2121/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2121 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2121/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 30 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΡΕΛΙΑ ΑΕ" που εδρεύει στο Ασπρόχωμα Καλαμάτας και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Βασίλειο Αντωνόπουλο και Νικόλαο Γεωργακόπουλο.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Νιόβη Πατσατζή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-6-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 83/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 195/2005 του Εφετείου Καλαμάτας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 17-4-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 19-3-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσείουσας ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου της στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1 παρ. 2 της οδηγίας. 86/653/ΕΟΚ, για την οποία, υιοθετώντας την, η Ελλάδα, θέσπισε τα ΠΔ 219/1991 "Περί Εμπορικών Αντιπροσώπων" και 312/1995 "Τροποποίηση και συμπλήρωση του ΠΔ 219/1991, όπως τροπ. με το ΠΔ 249/1993 και 88/1994", εμπορικός αντιπρόσωπος είναι εκείνος, στον οποίο, υπό την ιδιότητά του ως ανεξάρτητου μεσολαβητή, ανατίθεται σε μόνιμη βάση είτε να διαπραγματεύεται για λογαριασμό άλλου προσώπου, το οποίο καλείται στο εξής "αντιπροσωπευόμενος", την πώληση ή την αγορά εμπορευμάτων, είτε να διαπραγματεύεται και να συνάπτει τις πράξεις αυτές επ' ονόματι και για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου. Η σχετική σύμβαση καταρτίζεται εγγράφως και με αυτήν ο παραγωγός ή χονδρέμπορος αναθέτει σε μόνιμη βάση στον εμπορικό του αντιπρόσωπο, έναντι αμοιβής (προμήθειας), τη συνήθως για ορισμένη περιοχή μέριμνα των υποθέσεων του, η οποία, ως υποχρέωση του αντιπροσώπου κατευθύνεται είτε στη διαπραγμάτευση είτε στη σύναψη συμβάσεων πωλήσεως ή αγοράς εμπορευμάτων στο όνομα και για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου. Εξάλλου, δημιούργημα της σύγχρονης οικονομίας και

μόρφωμα, που εξυπηρετεί τις συναλλακτικές ανάγκες της διεπιχειρησιακής συνεργασίας και είναι απόρροια της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων (ΑΚ 361) και ιδίως της ελευθερίας προσδιορισμού του περιεχομένου τους, αποτελεί και η σύμβαση αποκλειστικής διανομής, δηλαδή η ιδιόρρυθμη διαρκής ενοχική σύμβαση, κατά την διάρκεια της οποίας ο ένας συμβαλλόμενος (παραγωγός ή χονδρέμπορος) υποχρεούται να πωλεί αποκλειστικώς για μία ορισμένη περιοχή στον άλλο (διανομέα) τα συμβατικά εμπορεύματα, τα οποία, στην συνεχεία, ο τελευταίος μεταπωλεί σε τρίτους στο δικό του όνομα, για δικό του λογαριασμό και με δικό του επιχειρησιακό κίνδυνο.

Από τον συμβατικό όμως αυτό δημιούργημα, διακρίνεται η ρυθμιζόμενη από το ΠΔ 219/1991 σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας, με την οποία ο παραγωγός ή ο χονδρέμπορος αναθέτει σε μόνιμη βάση στον εμπορικό του αντιπρόσωπου έναντι αμοιβής (προμήθειας) να ενεργεί όπως προεκτέθηκε. Έτσι, σε αντίθεση με τον αποκλειστικό διανομέα που συναλλάσσεται με τους τρίτους στο όνομα και για λογαριασμό του αναλαμβάνοντας πλήρως τον επιχειρησιακό κίνδυνο, ο εμπορικός αντιπρόσωπος εκτελεί βοηθητική εργασία διαμεσολαβήσεως στο όνομα και για λογαριασμό του αντιπροσωπευομένου.

Η σύμβαση αποκλειστικής ή επιλεκτικής διανομής δεν ρυθμίζεται ειδικώς στον νόμο, εφαρμόζονται όμως και σ' αυτή, αναλόγως, οι ρυθμίσεις που ισχύουν για τη σύμβαση της εμπορικής αντιπροσωπείας, ιδίως εάν ο διανομέας ενεργεί ως τμήμα της εμπορικής οργάνωσης του εντολέως, εάν συμβάλλει στη επέκταση της πελατείας του τελευταίου, (εάν αναλαμβάνει την υποχρέωση να μην τον ανταγωνίζεται) και γενικώς εάν η οικονομική δράση του διανομέως είναι όμοια με εκείνης του εμπορικού αντιπροσώπου.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 9 του ΠΔ 219/1991 (όπως διαμορφώθηκε με τα ΠΔ 88/1994 και 312/1995) "Ο εμπορικός αντιπρόσωπος δικαιούται, μετά τη λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, αποζημίωση, εάν και εφόσον, κατά τη διάρκεια, αυτής έφερε νέους πελάτες ή προήγαγε σημαντικά τις υποθέσεις με τους υπάρχοντες πελάτες και ο εντολέας διατηρεί ουσιαστικά οφέλη, που προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς και η καταβολή της αποζημίωσης αυτής είναι δίκαιη, λαμβανομένων υπόψιν όλων των περιστάσεων και ιδιαίτερα των προμηθειών που χάνει ο εμπορικός αντιπρόσωπος και οι οποίες προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς...".

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Η εναγομένη είναι εμπορική εταιρία που έχει την έδρα της στην Καλαμάτα και αντικείμενο εργασιών την παραγωγή και εμπορία καπνικών ειδών.... Τα προϊόντα αυτά διακινεί και στην ευρύτερη περιοχή του Ν. .. δια του διανομέως της, ενάγοντος, ο οποίος για τον σκοπό αυτό από το έτος 1999 διατηρεί ατομική επιχείρηση στο ...

την οποία λειτουργεί με ιδία δαπάνη και ίδιο επιχειρηματικό κίνδυνο. Δυνάμει άτυπης συμβάσεως αορίστου χρόνουν που ο τελευταίος κατά μήνα Φεβρουάριο 1999 κατάρτισε με τους νομίμους εκπροσώπους της εναγομένηςν ανέλαβε την υποχρέωση να προμηθεύεται κατά τρόπο διαρκή, μόνιμο και σταθερό τα καπνικά προϊόντα αυτής (εναγομένης) με μειωμένες τιμές και στη συνέχεια να τα μεταπωλεί αποκλειστικά σε τρίτους (λιανοπωλητές) της προαναφερθείσας γεωγραφικής περιοχής με κέρδος 2,40% επί της τιμής αγοράς τους από την εναγομένη.

Για την καλύτερη εξέλιξη της εμπορικής τους συνεργασίας, ο ενάγων δραστηριοποιήθηκε προς τη κατεύθυνση της ανευρέσεως νέων πελατών και διεύρυνε το πελατολόγιο της εναγομένης μέχρι τη λήξη της συνεργασίας τους κατά 160 νέους πελάτες, οι οποίοι προμηθεύονταν τα συμβατικά είδη της εναγομένης κατά τρόπο σταθερό και μόνιμο.

Παράλληλα ο ενάγων, ως ήταν υποχρεωμένος, προέβαινε στην καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση του δικτύου διανομής της εναγομένης και στην προώθηση κατ' αποκλειστικότητα των πωλήσεων των συμβατικών ειδών. Η εναγομένη ελάμβανε γνώση αυτής της δραστηριοποιήσεως του ενάγοντος δια των περιστασιακών ελέγχων και της επιθεωρήσεως που διενεργούσε στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή δια των αρμοδίων προς τούτο υπαλλήλων της, στους οποίους ο ενάγων γνωστοποιούσε και το πελατολόγιό του.

Στόχος της επαγγελματικής δραστηριότητας του ενάγοντος, ο οποίος, όπως αποδείχθηκε, επιτεύχθηκε, ήταν, επίσης και η κάτω απ' τις (οδηγίες της εναγομένης) επιτυχής προώθηση των συμβατικών ειδών, η γενικότερη εμφάνιση των πωλουμένων προϊόντων, η φροντίδα για την επάρκεια αποθεμάτων, η διατήρηση με ίδια έξοδα σωστής υποδομής και οργανώσεως για τη διάθεση των καπνικών προϊόντων και η συστηματική αποφυγή πωλήσεως και διαθέσεως ανταγωνιστικών προς αυτά προϊόντων.

Η παραπάνω εμπορική συνεργασία, έχοντας τα στοιχεία της συμβάσεως αποκλειστικής διανομής, εξελίχθηκε ομαλά μέχρι τις 6/3/02, οπότε η εναγομένη επέδωσε στον ενάγοντα την από 26/2/02 επιστολή της, με την οποία κατήγγειλε την άνω σύμβαση για λόγους διαρθρωτικών αλλαγών, που επέλεξε προκειμένου ν' αυξήσει ως επιχείρηση την ανταγωνιστικότητα της, ορίζοντας τετράμηνη προθεσμία επελεύσεως των αποτελεσμάτων αυτής (καταγγελίας), δηλαδή μέχρι τις 7-7-2002, οπότε λύθηκε οριστικά η άνω σύμβαση μεταξύ τω διαδίκων.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι κατά τη διάρκεια της εμπορικής αυτής συνεργασίας των διαδίκων ο ενάγων, προώθησε συστηματικά τα συμβατικά είδη, δημιούργησε ένα ικανοποιητικό αριθμό νέων πελατών (περί τους 160), γεγονός που προκύπτει και από τις προσκομιζόμενες συγκεντρωτικές ανά έτος καταστάσεις πελατών και συνέβαλε σημαντικά στην αύξηση του ετήσιου τζίρου των πωλήσεων της εναγομένης, γεγονός που συνάγεται από την αυξητική τάση των κατ' έτος πωλήσεων, όπως αυτές αποτυπώνονται στα προσκομιζόμενα σχετικά παραστατικά.

Τα παραπάνω ουσιαστικά οφέλη παραμένουν στην εναγομένη και μετά τη λύση της συμβάσεως και αποδίδονται στην μέχρι αυτή (λύση συμβάσεως) επιτυχημένη δραστηριότητα του ενάγοντος, στοιχείο που δεν αμφισβητείται ειδικά από την εναγομένη. Άλλωστε, από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν προέκυψε ότι η κατά τα άνω λύση της εμπορικής συνεργασίας εδημιούργησε πραγματική κατάσταση τέτοια, που ήταν σε θέση να στερήσει τα, μέχρι την καταγγελία της συμβάσεως διανομής, οφέλη από την εναγομένη ή σε κάθε περίπτωση να περιορίσει αυτά για το μετά τη λύση χρονικό διάστημα, δοθέντος ότι αποδείχθηκε πως η δημιουργηθείσα χάρη στον ενάγοντα νέα πελατεία της εναγομένης εξακολουθεί να υφίσταται και να πραγματοποιεί κατά τρόπο μόνιμο και σταθερό αγορές συμβατικών ειδών.

Κατά συνέπεια κρίνεται βάσιμο το ένδικο αίτημα του ενάγοντος περί επιδικάσεως σ' αυτόν αποζημιώσεως πελατείας. Τέλος, για τον καθορισμό του ύψους της σχετικής αποζημιώσεως, η οποία πρέπει να είναι "δίκαιη" (εύλογη) και δεν μπορεί να υπερβεί ποσό ισοδύναμο με τον μέσο ετήσιο όρο των προμηθειών που εισέπραξε ο ενάγων κατά το, προδιαρρεύσαν της λύσεως της επίδικης συμβάσεως διανομής, τετραετές χρονικό διάστημα ισχύος της τελευταίας.....

Με βάση τα προαναφερόμενα, ο μέσος ετήσιος όρος προμήθειας του ενάγοντος ανέρχεται σε 24.276,3 ευρώ κατ' ανώτατο όριο. Λαμβανομένης όμως υπόψη της μεγάλης αναγνωρισιμότητας των καπνικών ειδών της εναγομένης στην ελληνική αγορά, η αύξηση των πωλήσεων στην περιοχή ευθύνης του ενάγοντος δεν οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην επαγγελματική δραστηριότητα του τελευταίου, αλλά κυρίως και στην κεκτημένη προ της εμπορικής συνεργασίας των διαδίκων φήμη του ομωνύμου σήματος.

Γι' αυτόν τον λόγο, με δεδομένη και τη χρονική διάρκεια ισχύος της επίδικης συμβάσεως, το παρόν Δικαστήριο κρίνει ότι η δικαιούμενη από τον ενάγοντα, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, αποζημίωση πελατείας πρέπει να οριστεί στο ποσό των 10.000 ευρώ, το οποίο κρίνεται εύλογο και δίκαιο....". Υπό τις παραδοχές αυτές και κρίνοντας ως εφαρμοστέες αναλόγως τις ανωτέρω διατάξεις περί των εμπορικών αντιπροσώπων στην ένδικη περίπτωση, αφενός μεν δεν παρεβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή, τους οικείους κανόνες ουσιαστικού δικαίου, αφετέρου δε διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις ή ενδοιαστικές κρίσεις, αιτιολογίες σχετικώς με την (μερική) βασιμότητα του αγωγικού αιτήματος για επιδίκαση στον αναιρεσίβλητο εύλογης αποζημίωσης, πελατείας.

Επομένως, οι δύο πρώτοι λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως (εκ του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ) με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμοι.

Ο τρίτος λόγος, με τον οποίο, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ., προσάπτεται στο Εφετείο, ότι δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας, ότι ο αντίδικός της δεν προήγαγε τις υποθέσεις της κατά την διάρκεια της συναλλακτικής τους σχέσεως και δεν εισέφερε νέους πλάτες στην επιχείρησή της, είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από τις εκτεθείσας διαπιστώσεις του, το Εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό αυτόν εκ του πράγματος, αφού έκρινε ως αποδειχθέν το αντίθετο. Κατά συνέπεια, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17-4-2006 αίτηση της εταιρίας "Καπνοβιομηχανία Καρέλια ΑΕ" για αναίρεση της υπ' αριθμ. 195/2005 αποφάσεως του Εφετείου Καλαμάτας.

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Οκτωβρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Νοεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ