212/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 212 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 212/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Νοεμβρίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τους Υπουργούς Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που κατοικοεδρεύουν στην…, εν προκειμένω δε από τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, που κατοικοεδρεύει στην…, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ευάγγελο Μαρίνη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Κ. Β. συζ. Χ., 2) K. Χ. του Α., 3) Κ. Γ. του Α., 4) Κ. Χ. συζ. Σ., 5) Κ. Σ. του Α., 6) Α. Κ. του Σ., 7) Α. Θ. συζ. Κ., 8) Β. Χ. του Γ., 9) Χ. Ο. Ι. του Χ., 10) Ο. Μ. του Ο., 11) Μ. Ο. Ι. του Μ., 12) Α. Χ. του Φ., 13) Μ. Ο. του Ο., 14) Ι. Ο. του Ι., 15) Μ. Χ. Μ. του Ρ., 16) Χ. Ο. Φ. χας Μ., 17) Χ. Ε. του Ι., 18) Μ. Μ. του Β., 19) Α. Μ. συζ. Ν., 20) Κ. Ε. συζ. Γ., 21) Μ. Γ. του Β., 22) Κ. Σ. του Α., 23) Κ. Κ. του Α., 24) Α. Μ. χας Δ., 25) Α. Β. του Δ., 26) Κ. Φ. συζ. Χ., 27) Α. Κ. του Δ., 28) Α. Α. του Δ., 29) Α. Ν. του Δ., 30) Μ. Ο. Σ. συζ. Μ., 31) Μ. Χ. Ο. του Χ., 32) Τ. Α. Σ. του Ι., 33) Α. Ο. Φ. συζ. Ι., 34) Μ. Ο. Ρ. του Ρ., 35) Μ. Π. του Ε., 36) α. Γ. Μ. του Χ., β. Χ. Μ. του Σ., γ. Ι. Μ. του Σ., 37) Μ. Γ. του Χ., 38) Α. Ο. Α. του Α., 39) Ζ. Κ. συζ. Χ., 40) Β. Ά. του Λ., 41) Ο. Ο. Μ. του Ο., 42) Α. Κ. του Α., 43) Γ. Χ. συζ. Κ. και 44) Σ. Ο. Μ. του Σ., όλων κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-1-2006 αίτηση προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 9/2006 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Θράκης και συνεκδικάστηκε με τις (διά των προτάσεών τους) ανταιτήσεις των όσων εκ των ήδη αναιρεσιβλήτων παρέστησαν κατά τη συζήτηση ενώπιόν του (υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37).

Εκδόθηκε η 388/2007 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 4-6-2008 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ειρήνη Καλού διάβασε την από 26-10-2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δεύτερου λόγου της αίτησης αναίρεσης και την απόρριψη του πρώτου λόγου, καθώς και την αναίρεση της υπ’ αριθμ. 388/2007 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, καθόσον αφορά στο κεφάλαιο της προσβαλλόμενης απόφασης που αφορά την επιδικασθείσα στους αναιρεσίβλητους δικαστική δαπάνη και ειδικότερα κατά το μέρος της που αφορά στην αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων - αναιρεσιβλήτων. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα, με τις διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων", η οποία προστέθηκε με τη διάταξη του άρθρου 131 παρ. 2 του ν. 4070/2012, "4. Σε περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσιβλήτων υπερβαίνει τους είκοσι (20), η κλήτευσή τους στη δίκη μπορεί να διενεργηθεί κατά τις διατάξεις του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου εδαφίου της παραγράφου 4 του άρθρου 19.

Για την προθεσμία κλήτευσης ισχύουν οι διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθρου 568 ΚΠολΔ του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Η αίτηση μπορεί να κοινοποιηθεί επίσης, είτε στο δικηγόρο που εκπροσώπησε τον αναιρεσίβλητο κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης στα δικαστήρια της ουσίας, είτε στον πληρεξούσιο δικηγόρο που υπέγραψε το τελευταίο δικόγραφο, είτε στον αναιρεσίβλητο στη διεύθυνση που δήλωσε στα δικαστήρια της ουσίας.

Ο δικηγόρος οφείλει να παραδώσει αμελλητί τα έγγραφα στον αναιρεσίβλητο. Σε κάθε περίπτωση, επί των υποθέσεων αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτων, δεν εφαρμόζεται η παράγραφος 3 του άρθρου 576 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως, ως προς όσους έχουν κλητευθεί".

Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 10 του άρθρου 146 του ανωτέρω ν. 4070/2012 "Η παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 2882/2001 (Α’ 17), που προστίθεται με την παρ. 4 του άρθρου 132 του παρόντος νόμου, εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος αιτήσεις αναιρέσεως". Σύμφωνα δε με τις διατάξεις του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου εδαφίου της παραγράφου 4 του άρθρου 19 του ν.

του ν. 2882/2001, στις οποίες παραπέμπει η παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 2882/2001, όπως αυτή προστέθηκε κατά τα ανωτέρω, "4. Όταν εκείνοι που φέρονται ως ιδιοκτήτες στον κτηματολογικό πίνακα υπερβαίνουν τους εκατό (100)..., η αίτηση, μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου, τοιχοκολλάται, δεκαπέντε τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη δικάσιμο, στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται και στο κατάστημα του δήμου ή της κοινότητας, στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από το γραμματέα του δικαστηρίου και το γραμματέα του δήμου ή της κοινότητας, αντιστοίχως. Η ειδοποίηση, στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, δημοσιεύεται σε τρεις ημερήσιες εφημερίδες που εκδίδονται στην Αθήνα ή σε δύο που εκδίδονται στην Αθήνα και σε μία που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη, όταν η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο τμήμα αυτής βρίσκεται στα όρια αρμοδιότητας του Υπουργείου Βόρειας Ελλάδας, καθώς και σε μια εφημερίδα που εκδίδεται στην πρωτεύουσα του νομού στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής.

Εάν έχει τηρηθεί η διαδικασία των δύο προηγούμενων εδαφίων, η παράλειψη ή πλημμέλειες της κατά το πρώτο εδάφιο κλήτευσης δεν εμποδίζει την πρόοδο της δίκης, με την επιφύλαξη των οριζομένων στην παράγραφο 6 του παρόντος άρθρου". Όπως προκύπτει από τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα από το αναιρεσείον έγγραφα και ειδικότερα α.

από την από 6.8.2015 έκθεση τοιχοκολλήσεως του Γραμματέα του Αρείου Πάγου Ιωάννη Ποντίκη, περί δημοσιεύσεως στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου, επικυρωμένου αντιγράφου της από 4-6-2008 αιτήσεως αναιρέσεως του Ελληνικού Δημοσίου κατά των αναιρεσιβλήτων: Β. Κ. κ.λπ. (44 τον αριθμό), απάντων κατοίκων ..., περί αναιρέσεως της υπ’ αριθ. 388/2007 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης, καθώς και της ενσωματωμένης στο ανωτέρω δικόγραφο από 11-03-2015 πράξης της Προέδρου του Δ’ Τμήματος του Αρείου Πάγου, με την οποία προσδιορίζεται δικάσιμος προς συζήτηση της ανωτέρω αιτήσεως αναιρέσεως, η αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας (6-11-2015), στο Δ’ Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, με αριθμό πινακίου 3 και ορίζεται Εισηγητής της υπόθεσης Αρεοπαγίτης, β.

τα από 7-8-2015 αποδεικτικά τοιχοκόλλησης των αρμοδίων υπαλλήλων του Δήμου Ιάσμου και της Τοπικής Κοινότητας Πολυάνθου, περί δημοσιεύσεως στους πίνακες δημοσιεύσεων των καταστημάτων τους, επικυρωμένων αντιγράφων της ανωτέρω αιτήσεως αναιρέσεως παρουσία των αναφερομένων σ’ αυτές δύο μαρτύρων και γ. τα υπ’ αριθμ. .../12-8-2015, .../12-8-2015, .../ 15-8-2015 και .../18-8-2015 φύλλα των Εφημερίδων "...", "...", "..." και "...", αντίστοιχα, περί δημοσιεύσεως στις ανωτέρω εφημερίδες, της από 11.8.2015 ειδοποιήσεως - κλήσεως του Ελληνικού Δημοσίου, αντίγραφο της ανωτέρω αίτησης, με πράξη προσδιορισμού δικασίμου κάτωθι αυτής, τοιχοκολλήθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στο κατάστημα του Δικαστηρίου τούτου στο οποίο απευθύνεται αυτή και στα καταστήματα του Δήμου Ιάσμου και της Τοπικής Κοινότητας Πολυάνθου, στις περιφέρειες των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα, ενώ σχετική ειδοποίηση - κλήση, στην οποία μνημονεύονται το Δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και της απαλλοτριωτικής πράξης με κλήση των αναιρεσιβλήτων να παραστούν κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου δημοσιεύτηκε σε τρεις ημερήσιες αθηναϊκές εφημερίδες και σε μία ημερήσια εφημερίδα, που εκδίδεται στην πρωτεύουσα του νομού Ροδόπης, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση, δεδομένου ότι οι φερόμενοι ως ιδιοκτήτες στον κτηματολογικό πίνακα υπερβαίνουν αριθμητικά τους είκοσι (20).

Όλοι οι αναιρεσίβλητοι, όμως, αν και κλητεύθηκαν νομίμως και εμπροθέσμως, δεν εμφανίστηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο, από πληρεξούσιο δικηγόρο κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, όταν εκφωνήθηκε η υπόθεση από τη σειρά του πινακίου. Επομένως, πρέπει, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, παρά την απουσία τους να προχωρήσει το Δικαστήριο στη συζήτηση της υπόθεσης.

Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), συνάγεται, ότι για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού, σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου (Ολ.ΑΠ 8/1999).

Ως πλήρης δε αποζημίωση νοείται η αποζημίωση, που παρέχει στο ιδιοκτήτη τη δυνατότητα αντικατάστασης του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 13 παρ. 1 εδ. τελευτ. του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) (όπως αυτό προστέθηκε με την παράγραφο 1 του άρθρ. 9 του Ν. 3193/2003, "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου λαμβάνεται υπόψη ιδίως και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν το χρόνο κήρυξης τα απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριούμενου".

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριούμενου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει προσηκόντως. Περαιτέρω, ως πρόσοδος κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, νοείται, η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριούμενου, όχι ως μεμονωμένου ακινήτου αλλά ως εκ της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται.

Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί προκειμένου για αγροτικό ακίνητο, όπως στην προκειμένη περίπτωση τα απαλλοτριούμενα ακίνητα των αναιρεσιβλήτων, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση γιατί δεν έχει καθόλου ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ο από αυτήν λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν, από το αιτιολογικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν προκύπτουν σαφώς και επαρκώς τα πραγματικά εκείνα περιστατικά που είναι κατά το νόμο αναγκαία για την εφαρμογή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε, όπως και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με συνέπεια να μην είναι δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή όχι εφαρμογής του κανόνα αυτού του ουσιαστικού δικαίου.

Αντίθετα, δεν ιδρύεται λόγος αναίρεσης, κατά τη διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις της απόφασης ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση και στάθμισή τους και στην αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως κατά το άρθρο 561 § 1 Κ.Πολ.Δ., εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος, ούτε εξ αιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει τα μη συνιστώντα αυτοτελείς ισχυρισμούς επιχειρήματα των διαδίκων, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίπτεται ως απαράδεκτος.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια της εκ πλαγίου παραβίασης της ουσιαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 13 παρ. 1 του Ν. 2882/2001, επειδή το Εφετείο διέλαβε σ’ αυτήν ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και ειδικότερα αναφορικά με την πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των αναιρεσιβλήτων, αφού δεν αναφέρεται σ’ αυτήν η αξία που είχαν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή των απαλλοτριωμένων ακίνητα, δεν αναφέρονται τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας παρακείμενων ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης ούτε η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου, ενώ περαιτέρω, δεν προσδιορίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τρόπο συγκεκριμένο οι επικρατούσες, κατά το χρόνο συζητήσεως της ένδικης αίτησης οικονομικές και νομισματικές συνθήκες που έλαβε υπόψη της η προσβαλλόμενη απόφαση για τον καθορισμό της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το Εφετείο συνεκδικάζοντας ερήμην των 9ου, 10ου, 12ου, 17ου έως 25ου, 27ου έως 34ου, 38ου έως 44ου τότε καθών η αίτηση και ήδη αναιρεσιβλήτων και αντιμωλία των λοιπών διαδίκων: Α) την από 23-1-2006 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 177/27-6-2006 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, στρεφόμενη κατά όλων των αναιρεσιβλήτων, και Β) ανταιτήσεις που ασκήθηκαν με τις προτάσεις, από όσους από τους καθών η από 23-1-2006 αίτηση παραστάθηκαν ενώπιόν του, κατά τη συζήτηση της ως άνω αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου (20-4-2007), με τις οποίες (αίτηση και ανταιτήσεις) το αιτούν αφ’ ενός και οι ανταιτούντες αφ’ ετέρου, ζήτησαν να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως για τις αναφερόμενες στις ως άνω αίτηση και ανταιτήσεις εδαφικές εκτάσεις, συνολικού εμβαδού 332.663,6 m2, που βρίσκονται στο Νομό Ροδόπης και απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικώς υπέρ του Δημοσίου και με δαπάνες του για λόγους δημόσιας ωφέλειας με την υπ’ αριθμ. 1025346/2163/0010/5-3-01 κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.

και ειδικότερα για τη βελτίωση - διαπλάτυνση της Εγνατίας Οδού στο τμήμα "... (1.4.3) χ.θ. 13.020 - χ.θ. 16.120" σε ποσό μικρότερο και ίσο, αντίστοιχα, αυτής που καθορίστηκε προσωρινά, δέχθηκε ανελέγκτως ως προς τα παραπάνω κρίσιμα ζητήματα που αφορούν οι προβαλλόμενες αιτιάσεις, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Για την κατασκευή της Εγνατίας Οδού και ειδικότερα για τη βελτίωση και διαπλάτυνση αυτής στο τμήμα "... (1.4.3.) χ.θ. 13.020 - χ.θ. 16.120" κηρύχθηκε με την υπ’ αριθμ. 1025346/2163/ 0010/5-3-01 κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.

αναγκαστική απαλλοτρίωση με την οποία απαλλοτριώνεται έκταση συνολικού εμβαδού 332.663,6 τ.μ, η οποία βρίσκεται στην περιφέρεια του .... Τα απαλλοτριούμενα είναι αγροί πεδινοί και αρδευόμενοι, καλλιεργούμενοι με ποτιστικές καλλιέργειες (κυρίως βαμβάκια). Η αντικειμενική αξία αυτών ανέρχεται σε ποσά 0,68 έως 0,79 ανά τετραγωνικό μέτρο εδάφους, ενώ αυτή έχει ήδη αναπροσαρμοσθεί σε μεγαλύτερα ποσά.

Οι καθών και ανταιτούντες προσκομίζουν και επικαλούνται την 452/2000 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου και τις 54/2004 και 9/2006 αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης, οι οποίες καθόρισαν, η μεν πρώτη οριστική τιμή το ποσό των 700 δραχμών, τότε, ήτοι 2,05 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο εδάφους, οι δε άλλες δύο προσωρινή τιμή το ποσό των 3 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο εδάφους, για απαλλοτριωθέντα ακίνητα στην ίδια περιοχή και για το ίδιο έργο, ήτοι την κατασκευή της Εγνατίας Οδού.

Το Δικαστήριο κρίνει με βάση τα παραπάνω, ενόψει της θέσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων, του είδους της καλλιέργειας αυτών, των συνθηκών της περιοχής, λαμβάνοντας υπόψη και τα διδάγματα της κοινής πείρας ως προς την αξία τους, ότι η κατά το χρόνο που συζητήθηκε η κρινόμενη αίτηση και ανταιτήσεις (20-04-2007), που είναι ο κρίσιμος χρόνος, αφού από τη συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αίτησης παρήλθε έτος, πραγματική αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων, σύμφωνα με τις υφιστάμενες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να υπολογισθεί τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση αυτής λόγω της εξαγγελίας ή της κηρύξεως της απαλλοτρίωσης ή της εκτέλεσης του έργου, για το οποίο έγινε, και συνεπώς η πλήρης αποζημίωση (άρθρ. 17 παρ. 2 του Συντάγματος), δηλαδή εκείνη με την οποία μπορεί να αντικατασταθεί το απαλλοτριούμενο με άλλο ισάξιο, ανέρχεται σε 3 ευρώ ανά τ.μ.".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο δέχτηκε, εν μέρει μεν την αίτηση του αναιρεσείοντος, εν όλω δε τις ανταιτήσεις των αναιρεσιβλήτων, ως κατ’ ουσίαν βάσιμες και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης στο ποσό των τριών (3) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο εδάφους. Στο αυτό ως άνω ποσό των τριών (3) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο είχε προσδιοριστεί και η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης με την υπ’ αριθμ. 9/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης.

Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς τα παραπάνω ζητήματα και δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, όπως ισχυρίζεται το αναιρεσείον με τον πρώτο από το άρθρ. 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ, λόγο αναίρεσης.

Ειδικότερα, το Εφετείο αναφέρει τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους καθόρισε την αποζημίωση για τις εδαφικές εκτάσεις των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των αναιρεσιβλήτων στο αναφερόμενο σ’ αυτήν παραπάνω ποσό, αφού, όπως προκύπτει από τις παραπάνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, προέβη στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθεισών εδαφικών εκτάσεων αφού λήφθηκε υπόψη απ’ αυτό η θέση των απαλλοτριούμενων ακινήτων, η φύση αυτών ως αγρών πεδινών και αρδευόμενων, ο τρόπος εκμετάλλευσής τους, με την καλλιέργεια σ’ αυτά βαμβακιών, η αντικειμενική αξία αυτών, καθώς και οι καθορισθείσες με απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου και αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης, που προσκομίστηκαν σ’ αυτό ως συγκριτικά στοιχεία, τιμές μονάδος αποζημίωσης για απαλλοτριωθέντα ακίνητα στην ίδια περιοχή και για το ίδιο έργο.

Δεν πάσχει δε από ανεπάρκεια αιτιολογίας η προσβαλλόμενη απόφαση, όπως διατείνεται το αναιρεσείον, επειδή δεν αναφέρονται σ’ αυτή τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας παρακείμενων ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθόσον τα διαγραφόμενα από τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 εδ.

τελευτ. του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριούμενου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια, πέραν του ότι το αναιρεσείον δεν ισχυρίζεται ότι υπάρχουν τέτοια συμβόλαια, και ότι προσκομίστηκαν στο Εφετείο.

Επομένως, όσα αντίθετα υποστηρίζει το αναιρεσείον με τον πρώτο από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης, είναι απορριπτέα ως αβάσιμα, όπως και ο λόγος αυτός αναίρεσης. Ο ίδιος λόγος της αίτησης αναίρεσης, κατά τις περιλαμβανόμενες σ’ αυτόν αιτιάσεις για ανεπάρκεια της αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης, επειδή το Εφετείο δεν αναλύει κατά τρόπο συγκεκριμένο τις επικρατούσες κατά το χρόνο συζητήσεως της ένδικης αίτησης οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, τις οποίες έλαβε υπόψη της η προσβαλλόμενη απόφαση για τον καθορισμό της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, καθόσον οι φερόμενες ως δήθεν ελλείψεις στην αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης ανάγονται στην πληρέστερη κατά την άποψη του αναιρεσείοντος ανάλυση του αποδεικτικού υλικού και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος αναφορικά με την αξία της απαλλοτριωθείσας εδαφικής εκτάσεως, το οποίο, πάντως εκτίθεται σαφώς.

Από το συνδυασμό της διατάξεως του άρθρ. 18 § 4 ν. 2882/2001, με την οποία ορίζεται ότι σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 100 § 1, 103, 107 παρ. 1, 110 παρ. 3, 111, 114 § 5 του ΝΔ/τος 3026/1954 "περί του Κώδικος των Δικηγόρων", ο οποίος ίσχυε κατά τη συζήτηση της ένδικης αίτησης ενώπιον του Εφετείου, συνάγεται ως προς την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης για απαλλοτρίωση ακινήτου (καθού η απαλλοτρίωση), που περιλαμβάνεται στη δικαστική δαπάνη που επιδικάζεται με την σχετική απόφαση στη δίκη της απαλλοτρίωσης, ότι οι διαδικασίες για τον προσωρινό και οριστικό προσδιορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης αφορούν την διερεύνηση μίας και της αυτής διαφοράς, γι’ αυτό ο δικαιούχος της αποζημίωσης και σε περίπτωση διπλού, προσωρινού και οριστικού, προσδιορισμού της αποζημίωσης μία φορά θα πληρώσει, στα πλαίσια της μεταξύ τους σχέσης, αμοιβή στο δικηγόρο του που παραστάθηκε και στις δύο διαδικασίες, διότι ουσιαστικά αυτός μία φορά παρέσχε την εργασία του καθώς και ότι η αμοιβή αυτή που καταβάλλει ο δικαιούχος της αποζημίωσης στον δικηγόρο του αποτελεί παρακολούθημα της αποζημίωσης, προσαυξάνει το ποσό της, βαρύνει τον υπόχρεο αυτής και πρέπει να επιδικάζεται σε βάρος αυτού και περιέρχεται στον δικαιούχο, ώστε να μην φαλκιδεύεται αυτή και να είναι πλήρης (άρθ. 17 §§ 1 και 4 του Συντάγματος), ανέρχεται δε, εφόσον δεν υπάρχει ειδική περί αυτής συμφωνία, κατά τις ως άνω διατάξεις του Κώδικα περί Δικηγόρων σε ποσοστό επί της οριστικής αποζημίωσης και ειδικότερα α) σε 2% για την σύνταξη αίτησης ή ανταίτησης με ιδιαίτερο δικόγραφο ή κύριας παρέμβασης με ιδιαίτερο δικόγραφο, β) σε 1% για την σύνταξη προτάσεων επί της αίτησης ή της ανταίτησης και κύριας παρέμβασης που ασκήθηκαν με ιδιαίτερο δικόγραφο και γ) σε 2% για την άσκηση ανταίτησης ή κύριας παρέμβασης με τις προτάσεις ή την σύνταξη απλών προτάσεων του καθού.

Επομένως, αν στο ίδιο δικόγραφο σωρευθούν ανταίτηση ή παρέμβαση και προτάσεις, η αμοιβή, που οφείλεται σε δίκη καθορισμού αποζημίωσης από αναγκαστική απαλλοτρίωση, είναι 2% συνολικά, ενώ μόνον εάν η αντίθετη αίτηση ή η παρέμβαση ασκηθεί με ιδιαίτερο δικόγραφο οφείλεται συνολικά ποσοστό αμοιβής 3% (2% για την αίτηση ή παρέμβαση και 1% για τις προτάσεις).

Εξάλλου, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α’ ΚΠολΔ, ο κανόνας ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται και έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως, είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει, όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία εκδηλώνεται όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή όταν δεν εφαρμόζεται, ενώ έπρεπε να εφαρμοστεί ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένως.

Στην προκειμένη περίπτωση, καθόσον αφορά στο κεφάλαιο της προσβαλλόμενης απόφασης που αφορά στα δικαστικά έξοδα που επιδικάσθηκαν σε όσους από τους καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου παραστάθηκαν ενώπιον του Εφετείου, από τους οποίους και ασκήθηκαν ανταιτήσεις με τις προτάσεις τους (υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου - ανταιτούντες και ήδη υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 αναιρεσίβλητοι), το αναιρεσείον, με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και κατ’ ορθή εκτίμηση, μόνο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το δικάσαν Εφετείο με το να προσδιορίσει την επιδικασθείσα αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των ως άνω ανταιτούντων -αναιρεσιβλήτων για την άσκηση ανταιτήσεων με τις προτάσεις τους σε ποσοστό 3% επί της οριστικά προσδιορισθείσης αποζημιώσεως αντί ποσοστού 2% επί της εν λόγω αποζημίωσης, για τη σύνταξη και κατάθεση αυτών, παραβίασε ευθέως με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις.

Όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τη συζήτηση της από 23-1-2006 αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου, ενώπιον του Εφετείου, παραστάθηκαν από τους καθών η εν λόγω αίτηση μόνο οι υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 και ήδη υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 αναιρεσίβλητοι.

Σύμφωνα δε με τα αναφερόμενα στην ίδια απόφαση "οι παραστάντες κατά τη συζήτηση καθών άσκησαν παραδεκτά ανταιτήσεις με τις κατατεθείσες προτάσεις τους (άρθρο 20 παρ. 5 του Ν. 2882/ 2011), με τις οποίες ζητούν να καθοριστεί μεγαλύτερη τιμή μονάδας για τα απαλλοτριούμενα τμήματα των ακινήτων τους". Το δικάσαν Εφετείο, αφού δέχτηκε εν όλω τις ως άνω ανταιτήσεις και εν μέρει την αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, καταδίκασε το αιτούν Ελληνικό Δημόσιο και ήδη αναιρεσείον ως υπόχρεο στην καταβολή της αποζημίωσης κατ’ εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 17 παρ. 2 και 4 του Συντάγματος και 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 "στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των δικαιούχων της αποζημίωσης ανταιτούντων, και συγκεκριμένα "α) της αμοιβής για την παράσταση των δικηγόρων τους και των εξόδων στο συνολικό ποσό των πεντακοσίων (500) ευρώ για κάθε μεμονομένως παραστάντα διάδικο ή ομάδα διαδίκων και β) της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων τους για τη σύνταξη της ανταιτήσεως διά των προτάσεων για αμφότερες τις διαδικασίες ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και του παρόντος Δικαστηρίου σε ποσοστό τρία τοις εκατό (3%) επί του ποσού της αποζημιώσεως συνολικά".

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο και ειδικότερα με το να καθορίσει την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων για τη σύνταξη των ανταιτήσεών τους, για αμφότερες τις διαδικασίες ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και ενώπιόν του, σε ποσοστό 3% επί της οριστικά προσδιορισθείσας αποζημίωσης από το Εφετείο αντί ποσοστού 2% επί της ως άνω αποζημίωσης, παραβίασε ευθέως τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, εφόσον σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση οι ως άνω ανταιτήσεις ασκήθηκαν ενώπιον αμφοτέρων των δικαστηρίων με τις προτάσεις και όχι με ιδιαίτερο δικόγραφο και συνεπώς, σύμφωνα με τη σχετική νομική σκέψη που προαναφέρθηκε, η αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου τους έπρεπε να καθοριστεί ενιαία και για τις δύο διαδικασίες σε ποσοστό 2% επί της οριστικά προσδιορισθείσας αποζημίωσης από το Εφετείο.

Επομένως, πρέπει: α) να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς τους υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 αναιρεσίβλητους και κατά την ως άνω διάταξη του κεφαλαίου της περί δικαστικής δαπάνης και ειδικότερα καθόσον αφορά στην αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων για τη σύνταξη των ανταιτήσεων και να καταδικαστούν οι ως άνω αναιρεσίβλητοι (άρθρ. 183 και 176 ΚΠολΔ) στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, μειωμένων, κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 και β) να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης ως προς τους λοιπούς αναιρεσίβλητους, να μην επιδικαστούν, όμως δικαστικά έξοδα σε βάρος του αναιρεσείοντος και υπέρ των εν λόγω αναιρεσιβλήτων, εφόσον οι τελευταίοι δεν παραστάθηκαν στην παρούσα δίκη και ως εκ τούτου δεν υπέβαλαν σχετικό αίτημα, ούτε υποβλήθηκαν σε δικαστικά έξοδα.

Στη συνέχεια, πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 εδ. α’ ΚΠολΔ να κρατηθεί η υπόθεση κατά το αναιρεθέν μέρος της, ως προς το οποίο δεν χρειάζεται διευκρινίσεις, προς καθορισμό εκ νέου της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων για τη σύνταξη και κατάθεση των ανταιτήσεών τους, που ασκήθηκαν με τις κατατεθείσες προτάσεις τους και να καταδικαστεί το αιτούν Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο είναι υπόχρεο προς αποζημίωση για την απαλλοτρίωση των αναφερόμενων σ’ αυτή ιδιοκτησιών των ως άνω ανταιτούντων, πέραν των εξόδων και της αμοιβής για την παράσταση των δικηγόρων τους, που επιδικάστηκε σ’ αυτούς με την προσβαλλόμενη απόφαση, στην πληρωμή της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων τους για τη σύνταξη και κατάθεση των ανταιτήσεών τους με τις προτάσεις τους για αμφότερες τις διαδικασίες ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης και του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, σε ποσοστό δύο τοις εκατό (2%) επί του ποσού της οριστικά καθορισθείσας αποζημιώσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση αναίρεσης ως προς τους υπ’ αριθμ. 9, 10, 12, 17 έως και 25, 27 έως και 34, 38 έως και 44 αναιρεσίβλητους.

Αναιρεί την υπ’ αριθμ. 388/2007 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, ως προς τους λοιπούς υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 αναιρεσίβλητους, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Καταδικάζει τους αμέσως παραπάνω αναιρεσίβλητους, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει κατά το αναιρεθέν μέρος της, την από 23-1-2006 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου και τις ανταιτήσεις που άσκησαν με τις προτάσεις τους οι παραστάντες κατά τη συζήτηση αυτής ενώπιον του Εφετείου υπ’ αριθμ. 1 έως και 8, 11, 13 έως και 16, 26, 35, 36α, β, γ και 37 καθών η αίτηση. Και

Καταδικάζει το αιτούν - καθού οι ανταιτήσεις Ελληνικό Δημόσιο, στην πληρωμή της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των ως άνω ανταιτούντων για τη σύνταξη και κατάθεση των ανταιτήσεών τους με τις προτάσεις τους για αμφότερες τις διαδικασίες ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ροδόπης και του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την οποία καθορίζει σε ποσοστό δύο τοις εκατό (2%) επί του ποσού της οριστικά καθορισθείσας για καθένα απ’ αυτούς αποζημιώσεως.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Δεκεμβρίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Μαρτίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ