμπίπτει στη συνταγματική έννοια της ιδιοκτησίας και της προστασίας της (άρθ. 17 Συντ), αλλά και της προστατευόμενης περιουσίας κατ' άρθ. 1 παρ. 1α' της ΕΣΔΑ.

Εξάλλου, κατά το άρθρ. 64 του ΝΔ 2185/1952, όπως ερμηνεύθηκε με το άρθρο 23 του ν.δ. 3194/1955, "Προκειμένου περί απαλλοτριώσεως κατά το άρθρον 17 του Συντάγματος, εκτάσεων παραχωρημένων εκ μέρους της τέως Ε.Α.Π. ή του Δημοσίου ως διαδόχου αυτής, ή κατά την αγροτικήν εν γένει Νομοθεσίαν και δι'ας μέχρι της κατά τ' άνω απαλλοτριώσεως δεν έχει χωρήσει οριστική διανομή και έκδοσις παραχωρητηρίων, η καθοριζομένη αποζημίωσις, ανήκει εις τους κληρούχους εις ους αι εκτάσεις έχουσι παραχωρηθή".

Από τις προαναφερθείσες διατάξεις προκύπτει σαφώς ότι η εφαρμογή της τελευταίας δηλ. του άρθ. 64 του ν.δ. 2185/1952 προϋποθέτει κληρούχο κατά την προαναφερθείσα έννοια στον οποίον παραχωρήθηκε προσωρινά ο κλήρος με το δικαίωμα της πλήρους διαχείρισης και κάρπωσης των τεμαχίων που αντιστοιχούν στον κλήρο, χωρίς να έχει χωρήσει ακόμη οριστική διανομή.

Στην περίπτωση αυτή ο προσωρινός κληρούχος κατά την προαναφερθείσα έννοια νομιμοποιείται ως διάδικος για τον καθορισμό της αποζημίωσης και την είσπραξή της. Εξάλλου, κατά τη διανομή των απαλλοτριωθέντων ακινήτων στους ακτήμονες καλλιεργητές, δεν δημιουργούνται μόνο τεμάχια εκτάσεων προς διανομή στους ακτήμονες, δηλαδή ατομικοί κλήροι, αλλά και τεμάχια κοινόχρηστων εκτάσεων προς εξυπηρέτηση ακριβώς των αναγκών των ακτημόνων, τα οποία, πριν την κατάργηση των σχετικών διατάξεων από το ν. 3147/2003, υπήρχε η δυνατότητα να μεταβιβαστούν ως κοινόχρηστες εκτάσεις στην κοινότητα.

Μετά την κύρωση της διανομής ο Συνεταιρισμός Αποκαταστάσεως Ακτημόνων Καλλιεργητών (Σ.Α.Α.Κ.), στον οποίο παραδιδόταν η απαλλοτριωθείσα έκταση από το Δημόσιο και πριν το ν. 3147/2003, για τις ανάγκες της διανομής, παρέμενε μεσεγγυούχος ή προσωρινός διαχειριστής των κοινοχρήστων εκτάσεων (άρθρο 197 του Αγροτικού Κώδικα όπως ίσχυε πριν την κατάργησή του με το άρθρο 35 του ν.3147/2003) και μέχρι τη μεταβίβαση αυτών των κοινοχρήστων εκτάσεων στην Κοινότητα.

Τέλος, κατά το άρθ. 26 του Ν.1644/1986 "1. Από την έναρξη ισχύος του παρόντος η διοίκηση και διαχείριση των οποιασδήποτε φύσεως κοινόχρηστων εκτάσεων και αδιάθετων οικοπέδων των κατά την εποικιστική νομοθεσία αγροκτημάτων και συνοικισμών ασκείται από την οικεία δ/νση γεωργίας. 2. Οι Συνεταιρισμοί Αποκαταστάσεως Ακτημόνων Καλλιεργητών (Σ.Α.Α.Κ.) που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, διαλύονται υποχρεωτικά με απόφαση του νομάρχη και συγχωνεύονται με τον υφιστάμενο αγροτικό συνεταιρισμό.

Η τυχόν υπάρχουσα περιουσία των διαλυόμενων ΣΑΑΚ περιέρχεται στον κατά τ' ανωτέρω διάδοχο αγροτικό συνεταιρισμό και σε περίπτωση μη ύπαρξης ή σύστασης αυτού, στην ένωση γεωργικών συνεταιρισμών του νομού ή την Πανελλήνια Συνομοσπονδία Ενώσεων Γεωργικών Συν/σμών "ΠΑΣΕΓΕΣ". Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι κατά την εφαρμογή της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 26 παρ. 2 του ν.1644/1986 στην υπάρχουσα περιουσία των διαλυόμενων Σ.Α.Α.Κ., που περιήλθε στο διάδοχό τους Αγροτικό Συνεταιρισμό, δεν περιλαμβανόταν η διοίκηση και διαχείριση των προαναφερθεισών κοινοχρήστων εκτάσεων, που δεν είχαν παραχωρηθεί μέχρι τότε στην οικεία Κοινότητα, αφού η διοίκηση αυτή και διαχείριση μέχρι τότε εστερείτο οποιουδήποτε περιουσιακού χαρακτήρα ως προς το πρόσωπο του Σ.Α.Α.Κ., και σαν τέτοια περιήλθε στο εξής κατά την παρ. 1 του ίδιου άρθρου στην οικεία Διεύθυνση Γεωργίας.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 31 (συνεταιρικός κλήρος) του Αγροτικού Κώδικα "Οι συνεταιρικοί κλήροι αποτελούνται: α) Εκ του αναγκαίου χώρου δια τας οδούς, πλατείας, εκκλησίας, σχολεία, δημόσια, δημοτικά και κοινοτικά καταστήματα, ως και δι' άλλα κοινής ωφελείας έργα. β) Εκ των προς κοινήν χρήσιν καταλλήλων κτιρίων εξυπηρετούντων γεωργικούς σκοπούς επ' ωφελεία των συνεταίρων ή του συνεταιρισμού, γ) Εκ των κοινών αλωνοτόπων, δ) Εκ των υπέρ της ολότητας διατιθέμενων βοσκήσιμων εκτάσεων, ων η έκτασις δεν δύναται να υπερβή την αναγκαίουσαν δια την εφ αυτής συντήρησιν της συνήθους μικράς κτηνοτροφίας των γεωργών, ε) Εξ εκτάσεως βοσκησίμου δια τα αροτριώντα (ζευγαρολείβαδα).

στ) Εξ ενός γεωργικού κλήρου κατ' ανώτατον όριον δια την συντήρησιν εκ των εισοδημάτων αυτού των διδακτηρίων του χωρίου, εξ ου απαραιτήτως διατίθεται ανάλογος έκτασις προς ίδρυσιν σχολικού κήπου. Ο γεωργικός ούτος κλήρος τίθεται υπό την διαχείρισιν της σχολικής επιτροπής, εφ' όσον λειτουργεί τοιαύτη.".

Επίσης, το άρθρο 164 Αγρ.Κώδ (κοινοτικός κλήρος) πριν την κατάργησή του με τη διάταξη του άρθρου 35 ν.3147/2003 όριζε "1 Παραχωρούνται εις το νομικόν πρόσωπον της Κοινότητος εν τη περιφερεία της οποίας κείνται: α) Αι δι' οριστικής διανομής προς κοινήν των εγκατασταθέντων προσφύγων ή γηγενών χρήσιν αφεθείσαι και αφιέμεναι εν εκάστω συνοικισμώ γαίαι καθοριζόμεναι κατά τας παραγράφους α,γ,δ, και ε του άρθρου 31 του παρόντος κώδικος και τα εγκείμενα λατομεία...... 2.

Η αληθής ερμηνεία της πρώτης φράσεως της προηγούμενης παραγράφου όσον αφορά τας βοσκήσιμους γαίας είναι ότι αι αφεθείσαι ή αφιέμεναι εν εκάστω συνοικισμώ προς κοινήν των εγκατασταθέντων χρήσιν τοιαύται παραχωρούνται εις το Νομικόν πρόσωπον της Κοινότητας εις ο είναι προσηρτημένος ο συνοικισμός των εγκατασταθέντων κατοίκων και ουχί εις την κοινότητα εν τη περιφέρεια της οποίας κείνται αι βοσκήσιμοι γαίαι.... 4.

Τα κατά προηγούμενην παράγραφον 1 κτήματα λογιζόμενα ως κοινοτικός κλήρος μεταβιβάζονται δι' αποφάσεως του Υπουργού Γεωργίας δημοσιευομένης εν περιλήψει εις την Εφημερίδαν της Κυβερνήσεως εις την οικείαν Κοινότητα. Από της μεταγραφής της δημοσιευθείσης αποφάσεως η κυριότης και η νομή μεταβιβάζονται εις την οικείαν κοινότητα, άνευ άλλης τινός διατυπώσεως. 5.

Επί των κατά τας προηγούμενας παραγράφους παραχωρούμενων κτημάτων η Κοινότης αποκτά την νομήν και την κυριότητα άνευ καταβολής τιμήματος ή άλλης τινός αποζημιώσεως, της αποφάσεως επέχουσης θέσιν οριστικού τίτλου κυριότητας και μεταγραφομένης ατελώς εις τα οικεία βιβλία μεταγραφών επιμελεία του προέδρου της Κοινότητας........"..

Τέλος, το άρθρο 197 Αγρ.Κώδ (β) Επί κοινοχρήστων, εκτάσεων) πριν την κατάργησή του με το άρθρο 35 ν.3147/2003 όριζε τα εξής: "1.Μετά την οριστικήν εξόφλησιν της καθορισθείσης αξίας των ατομικών κλήρων και των κοινοχρήστων εκτάσεων εκάστου αγροκτήματος η κυριότης των οιασδήποτε φύσεως κοινοχρήστων εκτάσεων και αδιάθετων οικοπέδων μεταβιβάζεται εις την οικείαν Κοινότητα, εις ην υπάγεται ο Συνεταιρισμός Αποκαταστάσεως Ακτημόνων Καλλιεργητών (Σ.Α.Α.Κ).

Εν τη περιπτώσει ταύτη ο Σ.Α.Α.Κ διαλύεται δυνάμενος να μετατραπεί δι' αποφάσεως του Υπουργού της Γεωργίας εις ελεύθερον Γεωργικόν Συνεταιρισμόν, Πιστωτικόν ή άλλης οιασδήποτε μορφής ή εις Αναγκαστικόν τοιούτον Εγγείων Βελτιώσεων ή και να συγχωνευθεί προς ήδη υφιστάμενον έτερον ομοειδή τοιούτον.

3. Η κατά την παρ.1 του παρόντος άρθρου μεταβίβασις της κυριότητος των οιασδήποτε φύσεως κοινοχρήστων εκτάσεων και αδιάθετων οικοπέδων ενεργείται δι' αποφάσεως του Υπουργού της Γεωργίας, δημοσιευόμενης εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, των περί ων η απόφασις ακινήτων περιερχομένων εις την οικείαν Κοινότητα κατά πλήρη κυριότητα και νομήν άνευ καταβολής τιμήματος ή άλλης τινός αποζημιώσεως άμα τη δημοσιεύσει της Υπουργικής Αποφάσεως εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ....... 5.Μέχρι της κατά τα ως άνω μεταβιβάσεως της κυριότητας εις την οικείαν Κοινότητα των κοινόχρηστων εκτάσεων και αδιάθετων οικοπέδων, κτιρίων, υδρόμυλων κλπ η διοίκησις και διαχείρισις αυτών ασκείται υπό των οικείων Σ.Α.Α.Κ. κατά τας διατάξεις των άρθρων 34 και 97 και λοιπάς σχετικάς διατάξεις του παρόντος Κώδικος

...". Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει ότι μετά την κύρωση της εκάστοτε διανομής οι κοινόχρηστες εκτάσεις και ο συνεταιρικός κλήρος παρέμεναν στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου μέχρι την τυχόν έκδοση ειδικής υπουργικής απόφασης για τη μεταβίβαση της κυριότητας αυτών στην οικεία κοινότητα.

Ειδικά, ως προς τις κοινόχρηστες εκτάσεις του άρθρου 197ΑγρΚωδ., για το χρονικό διάστημα μέχρι το έτος 1986, οπότε κατά τα ανωτέρω οι ΣΑΑΚ διαλύθηκαν δυνάμει του άρθρου 26 ν. 1644/1986, και έως το χρονικό σημείο της μεταβίβασης της κυριότητας στην κοινότητα τη διοίκηση και διαχείριση αυτών είχε ο ΣΑΑΚ σύμφωνα με τους ορισμούς των διατάξεων των άρθρων 34 και 97 Αγρ.

Κώδικα, ενώ μετά το έτος 1986 η διοίκηση και διαχείριση των κοινόχρηστων εποικιστικών εκτάσεων περιήλθε κατά τα ανωτέρω στις Διευθύνσεις Γεωργίας. Κατά συνέπεια, με δεδομένο ότι οι κοινόχρηστες εκτάσεις δεν ήταν δυνατόν σύμφωνα με το νόμο να μεταβιβαστούν κατά κυριότητα στον ΣΑΑΚ αλλά μόνο στην κοινότητα και μάλιστα δυνάμει υπουργικής αποφάσεως, ο εκάστοτε ΣΑΑΚ ήταν απλός διαχειριστής και μεσεγγυούχος αυτών και σε καμία περίπτωση προσωρινός κληρούχος, ώστε δεν νομιμοποιείται κατά την προαναφερθείσα έννοια στην είσπραξη αποζημίωσης για τις κοινόχρηστες εκτάσεις σε περίπτωση απαλλοτριώσεώς τους.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά ως αποδειχθέντα κατά την ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στο Ελληνικό Δημόσιο, ως διάδοχο του Οθωμανικού και δυνάμει της διέπουσας την ιδιοκτησία των ανταλλαξίμων Μουσουλμανικών κτημάτων νομοθετικής ρυθμίσεως, περιήλθε κατά κυριότητα, εκτός των άλλων και το αγρόκτημα ... (... ), έκτασης 25.000 περίπου στρεμμάτων, που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή της Κοινότητας ...

και ήδη Δήμου ... Ν. Κοζάνης, το οποίο διαχειριζόταν από το έτος 1926 η Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ανταλλαξίμων Μουσουλμανικών Κτημάτων (ΥΔΑΜΚ). Δυνάμει της υπ' αριθμ.12/1929 αποφάσεως της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Κοζάνης, απαλλοτριώθηκε το παραπάνω αγρόκτημα, για την αποκατάσταση των ακτημόνων καλλιεργητών και κτηνοτρόφων.

Στη συνέχεια, επειδή από το με ημερομηνία 22-5-1953 πρακτικό διαχωρισμού του αγροκτήματος ... προέκυπτε ότι ο οριστικός διαχωρισμός του κτήματος αυτού ματαιώθηκε λόγω του ανέφικτου της εκτέλεσης του διατακτικού της υπ' αριθμόν 12/1929 αποφάσεως, με την οποία παραχωρείτο στους αναφερόμενους σε αυτό κληρούχους του κτήματος αυτού βιώσιμος κλήρος, με την υπ' αριθμόν 206/1956 απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Κοζάνης, αναπληρώθηκε η ανεπαρκής καλλιεργούμενη και καλλιεργήσιμη έκταση με απαλλοτρίωση ανάλογης βοσκήσιμης έκτασης, εμβαδού 8.800 στρεμμάτων μαζί με την δασώδη περιοχή εμβαδού 5.800 στρεμμάτων προς, συμπλήρωση της πρώτης.

Από την ανωτέρω έκταση παραχωρήθηκαν ατομικοί κλήροι σε μεμονωμένους ακτήμονες καλλιεργητές, με παραχωρητήρια που μεταγράφηκαν στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο. Οι υπόλοιπες εκτάσεις που παρέμειναν αδιάθετες, έμειναν στην διαχείριση του Σ.Α.Α.Κ. ... . Για τις εκτάσεις του ανωτέρω αγροκτήματος που παρέμειναν αδιάθετες, δεν εκδόθηκε ποτέ παραχωρητήριο με κληρούχο τον Σ.Α.Α.Κ., ώστε να μεταγραφεί αυτό και να περιέλθουν οι εκτάσεις αυτές στην κυριότητα του ανωτέρω Συνεταιρισμού.

Επομένως η κυριότητα των ανωτέρω εκτάσεων δεν περιήλθε ποτέ στον Σ.Α.Α.Κ. ... , όπως άλλωστε συνομολογεί και ο ενάγων Αγροτικός Συνεταιρισμός, αλλά αντιθέτως παρέμεινε στο Ελληνικό Δημόσιο. Εξάλλου, μετά την ισχύ του Ν. 1644/1986, οι Συνεταιρισμοί Αγροτικής Αποκατάστασης Ακτημόνων Καλλιεργητών διαλύθηκαν, και οι αδιάθετες εκτάσεις που είχαν απαλλοτριωθεί προς αποκατάσταση των ακτημόνων καλλιεργητών και τους είχαν παραχωρηθεί προς διαχείριση, περιήλθαν, με την διάταξη του άρθρου 26 § 1 του ανωτέρω νόμου, που προαναφέρθηκε, στη διαχείριση της Διεύθυνσης Γεωργίας.

Με την υπ' αριθ. 1025446/1893/010/26-3-1990 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Βιομηχανίας Ενέργειας και Τεχνολογίας, που δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 213/10-4-1990 (Τεύχος Δ') απαλλοτριώθηκε υπέρ και με δαπάνες της Δ.Ε.Η., για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τις ανάγκες κατασκευής ΥΗΕ Ιλαρίωνα και συγκεκριμένα για την εξ...

άλιση των εκτάσεων που απαιτούνται για την κατασκευή της σήραγγας εκτροπής, του προφράγματος, του φράγματος, του εκχειλιστή και των συναφών έργων, έκταση συνολικού εμβαδού 4.228.090 τ.μ., με τα συστατικά και τα παραρτήματά της, στην οποία περιλαμβάνεται και η έκταση που θα κατακλυσθεί από την κατασκευή του προφράγματος, καθώς και εκείνη που προορίζεται να χρησιμοποιηθεί για εργοταξιακές εγκαταστάσεις και χώρους εναπόθεσης υλικών για την κατασκευή της σήραγγας εκτροπής, για τη δημιουργία δανειοθαλάμων αδιαπέραστου υλικού και αμμοχάλικου και για την δημιουργία λατομείων.

Η παραπάνω έκταση βρίσκεται στις διοικητικές περιφέρειες των Κοινοτήτων ... , ... και ... Νομού Κοζάνης και ... Νομού Γρεβενών και φαίνεται με τα στοιχεία Α' εμβαδού 103.548 τ.μ. (Κοινότητα ... ), Β' εμβαδού 1.633.706 τ.μ. (Κοινότητα ... ), Γ' εμβαδού 2.132.860 τ.μ. (Κοινότητα ... ) και Δ' εμβαδού 357.976 τ.μ. (Κοινότητα ... ) στο με κλίμακα 1 : 10.000/0817-ΣΜΕΛ-016-001/10-7-1989, φύλλα 1, 2, 3 και 4 διάγραμμα οριζοντιογραφίας του Τομέα Τοπογραφήσεων και Μελετών Οδοποιίας της Διεύθυνσης Ανάπτυξης Υδροηλεκτρικών Έργων της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού και στον επί του φύλλου 1 αυτού αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα, που έχουν θεωρηθεί στις 2-10-1989 από την Διευθύντρια του Υπουργείου Βιομηχανίας Ενέργειας και Τεχνολογίας Α.

Γ. . Τμήμα της ανωτέρω απαλλοτριωθείσας έκτασης, εμβαδού 2.132.860 τ.μ. που βρίσκεται στο αγρόκτημα "... ", στο οποίο συμπεριλαμβάνονται: το υπ' αριθμόν 1 τεμάχιο εμβαδού 88.542 τ.μ., το υπ' αριθμόν 214 τεμάχιο εμβαδού 15.052 τ.μ., το υπ' αριθμόν 208 τεμάχιο εμβαδού 1.058.625 τ.μ., το υπ' αριθμόν 210 τεμάχιο εμβαδού 15.800 τ.μ., το υπ' αριθμόν 211 τεμάχιο εμβαδού 2.309 τ.μ., και το υπ' αριθμόν 38 τεμάχιο εμβαδού 2.305 τ.μ., τα οποία ανήκουν στην έκταση που είχε παραχωρηθεί στον ΣΑΑΚ ... .

Περαιτέρω, όπως προκύπτει από το υπ' αριθ. 1085/1-2-2007 έγγραφο του Τμήματος Πολιτικής Γης της Διεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης, που υπογράφει ο Ε. Π. , τα ανωτέρω τεμάχια με αριθμούς 1, 214, 208, 210, 211 και 38, που κηρύχθηκαν απαλλοτριωτέα υπέρ της Δ.Ε.Η. (β' εναγομένης) για την κατασκευή φράγματος του Υ.Η.Ε.

Ιλαρίωνα, εμπίπτουν στις κοινόχρηστες εκτάσεις του αγροκτήματος "... " (... ), στις οποίες έγινε αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών με αποφάσεις της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Κοζάνης (12/1929 και 206/1956), για τις οποίες δεν προβλέπεται έκδοση σχετικού τίτλου κυριότητας από τις διατάξεις της Αγροτικής Νομοθεσίας, η κυριότητα αυτών παραμένει στο Δημόσιο, η δε διοίκηση και διαχείρισή τους ασκείται από την Διεύθυνση Γεωργίας (άρθρο 26 παρ. 1 Ν.1644/1986).

Επομένως, αφού η διαχείριση των ανωτέρω τεμαχίων που δεν διατέθηκαν σε μεμονωμένους ακτήμονες καλλιεργητές (αδιάθετες γαίες) ασκείται από το έτος 1986 από την Διεύθυνση Γεωργίας, ο ενάγων συνεταιρισμός δεν μπορεί να θεωρηθεί αποκαταστατέος προσωρινός κληρούχος, και ως τέτοιος δικαιούχος της αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ανωτέρω τεμαχίων, καθώς, εκτός από την κυριότητά τους, που, όπως συνομολογεί και ο ίδιος, ανήκει στο α' εναγόμενο, Ελληνικό Δημόσιο, ο ενάγων δεν έχει ούτε την χρήση ούτε την κάρπωση των ακινήτων αυτών, που συνιστούν "οιονεί" επικαρπία ως ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα που εμπίπτει στην συνταγματική έννοια της ιδιοκτησίας, που θα είχε ως κληρούχος, όπως αναπτύχθηκε στην παραπάνω νομική σκέψη, δεδομένου ότι η διαχείριση των ακινήτων, που συνίσταται από τις ανωτέρω πράξεις, ασκείται πλέον, κατά τα προεκτεθέντα, από την Διεύθυνση Γεωργίας, δηλαδή από το Δημόσιο.

Πράγματι ο Σ.Α.Α.Κ. ... , μέχρι τη διάλυσή του το 1986, είχε το ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα της "οιονεί" επικαρπίας, για το οποίο έγινε λόγος ανωτέρω, επί του Συνεταιρικού Κλήρου που του είχε παραχωρηθεί με τις προαναφερθείσες αποφάσεις της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Κοζάνης, των ετών 1929 και 1956. Από της ισχύος του Ν. 1644/1986 και δυνάμει του άρθ. 26 αυτού, το Δημόσιο ανέλαβε τη διοίκηση και διαχείριση των παραχωρηθεισών επιδίκων εκτάσεων, για τις οποίες δεν είχε εκδοθεί παραχωρητήριο, ως εκ τούτου δε, έπαυσε έκτοτε να υφίσταται το ιδιώνυμο αυτό δικαίωμα (της οιονεί επικαρπίας), το οποίο και θα μπορούσε να αποζημιωθεί επί ενδεχομένης απαλλοτριώσεως, ως έχον περιουσιακή αξία και περιλαμβανόμενο στην έννοια της ιδιοκτησίας κατ' άρθ. 17 Συντ. ή την έννοια της περιουσίας κατ' άρθ. 1 1α' ΠρΠρΠρ της ΕΣΔΑ.

Συνεπώς, με τη διάλυση του Σ.Α.Α.Κ. ... και την ίδρυση του εκκαλούντος Γεωργικού Συνεταιρισμού, δεν περιήλθε στον τελευταίο κατ' άρθ. 26 Ν.1644/1986 το επικαλούμενο από αυτόν και δεκτικό αποζημιώσεως ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα, το οποίο είχε ο προϋφιστάμενος Σ.Α.Α.Κ. ως προσωρινός αποκαταστατέος κληρούχος, καθόσον έπαυσε το δικαίωμα αυτό να υφίσταται με την αφαίρεση της διοικήσεως και διαχειρίσεως των παραχωρηθεισών εκτάσεων και την περιέλευση αυτών στο Δημόσιο (Διεύθυνση Γεωργίας).

Επομένως, όταν κηρύχθηκε η ένδικη απαλλοτρίωση των επίδικων εκτάσεων, το έτος 1990, δεν υφίστατο το εν λόγω ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα (οιονεί επικαρπία), στο νομικό πρόσωπο του εκκαλούντος Συνεταιρισμού. Η εκκαλουμένη απόφαση, η οποία με εν μέρει διαφορετική αιτιολογία, η οποία αναπληρώνεται με την παρούσα, δέχθηκε ότι ο εκκαλών δεν έχει την ιδιότητα του προσωρινού αποκαταστατέου κληρούχου, ώστε να δικαιούται την αποζημίωση της απαλλοτρίωσης, και ακολούθως απέρριψε την αγωγή, ορθά κατ' αποτέλεσμα έκρινε και συνεπώς είναι αβάσιμοι οι σχετικοί 2ος, 3ος και 4ος λόγοι της έφεσης.

Τέλος, με τον πρώτο λόγο της έφεσης, ο εκκαλών παραπονείται ότι η εκκαλουμένη, κατά κακή εφαρμογή του νόμου, αξίωσε, για την εφαρμογή του άρθ. 64 του Ν.Δ. 2185/1952, στοιχεία περισσότερα από όσα απαιτεί η διάταξη αυτή, δηλαδή αξίωσε να έχει ο εκκαλών τη διοίκηση και διαχείριση του κλήρου, ενώ, κατά τη διάταξη, αρκεί η παραχώρηση του κλήρου κατά το παρελθόν.

Ο λόγος αυτός κρίνεται αλυσιτελής και αβάσιμος, καθόσον η εκκαλουμένη δεν αξίωσε την ύπαρξη διοίκησης και διαχείρισης του κλήρου εκ μέρους του εκκαλούντος, αλλά ερεύνησε το ζήτημα αυτό για να κρίνει αν ο εκκαλών είναι προσωρινός αποκαταστατέος κληρούχος και συνακόλουθα αν υφίσταται ή όχι εμπράγματο δικαίωμα δυνάμενο να αποζημιωθεί".

Το Εφετείο με το να απορρίψει με τις ανωτέρω σκέψεις τους αντίστοιχους λόγους της έφεσης του αναιρεσείοντος κατά της ομοίως κρίνασας πρωτόδικης απόφασης, με την οποία απορρίφθηκε η τακτική αγωγή που είχε ασκήσει ο αναιρεσείων Συνεταιρισμός για την αναγνώρισή του ως δικαιούχου αποζημίωσης από απαλλοτρίωση, μετά τη μη ευδοκίμηση δύο προηγουμένων αιτήσεων του αναιρεσείοντος από τη διάταξη του άρθρου 26 του ν.2882/2001, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε, την μη εφαρμοσθείσα ως άνω ουσιαστική διάταξη του άρθρου 64 του ν.δ. 2185/1952 καθόσον τα ανελέγκτως πιο πάνω δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά ότι οι ένδικες απαλλοτριωθείσες εκτάσεις είχαν το χαρακτήρα του κοινόχρηστου της διάταξης του άρθρου 197 επί των οποίων ο αναιρεσείων Συνεταιρισμός και ο δικαιοπάροχός του Συνεταιρισμός Σ.Α.Α.Κ. "... -... " δεν ήταν νομικά δυνατό να αποκτήσουν την ιδιότητα του προσωρινού κληρούχου, αλλά ασκούσαν επ' αυτών διοίκηση και διαχείριση για λογαριασμό του παραμένοντος κυρίου Ελληνικού Δημοσίου πληρούν το πραγματικό των νομικών εννοιών της κοινοχρησίας και δικαιολογούν την απόρριψη της έφεσης και της αγωγής του αναιρεσείοντος και τη μη εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 64 του ν.δ. 2185/1952 που δεν ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση, αφού ο αναιρεσείων Συνεταιρισμός και ο δικαιοπάροχός του ΣΑΑΚ δεν είχαν διατελέσει ποτέ προσωρινοί κληρούχοι κατά την προαναφερθείσα έννοια στη μείζονα σκέψη της παρούσας.

Επομένως, τα όσα αντίθετα υποστηρίζει ο αναιρεσείων με τον πρώτο λόγο του αναιρετηρίου, με τον οποίο αποδίδεται στην προβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθ. 1 του άρθρ. 559 του ΚΠολΔ κρίνονται αβάσιμα και απορριπτέα, όπως και ο αντίστοιχος λόγος αναίρεσης. Περαιτέρω, με τις προαναφερθείσες παραδοχές του το Εφετείο δέχθηκε ότι οι επίδικες εκτάσεις, εκτός από κοινόχρηστες, είχαν και το χαρακτήρα του Συνεταιρικού κλήρου (αρθ. 31 του Αγροτικού Κώδικα) και ότι με την έννοια αυτή, λόγω της προηγηθείσης παραχωρήσεως, ο δικαιοπάροχος του αναιρεσείοντος Συνεταιρισμού Σ.Α.Α.Κ. ... ... , είχε αποκτήσει ως ιδιώνυμο εμπράγματο δικαίωμα οιονεί επικαρπίας τη χρήση και κάρπωση των επιδίκων εκτάσεων, επί των οποίων όμως, από το 1986, η διοίκηση και διαχείριση, σε εφαρμογή του άρθ. 26 παρ. 1 του ν. 1644/1986 περιήλθε στην οικεία διεύθυνση Γεωργίας.

Η παραδοχή όμως αυτή στο σκεπτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, καίτοι οδήγησε σε ορθό διατακτικό, είναι εσφαλμένη, εφ' όσον η προηγηθείσα παραδοχή της προσβαλλόμενης για τον κοινόχρηστο χαρακτήρα των επιδίκων εκτάσεων, αλλά και για τον παράλληλο χαρακτήρα τους ως Συνεταιρικού κλήρου, απέκλειε νομικά κατά τις προαναφερθείσες νομικές παραδοχές της παρούσας, τη συνδρομή στο πρόσωπο του αναιρεσείοντος και του δικαιοπαρόχου του της έννοιας δικαιούχου του ιδιώνυμου εμπράγματου δικαιώματος οιονεί επικαρπίας.

Πρέπει επομένως συγχρόνως με την απόρριψη της ένδικης αναίρεσης να απαλειφθεί το προαναφερθέν εσφαλμένο και αντιφατικό νομικά αιτιολογικό κατά τη διάταξη του άρθρου 578 ΚΠολΔ ώστε τελικά να ισχύσει μόνο ως αιτιολογία η ιδιότητα των επιδίκων εκτάσεων ως κοινοχρήστων στην οποία αποκλειστικά στηρίζεται κατά το απορριπτικό της πόρισμα η προσβαλλόμενη.

Ενόψει δε αυτών κρίνεται απορριπτέος για έλλειψη εννόμου συμφέροντος στο πρόσωπο του αναιρεσείοντος και ο δεύτερος λόγος αναίρεσης από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με τον οποίον αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια ότι δέχθηκε τη συνδρομή στο πρόσωπο του αναιρεσείοντος μέχρι το έτος 1986 δικαιώματος οιονεί επικαρπίας, καίτοι η ύπαρξη τέτοιου δικαιώματος ουδέποτε τέθηκε στη δικαστική κρίση με την ένδικη αγωγή του.

Εφ' όσον η προαναφερθείσα παραδοχή της προσβαλλομένης απόφασης στην οποία στηρίζεται και ο προβαλλόμενος αναιρετικός λόγος ήδη κατά τα προαναφερθέντα κρίθηκε ότι πρέπει να απαλειφθεί με την απόρριψη της ένδικης αναίρεσης. Μετά τα παραπάνω πρέπει ν' απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων Αγροτικός Συνεταιρισμός στην εις το διατακτικό δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 183 ΚΠολΔ και 22 ν. 3693/1957).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21-12-2012 αίτηση αναίρεσης για αναίρεση της υπ' αριθ. 233/2011 απόφασης του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων τριακοσίων (300) ευρώ για το πρώτο αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο και δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) για τη δεύτερη αναιρεσίβλητη ΔΕΑ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 20 Νοεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 6 Δεκεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ