214/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 214 / 2019 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 214/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Χριστόφορο Κοσμίδη, προεδρεύοντα αρεοπαγίτη, Μαρία Νικολακέα, Αρετή Παπαδιά, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου και Σοφία Τζουμερκιώτη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 6η Φεβρουαρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέα Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Κατασκευαστικής κοινοπραξίας με την επωνυμία "..." (πρώην "...", πρώην "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που ..., 2) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "..., όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην ..., ως μέλους της ως άνω κατασκευαστικής κοινοπραξίας και 3) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην ..., ως μέλους της ως άνω κατασκευαστικής κοινοπραξίας. Όλες παραστάθηκαν δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Αλέξανδρου Αλεξανδρόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1) Ετερόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "Α. και Ι. ..." και το διακριτικό τίτλο "... ΕΕ), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στο Δήμο ..., 2) ετερόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "..."), όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στο ... και 3) εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στο .... Όλες παραστάθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Παναγιώτη Κακαλέτρη, που ανακάλεσε τη δήλωση (ΚΠολΔ 242 παρ.2) και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε την από 6-6-2011 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 236/2014 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως και της από 20-11-2015 κύριας παρέμβασης του Μ. Μ. που συνεκδικάσθηκαν, η 2215/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 28-7-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Εισηγήτρια ορίσθηκε η αρεοπαγίτης, Αρετή Παπαδιά.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσίβλητων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη των αναιρεσειουσών στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Η σύμβαση, με την οποία ανατίθεται σε μηχανικό η εκπόνηση μελέτης, φέρει το χαρακτήρα της μίσθωσης έργου, με βάση την οποία ο μηχανικός έχει την υποχρέωση να εκτελέσει το έργο εκπονώντας την αναληφθείσα μελέτη (ΑΚ 681) και δικαιούται να λάβει τη συμφωνημένη αμοιβή (ΑΚ 694) ή, αν αμοιβή δεν συμφωνήθηκε ή η συμφωνηθείσα είναι μικρότερη της κατά νόμον ελάχιστης, να λάβει την αμοιβή που καθορίζεται από το π.δ. 696/ 1974, όπως αυτό έχει τροποποιηθεί και ισχύει (ΑΠ 1146/2012).

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1 παρ.1, 2 παρ.1α, 3 παρ.1, 4, 6, 80 παρ.1, 229 παρ.2 και 230 παρ.2 του π.δ. 696/1974, όπως αυτά τροποποιήθηκαν με το π.δ. 515/1989, που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 59 του ν.δ. της 17 Ιουλίου 1923 "περί σχεδίων πόλεως κλπ", συνάγεται ότι η αμοιβή ιδιωτών μηχανικών για την εκπόνηση των αναφερόμενων στο διάταγμα αυτό μελετών κτιριακών έργων καθορίζεται και σε ποσοστά επί τοις εκατό του προϋπολογισμού των μελετώμενων έργων με βάση προβλεπόμενο τύπο.

Ο προϋπολογισμός, ο οποίος λαμβάνεται υπ' όψη για τον καθορισμό της αμοιβής κάθε έργου, είναι αυτός που εξάγεται από τις ποσότητες όλων των κονδυλίων, από την αναλυτική προμέτρηση και τις τιμές μονάδας των σχετικών εργασιών, που υπολογίζονται με βάση τις εγκεκριμένες αναλύσεις τιμών και τις βασικές τιμές ημερομισθίων, υλικών και μισθωμάτων μηχανημάτων κατά το χρόνο συντάξεως του προϋπολογισμού του τελευταίου σταδίου της μελέτης (AΠ 82/2016).

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 104 παρ.2 του π.δ. 696/1974, για τα ιδιωτικά έργα η πλήρης αμοιβή της μελέτης δέον να κατατίθεται, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, πριν την υποβολή της συνταχθείσας μελέτης προς έγκριση ή έκδοση της τυχόν απαιτούμενης άδειας. Με τη διάταξη αυτή, για την πληρωμή της αμοιβής του μηχανικού εισάγεται παρέκκλιση αφ' ενός από το άρθρο 694 ΑΚ, σύμφωνα με το οποίο η αμοιβή του εργολάβου καταβάλλεται κατά την παράδοση του έργου και αφ' ετέρου από το άρθρο 104 παρ.1 του π.δ. 696/1974, σύμφωνα με το οποίο η αμοιβή για την εκπόνηση μελέτης καταβάλλεται τμηματικά και με την έγκριση του οικείου σταδίου της μελέτης, όπως τα διαδοχικά στάδια προσδιορίζονται στην παρ.4 του ίδιου άρθρου.

Από τον ορισμό, όμως, ότι επί ιδιωτικών έργων η πληρωμή της αμοιβής του μηχανικού για την εκπόνηση της σχετικής μελέτης πρέπει ("δέον") να συντελεσθεί μόλις ολοκληρωθεί η μελέτη και πριν αυτή υποβληθεί στην αρμόδια αρχή για την έγκρισή της ή την έκδοση της απαιτούμενης οικοδομικής άδειας ουδόλως συνάγεται ότι με την έγκριση της μελέτης ή την έκδοση της άδειας παράγεται αμάχητο τεκμήριο περί του ότι (δήθεν) η αμοιβή έχει εξοφληθεί προσηκόντως.

Ως εκ τούτου, σε περίπτωση που η αμοιβή, η οποία καταβλήθηκε εν όψει της εκδόσεως της οικοδομικής αδείας, δεν ήταν αυτή που πράγματι αναλογούσε σύμφωνα με τις διατάξεις του π.δ. 696/1974, ο μελετητής διατηρεί ακέραιο το δικαίωμα να αναζητήσει εξωδίκως ή και δικαστικώς τη συμπλήρωσή της (πρβλ. ΑΠ 225/2003, όπου κατά τις παραδοχές εξακολουθούσε να οφείλεται υπόλοιπο αμοιβής μετά την υποβολή του φακέλου για την έκδοση της οικοδομικής άδειας).

2. Στην προκείμενη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη 2215/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών έγιναν ανελέγκτως δεκτά τα ακόλουθα: Ότι η πρώτη από τις εναγόμενες και ήδη αναιρεσείουσες, Κοινοπραξία, της οποίας μέλη είναι λοιπές από τις εναγόμενες και ήδη αναιρεσείουσες, είχε αναδειχθεί "Ιδιωτικός Φορέας Σύμπραξης" για την εκτέλεση του έργου "Μελέτη, Κατασκευή, Χρηματοδότηση και Τεχνική Διαχείριση Κτιριακών και Λοιπών Εγκαταστάσεων για τη Στέγαση έξι Υπηρεσιών και ενός Σταθμού (συγκεκριμένων) του Πυροσβεστικού Σώματος με ΣΔΙΤ (σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα)".

Ότι σύμφωνα με τη σύμβαση ανάθεσης, το μικτό συμβατικό αντάλλαγμα της Κοινοπραξίας είχε ορισθεί στο ποσό των 17.550.000 ευρώ, πλέον ΦΠΑ, στο οποίο περιλαμβανόταν και η κατάρτιση όλων των μελετών. Ότι μετά την ανάθεση, η Κοινοπραξία ανέθεσε περαιτέρω στις ενάγουσες και ήδη αναιρεσίβλητες μελετητικές εταιρίες την εκπόνηση των σχετικών μελετών σε επίπεδο πληρότητας "μελέτης εφαρμογής", καθώς και την επιμέλεια έκδοσης των αντίστοιχων οικοδομικών αδειών.

Ότι οι ενάγουσες εκτέλεσαν το αναληφθέν έργο, κατά τη διάρκεια του οποίου απαιτήθηκε αναθεώρηση των αρχικών μελετών (επικαιροποίηση, προσαρμογή και εναρμονισμός των ελέγξιμων μελετών με τη μελέτη τεχνική προσφοράς και τις διορθώσεις της). Ότι, εν όψει της υποβολής των μελετών στα αρμόδια πολεοδομικά γραφεία, οι ενάγουσες υπολόγισαν αμοιβή 349.412,64 ευρώ για τις αρχικές μελέτες και 128.906,79 ευρώ για τις αναθεωρήσεις.

Ότι η αμοιβή αυτή, η οποία καταβλήθηκε από την Κοινοπραξία, δεν ήταν πλήρης. Ότι σύμφωνα με τον πραγματικό προϋπολογισμό του έργου, ο οποίος είχε συμφωνηθεί μεταξύ της Κτηματικής Εταιρίας του Δημοσίου και του Ιδιωτικού Φορέα Σύμπραξης (της Κοινοπραξίας) και ανερχόταν (μετά από αφαίρεση του κόστους εξοπλισμού και μετεγκατάστασης που δεν αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης) στο ποσό των 13.711.873,04 ευρώ, οι νόμιμες αμοιβές των εναγουσών (σύμφωνα με αναλυτικούς πίνακες που παρατίθενται αυτούσιοι στην προσβαλλόμενη απόφαση) ήσαν:

Α) για τις αρχικές μελέτες, α) υπέρ της πρώτης ποσό 964.168,64 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 310.000 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 654.168,64 ευρώ, β) υπέρ της δεύτερης ποσό 412.418,35 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 160.000 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 252.418,35 ευρώ και γ) υπέρ της τρίτης ποσό 444.007,16 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 140.000 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 304.007,16 ευρώ και Β) για την αναθεώρηση των μελετών, α) υπέρ της πρώτης ποσό 323.079,36 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 71.196,44 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 251.882,92 ευρώ, β) υπέρ της δεύτερης ποσό 120.766,24 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 23.914,91 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 96.851,33 ευρώ και γ) υπέρ της τρίτης ποσό 150.223,24 ευρώ έναντι του οποίου καταβλήθηκαν 53.356,31 ευρώ και έμεινε υπόλοιπο 96.866,93 ευρώ.

Σύμφωνα με τις παραδοχές αυτές, το εφετείο έκρινε ότι μετά την καταβολή προς τις ενάγουσες και ήδη αναιρεσίβλητες αμοιβών συνολικού ποσού 758.467,66 ευρώ, οι εναγόμενες και ήδη αναιρεσείουσες εξακολουθούσαν να οφείλουν υπόλοιπο στην πρώτη 906.051,56 ευρώ, στη δεύτερη 349.269,68 ευρώ και στην τρίτη 400.874,09 ευρώ, γι' αυτό και απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση των εναγομένων και με τον τρόπο αυτό επικύρωσε την τότε εκκαλούμενη 236/2014 απόφαση του πρωτοδικείου, που είχε αποφανθεί ομοίως.

3. Με την κρίση αυτή, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών εφάρμοσε ορθώς τις διατάξεις που αναφέρθηκαν (βλ. παραπάνω, αρ.1), διότι υπήγαγε προσηκόντως σ' αυτές τα πραγματικά περιστατικά που ανελέγκτως δέχθηκε και με πληρότητα παρέθεσε στην προσβαλλόμενη απόφαση, χωρίς η πληρότητα αυτή ή η μέθοδος υπολογισμού να αμφισβητούνται με λόγο αναίρεσης.

Ειδικότερα, το περιστατικό ότι οι ενάγουσες είχαν υπολογίσει και λάβει αμοιβή πριν από την, με δική τους επιμέλεια, έκδοση της οικοδομικής άδειας για κάθε επί μέρους έργο (συνολικά 478.319,43 ευρώ, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης ή 401.949,11 ευρώ, σύμφωνα με το αναιρετήριο), δεν απέκλειε σ' αυτές τη δυνατότητα να ισχυριστούν και να αποδείξουν ότι η καταβληθείσα αμοιβή δεν ήταν η προσήκουσα και ότι οφείλεται προς αυτές το υπόλοιπο που ήδη επιδικάσθηκε.

Και επ' αυτού, το εφετείο δέχθηκε ότι το προ της αγωγής καταβληθέν ποσό δεν ήταν μόνο εκείνο που μη προσηκόντως (για λόγο που δεν επισημάνθηκε και δεν ενδιαφέρει στην περίπτωση) υπολογίσθηκε κατά την έκδοση της οικοδομικής άδειας για κάθε έργο, αλλά σημαντικά μεγαλύτερο (ήτοι, 758.467,66 ευρώ), το οποίο αφαιρέθηκε κατά την εκκαθάριση που έγινε από το δικαστήριο της ουσίας και επιβεβαιώνει την κρίση του ότι ο υπολογισμός των 478.319,43 ευρώ, ως δήθεν "πλήρους αμοιβής", είχε συμβολικό χαρακτήρα.

Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι κατά την αληθινή έννοια του άρθρου 104 παρ.2 του π.δ. 696/1974 η έκδοση οικοδομικής άδειας υποδηλώνει εξόφληση της πλήρους αμοιβής του μελετητή και καθιστά αβάσιμη την μετά ταύτα αξίωση αυτού για καταβολή περαιτέρω αμοιβής και με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.1 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

4. Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές και αφού δεν υπάρχει άλλος λόγος αναιρέσεως, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση και να καταδικασθούν οι αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτών (ΚΠολΔ 176, 183 και 191 παρ.2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 28-7-2017 αίτηση περί αναιρέσεως της 2215/ 2017 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. -Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ, για τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων.

Κρίθηκε, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 21η Ιουνίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε σε έκτακτη, δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 20η Φεβρουαρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ