Supreme Court allows partial appeal against land expropriation compensation valuation, remanding specific plot sections for re-evaluation.

Απόφαση 2128 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2128/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και της αρχαιοτέρας της συνθέσεως Αρεοπαγίτου Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη), Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη και Σπυριδούλα Λιάτη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Απριλίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ ΑΕ" και δ.τ. "ΕΡΓΟΣΕ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Μαρκάκη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Μ. του Γ., κατοίκου ... (ΑΚΠ 271), 2) Δ. Μ. του Α., κατοίκου ... (ΑΚΠ 420 και 430), 3) α. Ε. συζ. Ε. Χ., το γένος Π. Ρ. και β. Π. Χ. του Ε., κατοίκων ... (ΑΚΠ 446), 4) α. Ν. Σ. του Κ., β. Κ. Σ. του Ν. και γ. Α. θυγ. Ν. Σ., συζ. Α. Γ., κατοίκων ... (ΑΚΠ 452) και 5) Σ. - Λ. (S. - L.) Ρ. (R.) θυγ. Π. Κ., κατοίκου ... (ΑΚΠ 455), εκ των οποίων η 5η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Παπαρρηγόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-7-2010 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης της ήδη αναιρεσείουσας (μετά την έκδοση της 24/2010 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αιγίου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκε με τις αυτοτελείς αιτήσεις προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 70/2021 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24-3-2022 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Σπυριδούλα Λιάτη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο η αναιρεσείουσα και η 5η των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη, από 24-3-2022 και με αριθμό 9/2022 στο βιβλίο καταχώρισης αναιρέσεων του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ' αριθμ. 70/2021 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, η οποία εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 - Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ), έχει ασκηθεί νομίμως και εμπροθέσμως, κατ' άρθρον 22 του νόμου αυτού (ΚΑΑΑ), ήτοι εντός ενός έτους από την δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως του Εφετείου, η οποία έγινε στις 30-6-2021, δεδομένου ότι, από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας, δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται, ότι έλαβε χώρα επίδοση της ανωτέρω αποφάσεως. Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρα 552, 553, 556, 558, 566 παρ. 1 και 577 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί, περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 1 και 3 του Κ.Πολ.Δ.).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 6Α του διατάγματος της 26 Ιουνίου - 10 Ιουλίου 1944 "Περί κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου", που προστέθηκε με το άρθρο 46 παρ. 3 του ν. 4305/ 2014 "Η επίδοση από το Ελληνικό Δημόσιο ή οποιοδήποτε Ν.Π.Δ.Δ., ενδίκου βοηθήματος και ενδίκου μέσου, οποιασδήποτε κλήσης προς συζήτηση υπόθεσης, οποιασδήποτε δικαστικής απόφασης, προσωρινής διαταγής, για οποιαδήποτε υπόθεση σε οποιονδήποτε βαθμό ή στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης, ενώπιον οποιουδήποτε πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου, δύναται να γίνει:

α) στους αντιδίκους του ή τον αντίκλητό τους, β) στο δικηγόρο, ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ή έχει υπογράψει το τελευταίο δικόγραφο που αφορά την υπόθεση, στην τελευταία δηλωθείσα, κατά τις κείμενες διατάξεις, διεύθυνσή τους. Ο δικηγόρος, στην περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου, θεωρείται αντίκλητος και για κάθε μεταγενέστερη επίδοση, εκτός εάν ο διάδικος, κατά περίπτωση, γνωστοποίησε, με δήλωση στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους ή την έδρα του Ν.Π.Δ.Δ., το διορισμό νέου πληρεξουσίου ή αντικλήτου.

Ο δικηγόρος ή ο αντίκλητος οφείλει να παραδίδει αμελλητί το επιδιδόμενο έγγραφο. Επιδόσεις, που έχουν διενεργηθεί κατά τα αναφερόμενα στα προηγούμενα εδάφια, θεωρούνται νόμιμες και για εκκρεμείς σε οποιοδήποτε στάδιο υποθέσεις". Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (5-4-2024), κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, εκπροσωπήθηκαν, η μεν αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "ΕΡΓΑ Ο.Σ.Ε Α.Ε." από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Κωνσταντίνο Μαρκάκη, ενώ η πέμπτη αναιρεσίβλητη Σ.

Λ. (S. L.) Ρ., εκπροσωπήθηκε με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Παπαρρηγόπουλο. Οι λοιποί αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατατέθηκε γι' αυτούς έγγραφη δήλωση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται, κατά τη διάταξη του άρθρου 573 παρ. 1 του ίδιου κώδικα, και στη διαδικασία της αναιρετικής δίκης.

Όπως, όμως, προκύπτει από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες από την αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία " ΕΡΓΑ ΟΣΕ", που επισπεύδει τη συζήτηση της υπό κρίση από 24-3-2022 αίτησης αναίρεσης, υπ' αριθμ. ...-2023, ...-2023, ...-2023 και ...-2023, αντίστοιχα εκθέσεις επιδόσεως, της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Πατρών, με έδρα το Πρωτοδικείο Αιγίου, Μ.

Ν. Τ., ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της αιτήσεως αυτής, με την κάτω από αυτήν πράξη καταθέσεως, ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση, για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε, νομότυπα και εμπρόθεσμα, με παραγγελία του δικαστικού πληρεξουσίου της αναιρεσείουσας "ΕΡΓΑ ΟΣΕ" στον δικηγόρο Παναγιώτη Θεοφανόπουλο ως αντίκλητο αντίστοιχα, της πρώτης αναιρεσίβλητης Α.

Μ., των τρίτων αναιρεσίβλητων Ε. Χ. και Π. Χ., των τέταρτων αναιρεσίβλητων Ν. Σ., Κ. Σ. και Α. Σ., και τέλος της πληρεξουσίας δικηγόρου Μαρίας Ιατροπούλου ως αντικλήτου του δεύτερου αναιρεσίβλητου Δ. Μ., οι οποίοι παρέστησαν κατά τη συζήτηση, κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση, εκπροσωπώντας αυτούς.

Επομένως, εφόσον αυτοί κλητεύθηκαν νομίμως και εμπροθέσμως, η συζήτηση της υποθέσεως θα προχωρήσει παρά την απουσία τους, σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 9 εδ. γ' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ο προβλεπόμενος από την παραπάνω διάταξη αναιρετικός λόγος ιδρύεται όταν το δικαστήριο παράλειψε να ασχοληθεί με οποιοδήποτε τρόπο με την ενώπιόν του κατατεθείσα προς κρίση αίτηση παροχής έννομης προστασίας Κατά την αληθινή έννοια της διάταξης αυτής, για τη θεμελίωση του προβλεπόμενου απ` αυτήν λόγου αναίρεσης, απαιτείται, η παντελής σιωπή του δικαστηρίου της ουσίας σε αυτοτελή αίτηση των διαδίκων, να υπάρχει όχι μόνο στο αιτιολογικό, αλλά και στο διατακτικό (ΟλΑΠ 25/2003, ΑΠ 331/2023, ΑΠ 21/2010, ΑΠ 69/2004) και όχι όταν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη και απέρριψε για οιονδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό, την αίτηση δικαστικής προστασίας, έστω και εάν η απόρριψη δεν είναι ρητή, αλλά συνάγεται από το όλο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης (ΑΠ 111/2022, ΑΠ 1550/2021, ΑΠ 353/2020, ΑΠ 755/2019).

Ως "αίτηση", κατά την έννοια της διάταξης αυτής, νοείται κάθε αυτοτελής αίτηση των διαδίκων, με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας υπό οιαδήποτε μορφή αυτής, που δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμοδικία (Ολ ΑΠ 25/2003, ΑΠ 1434/2022, ΑΠ 277/2021, ΑΠ 571/2021). Τέτοια αίτηση είναι ιδίως η της αγωγής, της ανταγωγής, της κύριας παρέμβασης, της αυτοτελούς πρόσθετης παρέμβασης, της ανακοπής, της τριτανακοπής και κάθε ένδικου μέσου (ΟλΑΠ 25/2003, ΑΠ 171/2020, ΑΠ 431/2016, ΑΠ 1004/2015), όπως και η αίτηση για τον καθορισμό της οριστικής αποζημίωσης σχετικά με την αξία των απαλλοτριωμένων ακινήτων και των επικειμένων τους ή της ιδιαίτερης, κατ` άρθρο 13 παρ. 4 Ν. 2882/2001, αποζημίωσης, ή της άρσης του τεκμηρίου ωφέλειας ( ΑΠ 1453/2025, ΑΠ 1843/2024, ΑΠ 681/2022, ΑΠ 171/2020, ΑΠ 209/2019, ΑΠ 365/2018, ΑΠ 2062/2017).

Στην προκείμενη περίπτωση, με το μοναδικό λόγο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, προβάλλεται η αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ. 9 περ. γ' ΚΠολΔ, για το λόγο ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση άφησε αδίκαστη την από 7-7-2003 αίτηση, με αριθ. κατ. 178/2010 που άσκησε η ήδη αναιρεσείουσα, κατά το μέρος αυτής με το οποίο ζητούσε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως, μεταξύ των άλλων και ως προς τα απαλλοτριούμενα εδαφικά τμήματα καθώς και των επικειμένων τους, με αριθμό αντίστοιχα κτηματολογικού πίνακα, ΑΚΠ 271, 420,430,446,452 και 455 και με φερόμενους ιδιοκτήτες τους καθών η αίτηση και ήδη αναιρεσίβλητους, τα οποία απαλλοτριώθηκαν σύμφωνα με την υπ' αριθμ. 1051148/3620/ 0010/13-6-2007 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών, η οποία δημοσιεύτηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 271/25-6-2007, τεύχος Α.Α.

και Π.Θ.) και μεταγράφηκε σε τόμο 1551 και α.α.44 των βιβλίων μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Αιγιαλείας, για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή της Νέας Διπλής Σιδηροδρομικής Γραμμής κανονικού πλάτους και υψηλών ταχυτήτων, στο τμήμα από Χ.Θ. 83+400 έως Χ.Θ. 85 +400, συνολικής επιφανείας 200.540,35 τμ που βρίσκεται στην περιφέρεια των Τ.Κ.

Αιγίου και Τεμένης της Δημοτικής Ενότητας Αιγίου, του Δήμου Αιγιαλείας της Περιφέρειας Ενότητας Αχαϊας. Ο λόγος αυτός της αιτήσεως αναιρέσεως είναι βάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από το αιτιολογικό και το διατακτικό της προσβαλλόμενης αποφάσεως, το Εφετείο δεν έκρινε κατά τούτο την αίτηση, και άφησε αδίκαστο το ανωτέρω αίτημα, δηλαδή δεν εχώρησε σε προσδιορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως αναφορικά προς τα ως άνω εδαφικά τμήματα του απαλλοτριούμενου ακινήτου, καθώς και των επικείμενων τους.

Μετά τα παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη υπ'αριθμ. 70/2021 απόφαση, του τριμελούς Εφετείου Πατρών, μόνο ως προς τα κεφάλαιά της, που αφορούν τα κατωτέρω απαλλοτριούμενα εδαφικά τμήματα, και των επικειμένων τους, με αριθμό αντίστοιχα κτηματολογικού πίνακα, ΑΚΠ 271, 420, 430, 446, 452 και 455 και με φερόμενους ιδιοκτήτες τους καθών η αίτηση και ήδη αναιρεσίβλητους.

Ακολούθως, η υπόθεση πρέπει να παραπεμφθεί για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Πρέπει, επίσης, να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στην αναιρεσείουσα που έχει καταθέσει αυτό (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της, το οποίο υπέβαλε με την αίτηση αναίρεσης και με τις προτάσεις της (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 70/2021 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, κατά τα κεφάλαια αυτής που αναφέρονται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο Τριμελές Εφετείο Πατρών, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την παραπάνω απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Δεκεμβρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Δεκεμβρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου