Supreme Court partially allows appeal against administrative interest calculation, ordering state to pay defendant with corrected interest rates.

Απόφαση 2125 / 2025 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2125/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρία Κουφούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Βενιζελέα, Γεώργιο Σχοινοχωρίτη, Κορνηλία Πανούτσου και Ελένη-Παναγιώτα Λεβεντέλη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 28 Απριλίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Ι. Π., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών, και ειδικώς εν προκειμένω από τον Ειδικό Διαχειριστή του συνόλου των στοιχείων του Ενεργητικού και Παθητικού της Ε.Ρ.Τ. Α.Ε. και των θυγατρικών της που μεταβιβάστηκαν στο Δημόσιο, ο οποίος εδρεύει στην Αθήνα, που εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο από την Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους Γεωργία Καλαντζή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσίβλητου: Κ. Σ. του Γ., κατοίκου ..., συνδίκου της εταιρείας με τον διακριτικό τίτλο "GENERAL SYSTEMS DESIGN S.A./A.B.E.E.", ο οποίος δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 03-11-2019 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 11470/2022 του ίδιου Δικαστηρίου και 5132/2023 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 14-02-2024 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1-3 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης, δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι. Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνάται αν ο διάδικος ο οποίος δεν εμφανίστηκε ή, αν και εμφανίστηκε, δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από εκείνον που επισπεύδει τη συζήτηση.

Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήτευση.

Στην αντίθετη περίπτωση, ο Άρειος Πάγος προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί (ΑΠ 176/2025, ΑΠ 5/2024, ΑΠ 1032/2024).

Στην προκειμένη περίπτωση, από τη με αριθ. ...-2024 έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στη περιφέρεια του Εφετείου Αθηνών, με έδρα το Πρωτοδικείο Αθηνών, Ο. Π., την οποία επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον, που επισπεύδει τη συζήτηση της υπόθεσης, προκύπτει ότι το τελευταίο επέδωσε στον αναιρεσίβλητο, αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης, με την κάτω από αυτήν πράξη, με την οποία ορίζεται η ανωτέρω δικάσιμος προς συζήτησή της, μαζί με κλήση για να παραστεί κατά τη δικάσιμο αυτή. Επομένως, ο αναιρεσίβλητος πρέπει να δικασθεί ερήμην, η συζήτηση όμως θα προχωρήσει παρά την απουσία του, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 εδ. γ' ΚΠολΔ.

Με την κρινόμενη από 14-2-2024 αίτηση αναίρεσης ( ΓΑΚ 1719/2024, ΕΑΚ 160/2024 Αριθ.Δικ. 375/2024 ) προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων, κατά την τακτική διαδικασία, εκδοθείσα με αριθμό 5132/2023 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα αφού, όπως προκύπτει από σχετική επισημείωση της δικαστικής επιμελήτριας Σ. Μ., επί αντιγράφου της προσβαλλομένης απόφασης, η επίδοση αυτής έλαβε χώρα στις 18-1-2024 και η κατάθεση της αναίρεσης στη γραμματεία του εκδώσαντος την προσβαλλομένη απόφαση δικαστηρίου έλαβε χώρα στις 15-2-2024, ήτοι εντός τριάντα ημερών (άρθ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 566 παρ.1 και 144 ΚΠολΔ ) και, συνεπώς, είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από την επιτρεπτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 5132/2023 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών είναι αποτέλεσμα της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος ως σύνδικος της πτώχευσης της εταιρείας με την επωνυμία "GENERAL SYSTEMS DESIGN ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" άσκησε κατά του εναγόμενου και ήδη αναιρεσείοντος την από 3-11-2019 αγωγή του με την οποία ζητούσε να του καταβάλλει το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο ως καθολικός διάδοχος της ΕΡΤ ΑΕ το ποσό των 22.650 ευρώ με βάση τις διατάξεις της ενδοσυμβατικής ευθύνης άλλως και επικουρικώς κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, νομιμότοκα από τις 15.07.2013, άλλως από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφληση. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 11470/2022 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με την οποία έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή και υποχρεώθηκε το Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει στον ενάγοντα το ποσό των 22.650 ευρώ, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την πλήρη εξόφληση.

Κατά της ως άνω απόφασης το εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον άσκησε την από 05.01.2023 έφεση και τον από 10.03.2023 πρόσθετο λόγο αυτής και αιτήθηκε την εξαφάνιση της εκκαλούμενης απόφασης, προκειμένου να απορριφθεί η ως άνω αγωγή του αναιρεσίβλητου στο σύνολό της. Το Εφετείο συνεκδικάζοντας την ως άνω έφεση και τον πρόσθετο λόγο αυτής εξέδωσε την προσβαλλόμενη με αριθμό 5132/2023 απόφαση με την οποία έγινε τυπικά δεκτή και απορρίφθηκε κατ' ουσίαν η έφεση και ο πρόσθετος λόγος αυτής. Kατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή. Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ, ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν ( ΑΠ 538/2012).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση (ΑΠ 531/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την παραδεκτή κατά το άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ επισκόπηση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, δέχθηκε τα εξής : "...Κατόπιν διενέργειας του 50/2012 ανοιχτού διαγωνισμού από την εταιρεία "ΕΡΤ ΑΕ" για την προμήθεια δύο ψηφιακών μικτών εικόνας HD έναντι ποσού 226.500 ευρώ πλέον ΦΠΑ για το στούντιο της τηλεόρασης της ΕΡΤ 3, ο διαγωνισμός κατακυρώθηκε στην εταιρεία με την επωνυμία "GENERAL SYSTEMS DESIGN ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" η οποία στη συνέχεια κηρύχθηκε σε πτώχευση ( εφεξής "πτωχή εταιρεία" δυνάμει της 227/2018 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας) και διορίστηκε σύνδικος της πτώχευσης ο ενάγων δικηγόρος Αθηνών Κωνσταντίνος Σπηλιωτακόπουλος, ο οποίος νομιμοποιείται να διεξάγει τη δίκη ως μη δικαιούχος διάδικος.

Στο με αριθμ. πρωτ. ...-2013 έγγραφο αναγγελίας κατακύρωσης από την "ΕΡΤ ΑΕ" προς την πτωχή εταιρεία ορίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι προκειμένου να υπογραφεί η σύμβαση άμεσα, θα πρέπει η τελευταία να αποστείλει εγγυητική επιστολή καλής εκτέλεσης χρονικής ισχύος τεσσάρων (4) μηνών ίσης με το 10% της αξίας του συνόλου του εξοπλισμού ή κατάθεση του ποσού στον τραπεζικό λογαριασμό της "ΕΡΤ ΑΕ", η οποία απαιτούνταν με βάση το άρθρο 31 του Κανονισμού Διενέργειας Προμηθειών ΕΡΤ ΑΕ.

Την επομένη στις 6-6-2013 υπογράφηκε η ...-2013 σύμβαση μεταξύ των μερών στην οποία ορίστηκε ότι ο τρόπος εξόφλησης του τιμήματος θα γινόταν ως εξής : α) το 30% του ποσού καθώς και του συνόλου του ΦΠΑ εντός 30 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης τιμολογίου και ποσοτικής παραλαβής των υλικών, β) το έτερο 30% του ποσού εντός 90 ημέρων από την ημερομηνία έκδοσης τιμολογίου και ποσοτικής παραλαβής των υλικών και γ) το λοιπό 40 % του ποσού εντός 180 ημερών από την ημερομηνία έκδοσης τιμολογίου και ποσοτικής παραλαβής των υλικών, εφόσον έχει ολοκληρωθεί η ποιοτική παραλαβή.

Η παράδοση των υλικών συμφωνήθηκε να γίνει εντός 3 (τριών) εβδομάδων από την ημερομηνία αναγγελίας της ανάθεσης στις εγκαταστάσεις της ΕΡΤ 3. Στον όρο 13 της σύμβασης προμήθειας αναγράφηκε ότι ο προμηθευτής για την καλή εκτέλεση της σύμβασης θα καταθέσει σε τραπεζικό λογαριασμό της "ΕΡΤ ΑΕ" ποσό 22.650 ευρώ ως εγγύηση, για την πλήρη, εμπρόθεσμη και προσήκουσα εκτέλεση των όρων της σύμβασης.

Προς εκπλήρωση της συμφωνίας για καταβολή της εγγύησης καλής εκτέλεσης η πτωχή εταιρεία πρότεινε εγγράφως όπως το ήδη κατατεθέν για τη συμμετοχή της στο διαγωνισμό ποσό των 17.500 ευρώ ( εγγύηση συμμετοχής ) αντί να επιστραφεί στην ίδια, να παραμείνει στον τραπεζικό λογαριασμό της "ΕΡΤ ΑΕ" και να κατατεθεί από αυτήν το επιπλέον ποσό των (22.650-17.500) 5.150 ευρώ, πρόταση την οποία και αποδέχθηκε η ΕΡΤ ΑΕ (βλ.

προσκομιζόμενο μετ' επικλήσεως αντίγραφο της από 12.3.2013 ηλεκτρονικού μηνύματος). Ακολούθως, στις 14-3-2013 η πτωχή εταιρεία προέβη στην κατάθεση του υπολειπόμενου για την εγγύηση καλής εκτέλεσης ποσού των 5.150 ευρώ (βλ. το προσκομιζόμενο μετ' επικλήσεως από 14-3-2013 αντίγραφο εμβάσματος σε λογαριασμό της ΕΡΤ ΑΕ αξίας 5.150 ευρώ).

Περαιτέρω τα προϊόντα παραδόθηκαν στην ΕΡΤ ΑΕ και εκδόθηκε το ....2013 τιμολόγιο συνολικού ύψους (με ΦΠΑ) 263.835 ευρώ. Το τιμολόγιο εξοφλήθηκε από την EPT ΑΕ γεγονός το οποίο δεν αμφισβητεί το εναγόμενο, ουδέποτε δε εκφράστηκε κάποιο παράπονο για την ποιότητα των παραδοτέων αντικειμένων. Εξάλλου το γεγονός ότι δεν προέκυψε η έκδοση πρωτοκόλλου ποιοτικής παραλαβής από την EPT ΑΕ δεν αναιρεί την ποιοτική εκτέλεση της σύμβασης καθόσον εάν συνέβαινε το αντίθετο δεν θα είχε εξοφληθεί το τιμολόγιο στο σύνολό του και δη κατά ποσοστό 40% για την εξόφληση του οποίου απαιτούνταν η ολοκλήρωση της ποιοτικής παραλαβής όπως προελέχθη.

Η κρίση περί ποιοτικής εκτέλεσης της σύμβασης ενισχύεται ακόμα περαιτέρω από το από 24.10.2019 ηλεκτρονικό μήνυμα του Προϊσταμένου της Τεχνικής Λειτουργίας Τηλεόρασης ΕΡΤ 3 σύμφωνα με το οποίο τα παραδοτέα αντικείμενα λειτουργούν έκτοτε ανελλιπώς χωρίς να έχουν εμφανίσει κάποιο πρόβλημα.

Πλην όμως η "ΕΡΤ ΑΕ" δεν επέστρεψε το ως άνω κατατεθέν ως εγγύηση καλής εκτέλεσης της σύμβασης ποσό των 22.650 ευρώ παρά την ποσοτική και ποιοτική εκτέλεση του έργου . Για τον λόγο αυτό, η πτωχή εταιρεία επικοινώνησε τηλεφωνικά μαζί της και η "ΕΡΤ ΑΕ" της ζήτησε την αποστολή συγκεκριμένων εγγράφων, προκειμένου να δρομολογηθεί η επιστροφή του κατατεθέντος ποσού, τα οποία και της απέστειλε η πρώτη (τα αντίγραφα των καταθετηρίων, την επιστολή της πτωχής εταιρείας εμπεριέχουσα πρόταση για μεταβολή της κατάθεσης συμμετοχής σε εγγύηση καλής εκτέλεσης την επιστολή της ΕΡΤ ΑΕ με την οποία αποδέχθηκε την τελευταία πρόταση).

Πλην όμως, το ποσό αυτό δεν κατεβλήθη μέχρι σήμερα στην πτωχή εταιρεία. Εν τω μεταξύ μετά τη σύναψη της σύμβασης εκδόθηκε η υπ' αριθμ. οικ2/11.6.2013 κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό, με την οποία αποφασίστηκε η κατάργηση της ΕΡΤ ΑΕ μετά δε την κατάργηση αυτής και των θυγατρικών της, το σύνολο των στοιχείων του ενεργητικού και παθητικού της περιλαμβανομένων των πάσης φύσεως δικαιωμάτων, αξιώσεων και υποχρεώσεών της μεταβιβάστηκαν αυτοδικαίως στο Ελληνικό Δημόσιο. Επομένως το τελευταίο κατέστη διάδοχος μεταξύ άλλων και της ένδικης απαίτησης.

Συνεπώς κατόπιν όλων των ανωτέρω η αγωγή πρέπει να γίνει δεκτή και να υποχρεωθεί το εναγόμενο να καταβάλει στον ενάγοντα το ποσό των 22.650 ευρώ, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την πλήρη εξόφληση και όχι από τις 15-07-2012 διότι η εταιρεία με την επωνυμία "GENERAL SYSTEMS DESIGN ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΝΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" δεν κατέθεσε εγγυητική επιστολή καλή εκτέλεσης χρονικής ισχύος τεσσάρων (4)μηνών αλλά προέβη σε κατάθεση του ποσού των 22.650 ευρώ ως εγγύηση καλής εκτέλεσης στον τραπεζικό λογαριασμό της ΕΡΤ ΑΕ όπως είχε δικαίωμα χωρίς να αποδείχθηκε ότι ορίστηκε κάποια συγκεκριμένη (δήλη) ημέρα επιστροφής της κατατεθείσας εγγύησης.

Συνεπώς το ποσό αυτό οφείλεται από το εναγόμενο νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής η οποία συνιστά όχληση προς εκείνο.... Τέλος όσον αφορά τον λόγο που επικαλείται το εκκαλούν με τον πρόσθετο λόγο έφεσης κατά την κρίση του παρόντος Δικαστηρίου έχει απαντήσει ορθά το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο και πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος και αυτός ο λόγος διότι ως προς το αίτημα τοκοφορίας είναι ανίσχυρες οι διατάξεις του Ν 1730/1987 με τις οποίες αναγνωρίζεται στην ΕΡΤ ΑΕ( η οποία ήταν ΝΠΙΔ και λειτουργούσε με τη μορφή ανώνυμης εταιρείας κατά τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας) δικαίωμα να καταβάλλει στους πιστωτές της τόκο υπερημερίας με το ειδικό επιτόκιο 6% ετησίως με χρόνο έναρξης την επίδοση της αγωγής χωρίς αυτό να δικαιολογείται εκ λόγων γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος ως αντιτιθέμενες στις διατάξεις των άρθρων 20 παρ.1, 22 παρ. 1 β, 25 παρ1, 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ και 14 παρ. 1 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα..

Όσον αφορά το άρθρο 45 του ν 4607/2019 που επικαλείται με τον πρόσθετο λόγο του, δεν εφαρμόζεται εν προκειμένω διότι πρόκειται για μια συναλλαγή ληξιπρόθεσμη απαιτητή και οφειλόμενη από την ΕΡΤ. Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που με την εκκαλουμένη απόφαση, δέχθηκε την αγωγή, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τον νόμο, και δεν έσφαλε περί την εκτίμηση των αποδείξεων, απορριπτέων, ως κατ' ουσίαν αβάσιμων των λόγων της ένδικης έφεσης και του πρόσθετου λόγου έφεσης που αναφέρονται σε μη ορθή εφαρμογή του νόμου και εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων.

Κατόπιν όλων αυτών και δεδομένου ότι δεν υπάρχει άλλος λόγος έφεσης και πρόσθετου λόγου έφεσης προς έρευνα, πρέπει η ένδικη έφεση και ο πρόσθετος λόγος έφεσης στο σύνολό τους, να απορριφθούν, ως αβάσιμα κατ' ουσίαν..".

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον μοναδικό λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, κατ' επίκληση πλημμέλειας από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, το αναιρεσείον μέμφεται το Εφετείο για εσφαλμένη εφαρμογή των ουσιαστικών διατάξεων του άρθρου 45 του Ν. 4607/2019 και των άρθρων 74 παρ. 15 του ν. 4690/2020 και 83 παρ. 14 του ν. 4790/2021.

Ειδικότερα, ισχυρίζεται ότι εσφαλμένα το Εφετείο όρισε το ισχύον για τους ιδιώτες επιτόκιο υπερημερίας ενώ οι τόκοι έπρεπε να προσδιορισθούν με το επιτόκιο του άρθρου 45 του Ν. 4607/2019 και ότι έπρεπε να εξαιρεθούν ρητώς της τοκογονίας τα χρονικά διαστήματα από 13.3.2020 - 31.5.2020 και από τις 7.11.2020 έως 6-4-2021. Οι εν λόγω ισχυρισμοί αποτελούσαν περιεχόμενο του από 10-3-2023 πρόσθετου λόγου έφεσης που απορρίφθηκε με την προσβαλλομένη.

Με το άρθρο 21 του Κώδικα Νόμων περί δικών του Δημοσίου (κ.δ. 26.6./10.07.1944, ΦΕΚ Α` 139), το οποίο εξακολουθεί να ισχύει, σύμφωνα με το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 109 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (π.δ/μα 456/1984, ΦΕΚ Α` 164), ορίζονται τα ακόλουθα : " Ο νόμιμος και ο της υπερημερίας τόκος πάσης του Δημοσίου οφειλής, ορίζεται σε 6% ετησίως, πλην αν άλλως ωρίσθη δια συμβάσεως ή ειδικού νόμου.

Ο ειρημένος τόκος άρχεται από της επιδόσεως της αγωγής". Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι, ως προς την έναρξη της τοκογονίας, αρκεί η γένεση της επιδικίας, από την οποία αρχίζει η αμφισβήτηση, ως προς την ύπαρξη της απαίτησης για χρηματική παροχή, με την άσκηση της αγωγής και η επίδοση της αγωγής προς το Ελληνικό Δημόσιο, από την οποία λαμβάνει αυτό γνώση της αμφισβήτησης.

Η ανωτέρω διάταξη του άρθρου 21 του Κώδικα Νόμων περί δικών του Δημοσίου, με την οποία καθορίζεται το ύψος του τόκου των οφειλών του Δημοσίου, εισάγει επιτρεπτή υπέρ του Δημοσίου εξαίρεση και δεν αποτελεί δικονομική, αλλά ουσιαστική διάταξη και, ως εκ τούτου, η διαφοροποίηση του οριζόμενου με αυτήν τόκου, σε σχέση με τον εκάστοτε γενικώς ισχύοντα τόκο για τις οφειλές των ιδιωτών, είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα, για το λόγο ότι η διάταξη αυτή έχει ως σκοπό να περιορίσει τις οφειλές του Δημοσίου από τόκους και, επομένως, να αποτρέψει την αύξηση του κρατικού χρέους και δεν αντίκειται στα άρθρα 4 παρ. 1 και 5, του άρθρου 17, των άρθρων 5 και 25 παρ. 1 και του άρθρου 20 παρ. 1 του Συντάγματος (Α.Ε.Δ. 25/2012), ενώ η ως άνω ρύθμιση δεν αντίκειται ούτε στις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α., ν.δ. 53/1974, Α` 256), ούτε στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ίδιας Σύμβασης, καθώς και στα άρθρα 2 παρ. 3 περ.

α`, β` και 14 παρ. 1 και 26 του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα (Ν. 2462/1997) - (Ολ. ΣτΕ 2114/2014, ΑΠ 381/2023, Α.Π. 332/2012, Α.Π. 1127/2010).

Εξάλλου, από την ίδια ως άνω διάταξη του άρθρου 21 του δ/τος της 26-6/10-7-1944, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 340, 341, 345 και 346 του Α.Κ. προκύπτει ότι επί χρηματικής οφειλής του Δημοσίου μοναδικό γενεσιουργό λόγο της υποχρεώσεως αυτού προς πληρωμή τόκων υπερημερίας, αποτελεί η επίδοση αντιγράφου αγωγής, καταψηφιστικής ή και αναγνωριστικής (Α.Ε.Δ. 7/2011, Α.Π. 1287/2018).

Στη συνέχεια, στο άρθρο 45 του ν. 4607/2019 (ΦΕΚ Α` 65/24.04.2019), ορίζεται ότι : " 1. Το ύψος του νόμιμου επιτοκίου και του επιτοκίου υπερημερίας κάθε οφειλής του Δημοσίου ισούται προς το επιτόκιο των πράξεων Κύριας Αναχρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (MRO), που ισχύει κατά την ημερομηνία άσκησης του ένδικου βοηθήματος, πλέον τριών (3,00) εκατοστιαίων μονάδων ετησίως.

Το επιτόκιο του προηγούμενου εδαφίου δεν μεταβάλλεται, κατά το μέρος που αφορά το επιτόκιο των πράξεων Κύριας Αναχρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (MRO), πριν από την εκάστοτε σωρευτική μεταβολή αυτού κατά μία (1,00) εκατοστιαία μονάδα, με σχετική βάση υπολογισμού του το επιτόκιο που ισχύει κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος.

Τα ανωτέρω δεν ισχύουν για : α) τις απαιτήσεις των φορολογουμένων της παρ. 2 του άρθρου 53 του ν. 4174/2013 (Α` 170), β) τις περιπτώσεις όπου σε σύμβαση, στην οποία συμβάλλεται νόμιμα το Δημόσιο, έχει περιληφθεί ειδική πρόβλεψη, σχετικά με το εφαρμοζόμενο επιτόκιο, γ) τις αξιώσεις ιδιωτών, που στηρίζονται σε ειδικές και ευθέως εφαρμοζόμενες διατάξεις του ενωσιακού δικαίου, με τις οποίες έχει καθοριστεί, ρητά και ειδικά, ύψος επιτοκίου.

Με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων αυτών, όπου στην κείμενη νομοθεσία γίνεται αναφορά ή παραπομπή στο ύψος του οφειλόμενου από το Δημόσιο νόμιμου επιτοκίου ή και του επιτοκίου υπερημερίας, νοείται το επιτόκιο του παρόντος. 2. Στην περίπτωση των ένδικων βοηθημάτων κατά του Δημοσίου, τόκος οφείλεται σε κάθε περίπτωση μόνο από την επίδοση των σχετικών δικογράφων από τον διάδικο στον Υπουργό Οικονομικών ή στο αρμόδιο όργανο του Δημοσίου ή της Αρχής, που προβλέπεται από τον νόμο, σε ειδικές κατηγορίες υποθέσεων.

Ειδικές διατάξεις νόμου, οι οποίες προβλέπουν ρητά διαφορετικό χρόνο έναρξης της τοκοφορίας, εξακολουθούν να ισχύουν. 3. Οι παράγραφοι 1 και 2 εφαρμόζονται και σε όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις, σε οποιοδήποτε βαθμό και στάδιο, για το μέρος κατά το οποίο οι αξιώσεις για τόκο ανάγονται και υπολογίζονται σε χρόνο μετά την πρώτη του επόμενου μήνα από την έναρξη ισχύος του παρόντος (ΑΠ 407/2023, ΑΠ 782/2023, ΑΠ 381/2023, ΑΠ 1287/2018).

Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 74 παρ. 15 του ν. 4690/2020 (ΦΕΚ Α 104) "Για το χρονικό διάστημα της αναστολής (13.3.2020 - 31.5.2020) δεν τρέχουν τόκοι επιδικίας" και σύμφωνα με το άρθρο 83 παρ. 14 του ν. 4790/2021 (ΦΕΚ Α 48), όπως το άρθρο αυτό αυθεντικά ερμηνεύτηκε με το άρθρο 25 του ν. 4792/2021 (ΦΕΚ Α 54) "Για το χρονικό διάστημα από τις 7.11.2020 έως και την ημερομηνία λήξης της επιβολής του μέτρου της προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων της χώρας δεν τρέχουν τόκοι επιδικίας (ΑΠ 1378/2025, ΑΠ 683/2024, ΑΠ 603/2024, ΑΠ 381/2023, ΑΠ 782/2023).

Εξάλλου, όπως ήδη αναφέρθηκε, με τις διατάξεις της με αριθμό ΟΙΚ.02/11-6-2013 κοινής απόφασης του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό και του Υπουργού Οικονομικών (ΦΕΚ Β 1414/11.6.2013), όπως ισχύει, καταργήθηκε η ΕΡΤ. ΑΕ. και μετά την κατάργησή της το σύνολο των στοιχείων του ενεργητικού και παθητικού της, περιλαμβανομένων των πάσης φύσεως δικαιωμάτων, αξιώσεων και υποχρεώσεών της, μεταβιβάσθηκαν αυτοδικαίως στο αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο.

Επομένως, βάσει των διατάξεων της ως άνω ΚΥΑ, το αναιρεσείον κατέστη διάδοχος τόσο των απαιτήσεων της ΕΡΤ. ΑΕ. κατά τρίτων, όσο και των υποχρεώσεων αυτής έναντι τρίτων. Ειδικότερα, οι υποχρεώσεις της ΕΡΤ. ΑΕ., παρά τη μεταβολή στο πρόσωπο του οφειλέτη, διατηρούν την ταυτότητά τους και μεταβιβάστηκαν στο Ελληνικό Δημόσιο με όλα τα μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα που είχαν, εξακολούθησαν δε να υπάρχουν και δικαιώματα παρεπόμενα των απαιτήσεων των τρίτων κατά αυτής, μεταξύ των οποίων και το δικαίωμα περί παροχής τόκων.

Το Δημόσιο, δηλαδή, κατέστη οφειλέτης και των μέχρι τότε δεδουλευμένων τόκων υπερημερίας επί των απαιτήσεων αυτών, με το ποσοστό τόκου που ίσχυε για την ΕΡΤ. ΑΕ. και συγκεκριμένα με το εκάστοτε ισχύον για τους ιδιώτες οφειλέτες επιτόκιο. Η υποχρέωση, όμως, του Δημοσίου προς καταβολή τόκων υπερημερίας για το χρονικό διάστημα από την επόμενη ημέρα της δημοσίευσης της άνω ΚΥΑ (δηλαδή από τις 12.6.2013) και εφεξής, έχουσα ως αναγκαία προϋπόθεση και δική του αυτοτελή υπαιτιότητα για την από αυτό έκτοτε καθυστέρηση της πληρωμής του κεφαλαίου της χρηματικής οφειλής της ΕΡΤ.

ΑΕ, συνιστά δική του επιγενόμενη της διαδοχής ενοχή για την καταβολή των εφεξής τόκων υπερημερίας, η οποία (δική του ενοχή καταβολής τόκων υπερημερίας) διακρίνεται από εκείνη της αρχικής οφειλέτιδας ΕΡΤ. ΑΕ και η οποία διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 21 του διατάγματος της 26-6/10-7-1944 περί του Κώδικα των νόμων περί δικών του Δημοσίου για το χρονικό διάστημα από τις 12.6.2013 μέχρι τις 30.4.2019 και από τις διατάξεις του άρθρου 45 του ν. 4607/2019 για το χρονικό διάστημα από 1.5.2019 και εφεξής ( ΑΠ 814/2024, ΑΠ 782/2023, ΑΠ 1287/2018).

Συνεπώς, οι τόκοι υπερημερίας επί απαιτήσεων τρίτων κατά της ΕΡΤ ΑΕ. από τις 12.6.2013 και μέχρι 30.4.2019 υπολογίζονται με το επιτόκιο (6%) του άρθρου 21 Κώδικα των νόμων περί δικών του Δημοσίου και από τις 1.5.2019 και μετά με το επιτόκιο του άρθρου 45 του ν. 4607/2019.

Περαιτέρω για τα χρονικά διαστήματα από 13.3.2020 έως 31.5.2020 και από 7.11.2020 μέχρι 6.4.2021 οι τυχόν χρηματικές απαιτήσεις του αναιρεσίβλητου σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου, ως διαδόχου της καταργηθείσας ΕΡΤ. ΑΕ. εξαιρούνται της τοκογονίας (ΑΠ 782/2023).

Στην προκειμένη περίπτωση, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, αναφερόμενο στους ισχυρισμούς του εναγόμενου - εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος που περιλαμβάνονταν στον ως άνω πρόσθετο λόγο έφεσης, δέχτηκε τα ακόλουθα όσον αφορά τον ερευνώμενο λόγο : " ... όσον αφορά τον λόγο που επικαλείται το εκκαλούν με τον πρόσθετο λόγο έφεσης κατά την κρίση του παρόντος Δικαστηρίου έχει απαντήσει ορθά το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο και πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος και αυτός ο λόγος διότι ως προς το αίτημα τοκοφορίας είναι ανίσχυρες οι διατάξεις του Ν.1730/1987 με τις οποίες αναγνωρίζεται στην ΕΡΤ ΑΕ ( η οποία ήταν ΝΠΙΔ και λειτουργούσε με τη μορφή ανώνυμης εταιρείας κατά τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας) δικαίωμα να καταβάλλει στους πιστωτές της τόκο υπερημερίας με το ειδικό επιτόκιο 6% ετησίως με χρόνο έναρξης την επίδοση της αγωγής χωρίς αυτό να δικαιολογείται εκ λόγων γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος ως αντιτιθέμενες στις διατάξεις των άρθρων 20 παρ.1,22 παρ. 1 β, 25 παρ1, 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ και 14 παρ. 1 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα ...

Όσον αφορά το άρθρο 45 του ν 4607/2019 που επικαλείται με τον πρόσθετο λόγο του δεν εφαρμόζεται εν προκειμένω διότι πρόκειται για μια συναλλαγή ληξιπρόθεσμη απαιτητή και οφειλόμενη από την ΕΡΤ...". Με τις συγκεκριμένες παραδοχές του το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικές διατάξεις του άρθρου 45 του ν. 4607/2019, το οποίο δεν εφάρμοσε, αν και συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη, καθόσον από τον ως άνω χρόνο (12-6-2013) που καταργήθηκε η ΕΡΤ και το σύνολο του ενεργητικού και του παθητικού της μεταβιβάστηκε αυτοδικαίως στο Ελληνικό Δημόσιο η καθυστέρηση της πληρωμής του κεφαλαίου της χρηματικής οφειλής της ΕΡΤ.

ΑΕ., συνιστά δική του (ελληνικού Δημοσίου) επιγενόμενη της διαδοχής ενοχή για την καταβολή των εφεξής τόκων η οποία (δική του ενοχή καταβολής τόκων ) διακρίνεται από εκείνη της αρχικής οφειλέτιδος ΕΡΤ. ΑΕ. και διέπεται από το νόμο που ισχύει για το Δημόσιο (και όχι από τις διατάξεις του Ν. 1730/1987) και επομένως αφού στην προκειμένη περίπτωση η αγωγή ασκήθηκε στις 6-12-2019 ήτοι μετά την 1-5-2019 ο τόκος πρέπει να υπολογιστεί με το επιτόκιο του άρθρου 45 του ν. 4607/2019.

Τέλος, το Εφετείο επιδίκασε τόκους (για το επιδικασθέν κεφάλαιο των 22.650 ευρώ), χωρίς να εξαιρέσει τα χρονικά διαστήματα από 13.3.2020 έως 31.5.2020 και από τις 7.11.2020 έως 6-4-2021 παραβιάζοντας ευθέως και τις εκτεθείσες διατάξεις των άρθρων 74 παρ. 15 του ν. 4690/2020 και 83 παρ. 14 του ν. 4790/2021.

Κατά συνέπεια, ο μοναδικός λόγος της ένδικης αναίρεσης, με τον οποίο υποστηρίζονται τα ίδια, είναι βάσιμος.

Κατόπιν των ανωτέρω, κατά παραδοχή του ως άνω κριθέντος ως βάσιμου λόγου αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που επικύρωσε την πρωτοβάθμια απόφαση μόνο κατά το κεφάλαιο των τόκων. Ενόψει δε του ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται περαιτέρω διευκρίνιση, πρέπει αυτή, κατ' εφαρμογή του άρθρου 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ, να κρατηθεί η υπόθεση, κατ` ακολουθίαν, μετά την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης μόνον ως προς την διάταξή της περί τόκων, να δικασθεί και να γίνει δεκτός ο από 10-3-2023 πρόσθετος λόγος έφεσης, να εξαφανιστεί η υπ' αριθ. 11470/2022 οριστική απόφαση του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου μόνον κατά το προαναφερόμενο μέρος, και να υποχρεωθεί το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, να καταβάλει στον ενάγοντα το επιδικασθέν (με την προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μη αναιρούμενο μέρος) ποσό των 22.650 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την εξόφληση, με το επιτόκιο του άρθρου 45 ν. 4607/2019, με εξαίρεση τα χρονικά διαστήματα από 13.3.2020 έως 31.5.2020 και από τις 7.11.2020 έως 6-4-2021. Τέλος, τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφιστούν στο σύνολό τους μεταξύ των διαδίκων, γιατί η ερμηνεία των ανωτέρω κανόνων δικαίου, που εφαρμόστηκαν, ήταν ιδιαίτερα δυσχερής όπως ορίζεται στο διατακτικό (179 παρ.1 εδ.2 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθμ. 5132/2023 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών κατά το μέρος που αναφέρεται στο αιτιολογικό.

ΚΡΑΤΕΙ και ΔΙΚΑΖΕΙ τον από 10-3-2023 πρόσθετο λόγο έφεσης του εκκαλούντος - αναιρεσείοντος.

ΔΕΧΕΤΑΙ τον ως άνω πρόσθετο λόγο έφεσης.

ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΙ ΕΝ ΜΕΡΕΙ την υπ' αριθμ. 11470/2022 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και συγκεκριμένα μόνον ως προς το ανωτέρω κεφάλαιο των τόκων.

ΚΡΑΤΕΙ και ΔΙΚΑΖΕΙ την από 3-11-2019 αγωγή ως προς το ανωτέρω κεφάλαιο.

ΥΠΟΧΡΕΩΝΕΙ το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει στον ενάγοντα το αμετακλήτως επιδικασθέν σε αυτόν, ποσό των είκοσι δύο χιλιάδων εξακοσίων πενήντα (22.650) ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την εξόφληση με το επιτόκιο του άρθρου 45 του ν. 4607/2019 με εξαίρεση τα χρονικά διαστήματα από 13-3-2020 έως και 31-5-2020 και από 7-11-2020 έως 6-4-2021.

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά έξοδα.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης αποχωρήσασας ο αρχαιότερος της σύνθεσης Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 19 Δεκεμβρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ