2147/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2147 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2147/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδων Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. ..., το γένος Θ1 και 2. ..., το γένος Θ1, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Διονύσιο Πρωτόπαπα.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ... του Θ1 και 2. ... του Θ1 κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημοσθένη Γούλα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-2-2000 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 583/2001 μη οριστική, 156/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 439/2007 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 17-12-2007 αίτησή τoυς. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Σπυρίδων Μιτσιάλης ανέγνωσε την από 12-3-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 1871 ΑΚ ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να απαιτήσει από εκείνον που κατακρατεί ως κληρονόμος αντικείμενα της κληρονομίας (νομέα κληρονομίας), την αναγνώριση του κληρονομικού του δικαιώματος και την απόδοση της κληρονομίας ή κάποιου αντικειμένου απ' αυτήν. Από η διάταξη αυτή προκύπτει, ότι τα στοιχεία της βάσης της αγωγής περί κλήρου τα οποία πρέπει να περιέχονται και στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της αντίστοιχης απόφασης, για να μη στερείται αυτή νόμιμης βάσης, προκειμένου να κριθεί ως βάσιμη η εν λόγω αγωγή, είναι τα εξής :

α) ο θάνατος του διαθέτη, β) το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος λόγω συγγενικής σχέσης με τον κληρονομούμενο ή από διαθήκη, γ) ότι ο κληρονομούμενος είχε στη νομή ή κατοχή του τα κληρονομιαία πράγματα και δ) ότι ο εναγόμενος κατακρατεί τα κληρονομιαία αντικείμενα ως κληρονόμος, αντιποιούμενος κληρονομικό δικαίωμα, ανεξάρτητα αν πιστεύει στην ύπαρξη του κληρονομικού δικαιώματος που ζητεί και ανεξάρτητα αν είναι καλόπιστος ή όχι.

Ο ισχυρισμός δε του εναγομένου ότι νέμεται αντικείμενα της κληρονομίας με ειδικό τίτλο ή και αυθαίρετα, δηλαδή pro possessore και όχι ως κληρονόμος, αποτελεί ανεπτυγμένη άρνηση του αγωγικού δικαιώματος, όσον αφορά την παθητική νομιμοποίηση. Εξάλλου κατά το άρθρο 559 αριθμός 8 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και όταν το δικαστήριο, παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα" κατά την έννοια της διάταξης αυτής, είναι οι πραγματικοί ισχυρισμοί του έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, παρακώλυση ή κατάλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, το οποίο ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό (βάση αγωγής, ανταγωγής) είτε ως αμυντικό (ένσταση, αντένσταση) μέσο, αλλ' όχι και οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής, ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από την εκτίμηση των αποδείξεων, καθώς και οι ισχυρισμοί που συνιστούν επιχειρήματα για την υποστήριξη των απόψεων των διαδίκων (Ολ.

ΑΠ 3/1977, ΑΠ 22/2005, ΑΠ. 1508/2004). Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε, ύστερα από ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, τα ακόλουθα: "Στις ...1998 απεβίωσε στη ... ο Θ1, κάτοικος εν ζωή ..., καταλείποντας την από ... μυστική διαθήκη του, η οποία κατατέθηκε ενώπιον του Συμβ/φου Λάρισας Βασιλείου Νάνου, συνταγείσης προς τούτο της υπ' αριθ. ...

πράξης κατάθεσης. Η άνω διαθήκη δημοσιεύθηκε νόμιμα δυνάμει του υπ' αριθ. 544/1-12-1998 πρακτικού του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας. Ο θανών κατέλειπε μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους του τη σύζυγο του και μητέρα των διαδίκων ... χήρα Θ1, και τα τέσσερα παιδιά του ήτοι τις δύο ενάγουσες και τους δύο εναγομένους.

Έκαστος εκ των κληρονόμων του κατά την εξ αδιαθέτου διαδοχή κληρονομεί η μεν σύζυγος του κατά ποσοστό 1/4 ή 4/16 και έκαστο τέκνο του (διάδικοι) κατά ποσοστό 3/16. Με τη διαθήκη του ο κληρονομούμενος κατέλειπε στον καθένα από τους διαδίκους και στην άνω σύζυγο του τα αναφερόμενα σ' αυτήν ακίνητα. Ο θανών κατά το χρόνο του θανάτου του κατέλειπε πλην άλλων και τα παρακάτω ακίνητα υπό στοιχείο 1 της παρούσας ήτοι... (ακολουθεί η περιγραφή 15 ακινήτων)...

Από τα άνω ακίνητα που είναι το υπό στοιχείο Ι της παρούσης, οι ενάγουσες ζητούν την αναλογούσα σ' αυτές νόμιμη μοίρα, επικαλούμενες ότι οι εναγόμενοι κατακρατούν αυτά ως κληρονόμοι του θανόντος πατέρα τους, αντιποιούμενοι το κληρονομικό τους δικαίωμα. Οι εναγόμενοι προς αντίκρουση της αγωγής προέβαλαν στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και προβάλλουν και πάλι ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, την ένσταση ελλείψεως παθητικής νομιμοποιήσεως, διότι τα ακίνητα αυτά δεν νέμονται και κατέχουν ως κληρονόμοι του πατέρα τους, αντιποιούμενοι κληρονομικό δικαίωμα των εναγουσών, αλλά κατέχουν και νέμονται αυτά δυνάμει εννόμου σχέσεως.

Ειδικότερα ισχυρίζονται ότι ο πατέρας τους με τα υπ' αριθ. ... και ... προσύμφωνα του Συμβ/φου Λάρισας Βασιλείου Νάνου υποσχέθηκε να πωλήσει και μεταβιβάσει· κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή τα υπό στοιχεία 1 έως 6 ακίνητα στον πρώτο εναγόμενο και 8 έως 14 στο δεύτερο εναγόμενο με το πρώτο προσύμφωνο και τα υπ' αριθ. 7 και 15 στους εναγομένους αντίστοιχα με το δεύτερο προσύμφωνο, και ότι δυνάμει της άνω εννόμου σχέσεως νέμονται και κατέχουν.

Ο ισχυρισμός αυτός των εναγομένων πλήρως αποδεικνύεται από τα επικαλούμενα και προσαγόμενα από τους διαδίκους άνω προσύμφωνα.

Συνεπώς εφόσον οι εναγόμενοι δεν παρακρατούν τα άνω ακίνητα ως κληρονόμοι του πατέρα τους, αλλά δυνάμει εννόμου σχέσεως, πρέπει η αγωγή να απορριφθεί ελλείψει παθητικής νομιμοποιήσεως των εναγομένων, παρέλκει δε περαιτέρω η έρευνα του προσδιορισμού της νομίμου μοίρας των εναγουσών, όπως και η επικαλούμενη ακυρότητα της μεταβίβασης ακινήτων του πατέρα τους προς τους εναγομένους, λόγω εικονικότητας των αναφερομένων στην αγωγή πωλήσεων, αφού ελλείπει η διαδικαστική προϋπόθεση της παθητικής νομιμοποιήσεως των εναγομένων".

Ακολούθως το Εφετείο με βάση τις παραδοχές του αυτές απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση των εναγουσών - αναιρεσειουσών (όπως και την αντίθετη έφεση των αναιρεσιβλήτων) κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου που είχε απορρίψει κατ' ουσίαν την ένδικη περί κλήρου αγωγή τους κατά των εναγομένων - αναιρεσιβλήτων.

Με τον τέταρτο, κατά το πρώτο τμήμα του, λόγο της αναίρεσής τους και κατ' εκτίμησή του, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν την αιτίαση ότι το Εφετείο με το να μη ερευνήσει τον ισχυρισμό τους ότι είναι άκυρες ως εικονικές οι συμβάσεις που περιέχονται στα υπ' αριθμ. ...και ...προσύμφωνα του συμ/φου Λάρισας Βασιλείου Νάνου, με βάση τα οποία ο κληρονομούμενος πατέρας των διαδίκων Θ1 υποσχέθηκε να πωλήσει και μεταβιβάσει κατά πλήρη κυριότητα στους εναγομένους τα στην προσβαλλόμενη απόφαση αναφερόμενα ακίνητα, υπέπεσε στην από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, διότι δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ο λόγος αυτός της αναίρεσης είναι βάσιμος, διότι ο πράγματι μη εξετασθείς περί εικονικότητας των πιο πάνω προσυμφώνων ως άνω ισχυρισμός των αναιρεσειουσών είναι ουσιώδης, αφού αν αυτός αληθεύει οι εναγόμενοι δεν κατέχουν τα παραπάνω ακίνητα δυνάμει εννόμου σχέσεως, δηλαδή με βάση τη σχέση που απορρέει από τα πιο πάνω προσύμφωνα, όπως δέχθηκε το Εφετείο, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε την ένδικη περί κλήρου αγωγή των αναιρεσειουσών, λόγω ελλείψεως παθητικής νομιμοποιήσεως των αναιρεσιβλήτων - εναγομένων, επειδή οι τελευταίοι δεν αντιποιούνται κληρονομικό δικαίωμα των αναιρεσειουσών - εναγουσών, αλλά κατέχουν τα παραπάνω ακίνητα δυνάμει της πιο πάνω αναφερομένης εννόμου σχέσεως.-

ΙΙ. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειουσών (άρθρα 183, 176 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 439/2007 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα ων αναιρεσειουσών, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Νοεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ