2142/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2142 / 2014 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2142/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Χρυσικό, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Γεωργέλλη, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Γεώργιο Λέκκα, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 3 Φεβρουαρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου, το οποίο στο ακροατήριο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Α. Κ. του Ι., 2.Β. Κ. του Ι., 3.Ν. Τ. του Θ., 4.Ι. Π. του Χ. και 5. Α. Κ. του Γ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σταμάτιο Γρύλλη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28 Μαΐου 1992 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Γρεβενών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 49/2005 οριστική του ιδίου δικαστηρίου και 22/2008 του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 19 Ιουνίου 2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Λέκκας, ανέγνωσε την από 21 Ιανουαρίου 2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε επί των υπ' αριθμ. καταθ. 58/2006 και 91/2006 εφέσεων του αναιρεσείοντος και των αναιρεσιβλήτων αντίστοιχα κατά της υπ' αριθμ. 49/2005 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Γρεβενών, με την οποία έγινε εν μέρει δεκτή η από 28-5-1992 αγωγή των τελευταίων και ακυρώθηκε εν μέρει το από 14-11-1985 πρωτόκολλο κατάληψης του Οικονομικού Εφόρου Γρεβενών.

Ο Α.Ν. 1539/1938 "Περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων" προβλέπει στο άρθρο 34 περίπτωση εκδόσεως πρωτοκόλλου καταλήψεως, αυτή όμως αφορά ακίνητα εγκαταλελειμμένα από τους ιδιοκτήτες και όχι τα κατεχόμενα από τρίτους ακίνητα που υποβάλλονται στην κατά το άρθρο 25 αυτού διαδικασία εξακριβώσεως των δικαιωμάτων του Δημοσίου, για τα οποία δεν προβλέπεται η έκδοση πρωτοκόλλου.

Τούτο δε γίνεται προς τον σκοπό της διαχείρισης από το Δημόσιο, ως διοικητή αλλοτρίων των ακινήτων αυτών και την απόκτηση της κυριότητας τούτου από αυτό μετά την πάροδο 10ετίας από την κατάληψή του. Επομένως, πρωτόκολλο καταλήψεως που εκδίδεται για ακίνητο κατ' ακολουθίαν της εξακριβώσεως των επ' αυτού δικαιωμάτων του Δημοσίου κατά την ως άνω διαδικασία δεν είναι νόμιμο.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 70 ΚΠολΔ όποιος έχει έννομο συμφέρον να αναγνωρισθεί η ύπαρξη ή μη ύπαρξη κάποιας έννομης σχέσης, μπορεί να εγείρει σχετική αγωγή. Ως έννομη σχέση νοείται η βιοτική σχέση προσώπου που αναφέρεται σε άλλο πρόσωπο ή υλικό αγαθό και ρυθμίζεται από το εξ αντικειμένου δίκαιο. Έννομο συμφέρον υπάρχει όταν από τη συμπεριφορά του εναγομένου ή τρίτου δημιουργείται αντικειμενικά αβεβαιότητα, από την οποία απειλείται βλάβη, για την αποτροπή της οποίας η επιδιωκόμενη απόφαση αποτελεί πρόσφορο μέσο.

Αν διοικητική αρχή εκδώσει πρωτόκολλο καταλήψεως ακινήτου χωρίς τούτο να προβλέπεται από το νόμο και επομένως άκυρο, ο προβάλλων επί του ακινήτου δικαίωμα κυριότητας έχει έννομο συμφέρον να εγείρει, ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, που έχουν δικαιοδοσία, αφού πρόκειται για διαφορά προκαλούμενη από πράξη της διοικήσεως κινούμενη σε κύκλο σχέσεων του ιδιωτικού δικαίου, αγωγή αναγνωρίσεως της ακυρότητας του πρωτοκόλλου.

Τούτο δε διότι η έκδοση αυτή δημιουργεί έμπρακτη αμφισβήτηση του δικαιώματος του, από την οποία απειλείται βλάβη για τα έννομα συμφέροντά του, προς αποτροπή δε αυτής η επιδιωκόμενη απόφαση αποτελεί πρόσφορο μέσο (ΑΠ 1758/2009, 721/2007). Η διαδικαστική πορεία της υπόθεσης, κατά το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική διαδικασία μέρος, έχει, κατ' επιτρεπτή, κατά το άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ, εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων, ως εξής:

Με την από 28-5-1992 αγωγή τους ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Γρεβενών οι αναιρεσίβλητοι ζήτησαν να ακυρωθεί το από 14-11-1985 πρωτόκολλο κατάληψης, της αρμόδιας επιτροπής διοίκησης δημοσίων κτημάτων της Οικονομικής Εφορίας Γρεβενών και το από 18-11-1985 πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής του Οικονομικού Εφόρου Γρεβενών, για τους λόγους που αναφέρονται σ' αυτήν και συγκεκριμένα, όσον αφορά το από 14-11-1985 πρωτόκολλο κατάληψης, επειδή το καταληφθέν δεν ανήκε στην κυριότητα της Αεροπορικής Άμυνας και κατ' επέκταση του Δημοσίου, αλλά είχε περιέλθει στην κυριότητα του απωτέρου δικαιοπαρόχου τους Β.

Κ., ο οποίος το είχε αγοράσει από το Ελληνικό Δημόσιο, κατά τα ειδικότερα στην αγωγή τους εκτιθέμενα. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την υπ' αριθμ. 8/1996 μη οριστική του απόφαση, απέρριψε ως μη νόμιμο το αίτημα της αγωγής για αναγνώριση της ακυρότητας του από 18-11-1985 πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής και αφού δέχθηκε ως νόμιμο το αίτημα για αναγνώριση της ακυρότητας του από 14-11-1985 πρωτοκόλλου κατάληψης, ανέβαλε κατά τα λοιπά να αποφασίσει οριστικά και διέταξε αποδείξεις για τα αποδεικτέα θέματα, ως και τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης.

Μετά την εξέταση των μαρτύρων, εισήχθη η υπόθεση ενώπιόν του και το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, επειδή δεν είχε διενεργηθεί η διαταχθείσα πραγματογνωμοσύνη, με την υπ' αριθμ. 94/2000 μη οριστική του απόφαση, διέταξε τη διενέργεια της διαταχθείσας πραγματογνωμοσύνης. Μετά τη διεξαγωγή και της πραγματογνωμοσύνης και την εισαγωγή της υπόθεσης ενώπιον του, το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την υπ' αριθμ. 40/2002 απόφαση του, ανέβαλε και πάλι να αποφασίσει οριστικά και διέταξε τη διενέργεια αυτοψίας και νέας πραγματογνωμοσύνης.

Τέλος, μετά τη διεξαγωγή της αυτοψίας και της νέας πραγματογνωμοσύνης, εισήχθη η υπόθεση ενώπιον του και με την υπ' αριθμ. 49/2005 οριστική του απόφαση δέχθηκε εν μέρει την αγωγή και αναγνώρισε την ακυρότητα κατά ένα μέρος του ανωτέρω πρωτοκόλλου κατάληψης και ειδικότερα, όσον αφορά την με αυτό καταληφθείσα έκταση πέντε (5) στρεμμάτων, όπως αυτή λεπτομερώς περιγράφεται στο διατακτικό της.

Κατά της απόφασης αυτής το αναιρεσείον άσκησε την από 18-1-2006 έφεσή του και ζήτησε την εξαφάνιση της συγκεκριμένης απόφασης. Kατ' αυτής άσκησαν την από 20-1-2006 έφεση και οι τρεις πρώτοι των αναιρεσιβλήτων και ζήτησαν την εξαφάνισή της, ισχυριζόμενοι ότι το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, πλημμελώς εκτίμησε τις αποδείξεις και εσφαλμένα εφάρμοσε το νόμο και αναγνώρισε την ακυρότητα του επίμαχου πρωτοκόλλου μόνο για μέρος του ακινήτου, ενώ έπρεπε να αναγνωρίσει ότι ήταν άκυρο για ολόκληρο το ακίνητο.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος και αφού δέχθηκε κατ' ουσίαν την έφεση των αναιρεσιβλήτων, εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση και κράτησε την υπόθεση. Ακολούθως, αναγνώρισε την ακυρότητα του προαναφερθέντος πρωτοκόλλου στο σύνολό του, ήτοι για ολόκληρο το ακίνητο και όχι εν μέρει, όπως είχε δεχθεί το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, καθόσον έκρινε ότι δεν συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την έκδοσή του.

Επειδή, ο από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, ιδρύεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος.

Με το μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης, το αναιρεσείον προσάπτει στην πληττόμενη απόφαση την από το άρθρο 559 αριθμ., κατ' εκτίμηση, μόνο 8 και όχι 1 ΚΠολΔ αιτίαση, ότι το Εφετείο, χωρίς να προβληθεί λόγος έφεσης ούτε από το ίδιο αλλά ούτε από τους αναιρεσιβλήτους, προχώρησε στην αυτεπάγγελτη έρευνα της εγκυρότητας του εκδοθέντος από τον Οικονομικό Έφορο Γρεβενών πρωτοκόλλου κατάληψης για λόγους αναγομένους στη συνδρομή ή μη των νομίμων προϋποθέσεων, αλλά και στο χαρακτήρα του ακινήτου ως εγκαταλελειμμένου ή όχι, που δεν είχαν προταθεί από τους διαδίκους Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε, όσον αφορά το από 14-11-1985 πρωτόκολλο κατάληψης, της αρμόδιας επιτροπής διοίκησης δημοσίων κτημάτων της Οικονομικής Εφορίας Γρεβενών, ότι "...όπως έγινε δεκτό στην ως άνω μείζονα σκέψη, ο α.ν. 1539/1938 "περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων" προβλέπει στο άρθρο 34 περίπτωση εκδόσεως πρωτοκόλλου καταλήψεως, αυτή όμως αφορά ακίνητα εγκαταλελειμμένα από τους ιδιοκτήτες τους και μη διαχειριζόμενα από αυτούς και όχι τα κατεχόμενα από τρίτους, για τα οποία δεν προβλέπεται η έκδοση πρωτοκόλλου.

Ως εκ τούτου, εφόσον το Ελληνικό Δημόσιο ισχυρίζεται ότι το επίδικο ακίνητο ανήκει στην αδιαμφισβήτητη κυριότητα του, δεν είχε δικαίωμα να εκδώσει πρωτόκολλο καταλήψεως, αλλά μόνο πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής, όπως έπραξε στη συνέχεια εκδίδοντας το από 18-11-1985 πρωτόκολλο (διοικητικής αποβολής), για το οποίο έγινε λόγος παραπάνω...".

Ο θεμελιωτικός όμως της ένδικης αγωγής ισχυρισμός αυτός δεν προτάθηκε από τους αναιρεσιβλήτους - ενάγοντες και συνεπώς ο μοναδικός λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ είναι βάσιμος. Κατόπιν τούτων, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που την εξέδωσε, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν.

Δικαστικά έξοδα δεν επιδικάζονται λόγω μη υποβολής σχετικού αιτήματος (ΚΠολΔ 106 και 191 § 2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 22/2008 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Ιουνίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 1η Δεκεμβρίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ