Supreme Court partially allows appeal against expropriation compensation, correcting lawyer fee percentage from 3% to 2% per law.

Απόφαση 2141 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2141/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου, Γεώργιο Σακκά και Μαρία Χυτήρογλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Οκτωβρίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και στην προκειμένη περίπτωση και από τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Ηπείρου, που κατοικοεδρεύει στα Ιωάννινα, το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου παρέδρου του ΝΣΚ Γεώργιο Καρακώστα, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Γ. Π. του Σ., κατοίκου ..., έως και 106. Ε. Π., κατοίκου ... .

Από τους ανωτέρω αναιρεσίβλητους οι υπό στοιχεία: 1, 12, 19, 24 α,β, 25, 30, 32, 35, 37, 39, 41 α,β, 42, 47, 48, 53, 54, 55, 60, 61, 62, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Κων/νου Σιντόρη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις. Οι λοιποί αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-6-2005 και με αριθ. κατάθεσης 216/9-6-2005 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, καθώς και τις ανταιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Κέρκυρας. Εκδόθηκε η απόφαση 72/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης σε απαλλοτριούμενες εκτάσεις. Την αναίρεση της απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 5-6-2006 αίτησή του και τους από 18-4-2013 πρόσθετους λόγους του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Μαρία Χυτήρογλου, ανέγνωσε την από έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε παραδοχή της αναίρεσης κατά της 72/2006 απόφασης του Εφετείου Κέρκυρας μόνο κατά το κεφάλαιο της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθών η αναίρεση και την απόρριψη της κατά τα λοιπά όπως και του πρόσθετου λόγου αυτής.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με την διάταξη του αρθ. 22 ν.2882 /2001 Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων σε συνδυασμό με εκείνη της παρ. 4 του αρθ. 19 ιδίου νόμου σε περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσιβλήτων υπερβαίνει τους 20 η κλήτευση τους στη δίκη μπορεί να διενεργηθεί κατά τις διατάξεις του δεύτερου τρίτου και τέταρτου εδαφίου της παραγράφου 4 του αρθ. 19 που ορίζει ότι η αίτηση μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου, τοιχοκολλάται, δεκαπέντε τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη δικάσιμο, στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται και στο κατάστημα του δήμου ή της κοινότητας, στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από το γραμματέα του δικαστηρίου και το γραμματέα του δήμου ή της κοινότητας, αντιστοίχως. Η ειδοποίηση, στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, δημοσιεύεται σε τρεις ημερήσιες εφημερίδες που εκδίδονται στην Αθήνα ή σε δύο που εκδίδονται στην Αθήνα και σε μία που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη, όταν η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο τμήμα αυτής βρίσκεται στα όρια αρμοδιότητας του Υπουργείου Βόρειας Ελλάδας, καθώς και σε μία εφημερίδα που εκδίδεται στην πρωτεύουσα του νομού στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής.

Στην προκειμένη περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσιβλήτων υπερβαίνει τους 20 προκύπτει ότι τηρήθηκε η πιο πάνω διαδικασία. Ειδικότερα από την με ημερομηνία 29-4-2013 έκθεση τοιχοκόλλησης της γραμματέως του Αρείου Πάγου βεβαιώνεται ότι τοιχοκολλήθηκε στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου α) η από 5-6-06 αίτηση αναιρέσεως του Ελληνικού Δημοσίου κατά των αναιρεσιβλήτων β) ο από 18-4-13 πρόσθετος λόγος αυτού γ) και η υπ' αριθμ 189 πράξη του Αρείου Πάγου με την οποία βεβαιώνεται ότι η ως άνω αίτηση και ο πρόσθετος λόγος επ' αυτής συζητούνται κατά την δικάσιμο της 4-10-2013 στο Δ τμήμα του Αρείου Πάγου με αριθμό πινακίου 49.

Επίσης από το από 8-5-2013 αποδεικτικό ανάρτησης προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως ο πρόσθετος λόγος και η 189 πράξη του Αρείου Πάγου αναρτήθηκαν στον Πίνακα Ανακοινώσεων του Δημοτικού Καταστήματος Μαργαριτίου Νομού Θεσπρωτίας Δήμου Ηγουμενίτσας ενώ από τα προσκομιζόμενα αντίγραφα των ημερήσιων εφημερίδων που εκδίδονται στην Αθήνα ήτοι το φύλλο της Γενική Δημοπρασιών της 16ης Μαΐου 2013, το φύλλο της Εφημερίδος Δημοπρασιών και πλειστηριασμών της 17-5-2013 την ΗΧΩ των δημοπρασιών της 16ης Μαΐου 2013 και την τοπική εφημερίδα Η Θεσπρωτική της 17-5-2013 όπου υπάρχει δημοσιευμένη ειδοποίηση-κλήση προς όλους τους καθών εκ μέρους του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου να παραστούν κατά την συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως και του πρόσθετου λόγου την 4-10-13 ενώπιον του Δ Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου ώρα 9.30.

προκύπτει ότι οι εκ των αναιρεσίβλητων απολιπόμενοι οι 1ος, 12, 19, 24 α, β, 25, 30, 32, 35, 37, 39, 41 α,β, 42, 47, 48, 53, 54, 55, 60, 61, 62 εκ των καθών η αναίρεση κλητεύθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα.

Συνεπώς, θα πρέπει, εφόσον δεν εμφανίστηκαν κατά την συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως και του πρόσθετου λόγου, όπου και όποτε αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, και ερευνηθεί ως εάν ήταν παρόντες (αρθ. 576 Κ.Πολ.Δ σε συνδυασμό με αρθ. 7 εδαφ. 3 αρθ. 19 ν.2882/2001).

Με την από 5-6-2006 αίτηση και τους από 18-4-2013 πρόσθετους λόγους διώκεται η αναίρεση της 72/2006 αποφάσεως του Εφετείου Κέρκυρας, με την οποία καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδος απαλλοτριώσεως για τα σ' αυτήν (απόφαση) αναφερόμενα ακίνητα. Με τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1εδαφ. β` του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 9 παρ. 1 του Ν. 3193/2003, ορίζεται: "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνεται υπόψη, ιδίως, η αξία.

που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι τα δικαστήρια κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημίωσης ακινήτου που εμπίπτει στο σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς των ομόρων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές, και αντικειμενικό μέτρο κρίσης για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει τη δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του.

Κατά δε την έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης (13 ΚΑΑΑ) τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιήσεως στην ανωτέρω διάταξη της λέξεως "ιδίως" σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει προσηκόντως (ΑΠ 600/2010). Η δε σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 1782/2008, ΑΠ 877/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι δεν προσδιόρισε την οριστική τιμή μονάδας με βάση το αντικειμενικό σύστημα παραβιάζοντας έτσι την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 9 Ν. 3193/2003. Ο λόγος αυτός , είναι απορριπτέος ως αβάσιμος διότι το δικαστήριο με την 72/06 απόφασή του κατά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος των σ' αυτήν αναφερομένων αναγκαστικά απαλλοτριωμένων ακινήτων συνεκτίμησε τις αντικειμενικές αξίες που ίσχυαν με τα λοιπά αποδεικτικά στοιχεία και ως εκ τούτου δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια εκ του αριθμού 1 του αρθ.559 Κ.ΠολΔ.

Εξάλλου το αναιρεσείον, υπό το πρόσχημα της επικλήσεως της συγκεκριμένης αναιρετικής πλημμέλειας, πλήττει την αναιρετικά ανέλεγκτη για τα πράγματα κρίση του δικαστηρίου της ουσίας (αρθ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ) Κατά τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), η δικαστική δαπάνη βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση και επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον παρόντα νόμο.

Η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά. Το άρθρο 22 του Ν. 3693/1957 δεν εφαρμόζεται. Η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου, με την οποία καθορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδας, αποτελεί, ως προς τη δικαστική δαπάνη, εκτελεστό τίτλο σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εάν και οι δύο διάδικοι αποδέχθηκαν την απόφαση αυτή ή πέρασε άπρακτη η προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 20.

Σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης. Από τη διάταξη αυτή, κατά την οποία τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο δικαιούχος της αποζημίωσης, προκειμένου να επιτύχει τον προσδιορισμό και την είσπραξης αυτής, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του δικηγόρου του, αποτελούν σύμφωνα και με την επιταγή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί πλήρους αποζημιώσεως, παρακολούθημα της εν λόγω αποζημίωσης και προσαυξάνουν το ποσό αυτής, ώστε να μην επέρχεται, φαλκίδευση της πλήρους αποζημίωσης που αυτός δικαιούται (Ολ.ΑΠ 502/2005 και 17/2000).

Σύμφωνα με τα άρθρα 18, 19 και 20 του άνω νόμου (ΚΑΑΑ), ένα είναι το αντικείμενο της δίκης, ο προσδιορισμός της αποζημίωσης και συνεπώς μία αμοιβή του δικηγόρου σε ποσοστό επί της αξίας του αντικειμένου αυτού της δίκης ορίζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 1 και 114 παρ. 5 του Κώδικα Δικηγόρων. Έτσι, σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης στο Εφετείο, μετά τον προσωρινό προσδιορισμό αυτής, η δικαστική δαπάνη περιλαμβάνει: 1) τα γενόμενα για την διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα που ήταν απαραίτητα (αρθ. 189 παρ. 1 ΚΠολΔ), 2) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου για την παράστασή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και ενώπιον του Εφετείου (άρθρα 109 και 11 του Κώδικα Δικηγόρων) και 3) την αμοιβή του δικηγόρου δικαιούχου σε ποσοστό επί της καθοριζομένης οριστικής αποζημίωσης και δη 2% για τη σύνταξη αίτησης, ανταίτησης ή παρέμβασης και 1% για τη σύνταξη προτάσεων επί της αίτησης, αντένστασης ή παρέμβασης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της προσβαλλομένης απόφασης οι αναιρεσίβλητοι κατά τη συζήτηση της αιτήσεως του αναιρεσείοντος ενώπιον του Εφετείου Κέρκυρας για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως των ακινήτων τους, τα οποία απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά με την 1013721/1191/0010/3-3-2004 ΚΥΑ των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 219/5-3-2004 τ.Δ για δημόσια ωφέλεια, με τις επί της άνω αιτήσεως κατατεθείσες έγγραφες προτάσεις τους άσκησαν ανταίτηση.

Αίτηση και ανταίτηση συνεκδικάσθηκαν και καθορίσθηκε η συνολική αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης. Σύμφωνα όμως με τις πιο πάνω διατάξεις εφόσον η ανταίτηση ασκήθηκε με τις προτάσεις η αμοιβή πληρεξουσίων δικηγόρων τους έπρεπε να καθορισθεί σε ποσοστό 2% επί της αποζημίωσης.

Επομένως το Εφετείο με το να προσδιορίσει την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης παραβίασε τις προπαρατεθείσες διατάξεις και ως εκ τούτου ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη η πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι καθόρισε την συνολική αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων και ήδη αναιρεσίβλητων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Αντίθετα, ο πρόσθετος λόγος σύμφωνα με τον οποίο με την προσβαλομένη απόφαση η αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου ορίστηκε σε ποσοστό 3% επί της αποζημιώσεως μόνο για την ενώπιον του διαδικασία πρέπει να απορριφθεί διότι από την επισκόπηση της απόφασης προκύπτει ότι η αποζημίωση, αν και εσφαλμένη κατά ποσοστό, αφορά την αμοιβή του δικηγόρου των δικαιούχων για την παράστασή των τόσο ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου κατά τον καθορισμό της προσωρινής τιμής μονάδος αποζημίωσης όσο και για εκείνη ενώπιον του Εφετείου κατά τον προσδιορισμό της οριστικής τιμής.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αναίρεση και δη μόνο κατά το κεφάλαιο προσδιορισμού του ποσοστού της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων απορριπτομένων των λοιπών λόγων αναιρέσεως , αναιρεθεί, μόνο, κατά τούτο η προσβαλλομένη απόφαση και αφού διακρατηθεί δεδομένου ότι δεν χρειάζεται περαιτέρω άλλη διευκρίνιση η υπόθεση (αρθ. 580 παρ, 3 εδ β Κ.Πολ.Δ) και δικαστεί κατά τούτο καθοριστεί η αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των αναιρεσιβλήτων σε ποσοστό 2% επί της αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων.

Τέλος ,η δικαστική δαπάνη της αναιρετικής δίκης πρέπει να συμψηφιστεί μεταξύ των διαδίκων λόγω της μερικής νίκης και ήττας αυτών (αρθ.22 Ν. 2882/2001 σε συνδυασμό με αρθ. 178 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 72/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών μόνο κατά το κεφάλαιο περί επιβολής δικαστικής δαπάνης στους ανταιτούντες ποσοστού 3% - Κρατεί και Δικάζει επί της από 7-6-2005 αιτήσεως καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος του Ελληνικού Δημοσίου κατά το άνω αναιρεθέν μέρος .

Επιβάλλει την δικαστική δαπάνη των ανταιτούντων σε ποσοστό 2% επί της αξίας των απαλλοτριουμένων Συμψηφίζει την μεταξύ των διαδίκων δικαστική δαπάνη της αναιρετικής διαδικασίας .

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Νοεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 6 Δεκεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ