Supreme Court annuls expropriation compensation valuation due to unclear expropriation date and potential value changes.

Απόφαση 2114 / 2022 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2114/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Βάρκα, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Κωστούλας Φλουρή - Χαλεβίδου), Γεωργία Κατσιμαγκλή, Αθανάσιο Τσουλό, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη και Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Μαΐου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Π. Α. του Α., συζ. Η. Λ., κατοίκου ..., 2) Β. χας Σ. Σ., το γένος Ι. Τ., 3) Ε. συζ. Ι. Χ., το γένος Σ. Σ., κατοίκου ..., 4) Α. συζ. Α. Λ., το γένος Σ. Σ., κατοίκου ..., 5) Α. συζ. Μ. Α., το γένος Σ. Σ., κατοίκου ..., 6) Ε. συζ. Ν. Κ., το γένος Σ. Σ., 7) Α. Κ. του Γ., 8) Μ. Κ. του Α., 9) Σ. χας Β. Κ., το γένος Θ. Γ., 10) Χ. Κ. του Β., κατοίκων ..., 11) Ε. Κ. του Β., κατοίκου ..., 12) Μ. συζ. Χ. Λ., το γένος Β. Κ. και 13) Α. συζ. Ε. Τ., το γένος Π. Κ., κατοίκων .... Εκπροσωπήθηκαν όλοι, πλην της 2ης αναιρεσείουσας, που δεν παραστάθηκε: α) από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ευθύμιο Νακόπουλο, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι η Β. χα Σ. Σ., το γένος Ι. Τ. (2η) απεβίωσε στις 27-7-2019 και τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζουν οι νόμιμες κληρονόμοι της Ε. συζ. Ι. Χ., το γένος Σ. Σ. (3η) και Α. συζ. Α. Λ., το γένος Σ. Σ. (4η), εκπροσωπούμενες από τον ίδιο και β) από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σπυρίδωνα Σκεύα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και ο οποίος, στην ως άνω από 4-5-2022 δήλωση, καθώς και στις κατατεθείσες προτάσεις του δήλωσε ότι: I. η Β. χα Σ. Σ., το γένος Ι. Τ. (2η) απεβίωσε στις 27-7-2019 και τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζουν οι νόμιμες κληρονόμοι της Ε. συζ. Ι. Χ., το γένος Σ. Σ. (3η) και Α. συζ. Α. Λ., το γένος Σ. Σ. (4η), εκπροσωπούμενες από τον ίδιο και ii. διορθώνει το όνομα πατρός της 8ης αναιρεσείουσας, που εκ παραδρομής στο αναιρετήριο αναγράφηκε εσφαλμένα "Α.", στο ορθό "Γ.".

Του αναιρεσιβλήτου: ΟΤΑ (ΝΠΔΔ) με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ", που εδρεύει στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μητρούδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-12-2015 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη 1ης, 3ης, 4ης, 5ης, 6ης, 9ης, 10ου, 11ης, 12ης και 13ης των αναιρεσειόντων και των ήδη αποβιωσάντων Β. χας Σ. Σ., το γένος Ι. Τ. και Γ. Κ. του Χ., που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την ασκηθείσα διά των προτάσεων ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου.

Εκδόθηκε η 388/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 18-2-2019 αίτησή τους και τους από 2-12-2020 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Μαρία Βάρκα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και των προσθέτων λόγων και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Εισάγονται προς συζήτηση: α) η από 18-2-2019 και με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 66/18-2-2019 αίτηση αναίρεσης, ασκηθείσα νομίμως και εμπροθέσμως (εντός έτους από τη δημοσίευση της προσβαλλομένης μη επιδοθείσης, εφετειακής αποφάσεως, κατά το άρθρο 22 παρ. 1 εδ. β'Ν.2882/2001) και β) οι από 2-12-2020 πρόσθετοι λόγοι αυτής (αριθμ. κατάθεσης 110/2020), που ασκήθηκαν παραδεκτά κατά τις διατυπώσεις του άρθρου 569 ΚΠολΔ. Με τα ως άνω δικόγραφα προσβάλλεται η υπ' αριθμό 388/2018 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, η οποία εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) και επομένως, πρέπει, λόγω της προφανούς συνάφειάς τους, να συνεκδικαστούν (άρθρ. 246, 573 παρ.1 και 569 ΚΠολΔ) και να ερευνηθούν περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων τους (άρθρ. 577 ίδιου Κώδικα).

Από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α', 287, 290, 291 και 292 Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 § 1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται, αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος.

Ο θάνατος του διαδίκου, που επιφέρει βίαιη διακοπή της δίκης, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά είτε με επίδοση δικογράφου είτε με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί η άμεση συζήτηση της υπόθεσης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, η αρχικά δεύτερη αναιρεσείουσα Β. χα Σ. Σ., το γένος Ι. Τ., απεβίωσε μετά την κατάθεση της κρινόμενης αναίρεσης (27-7-2019) και οι επίσης νόμιμοι μοναδικοί κληρονόμοι τους, Ε. συζ. Ι. Χ. το γένος Σ. Σ. και Α. συζ. Α. Λ., το γένος Σ. Σ., δεύτερη και τρίτη αναιρεσείουσες, αντίστοιχα (βλ.

το με αριθμό πρωτ. ... πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου ..., η κληρονομική ιδιότητα των οποίων δεν αμφισβητείται από το αναιρεσίβλητο), με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ευθύμιου Νακόπουλου, που έγινε κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση και καταχωρήθηκε στα πρακτικά, καθώς και με την από 4-5-2002 δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.2 ΚποινΔ του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Σπυρίδωνα Σκεύα γνωστοποίησαν στους αναιρεσίβλητους το γεγονός του θανάτου της εν λόγω καθολικής δικαιοπαρόχου τους και ταυτόχρονα (γνωστοποίησαν) ότι συνεχίζουν για εκείνη την διακοπείσα δίκη.

Ενόψει αυτών νομίμως επαναλαμβάνεται ως προς αυτούς η προκειμένη δίκη.

Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος, όπως ισχύει μετά την αναθεώρησή του, "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.

Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό".

Κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου "η ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της, δεν λαμβάνεται υπόψη". Οι διατάξεις αυτές του Συντάγματος ουσιαστικά επαναλαμβάνονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 και 2 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ισχύει μετά το ν. 2985/2002, που εφαρμόζεται από 1-1-2002, όπου επιπλέον, χωρίς αντίθεση με τις προηγούμενες διατάξεις, ορίζεται και ότι "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνεται υπόψη και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου" (παρ. 1 εδάφιο τελευταίο) και "ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριωμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη.

Επίσης δεν υπολογίζεται ανατίμηση προερχόμενη από ενέργειες του ιδιοκτήτη στο απαλλοτριούμενο, που έγιναν μετά την οριζόμενη από το άρθρο 3 ανακοίνωση της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας αυτής". Περαιτέρω, με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 57/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), ορίζεται ότι "κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του.

Κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της περιουσίας του, ειμή διά λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Οι προαναφερόμενες διατάξεις δεν θίγουν το δικαίωμα κάθε κράτους να θέσει σε ισχύ νόμους τους οποίους ήθελε κρίνει αναγκαίους για ρύθμιση της χρήσεως αγαθών σύμφωνα με το δημόσιο συμφέρον ή για εξασφάλιση της καταβολής φόρων ή άλλων διαφορών ή προστίμων".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά.

Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξ αιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το Νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 24/1992, Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 9/ 2013, ΑΠ 161/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, συνεκδικάζοντας με την προσβαλλόμενη απόφαση την από 22-12-2015 αίτηση των αναιρεσειόντων και την ασκηθείσα με αριθμό καταθέσεως 4293/23-12-2015 ανταίτηση του αναιρεσιβλήτου, με αντικείμενο τον καθορισμό οριστικής τιμή μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, δέχθηκε σχετικά με τον κρίσιμο χρόνο και τον καθορισμό αποζημίωσης των απαλλοτριουμένων, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "....

Σε εκτέλεση του από 28-4-1966 βασιλικού διατάγματος περί επεκτάσεως του ρυμοτομικού σχεδίου ... που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ της 9-5-1966, αρ. φύλλου 72, τεύχος Δ, με το οποίο εγκρίθηκε το σχέδιο ρυμοτομίας στην περιοχή στρατώνων του ..., που τροποποιήθηκε α) με το από 25-1-1983 προεδρικό διάταγμα (ΦΕΚ 58 της 14-3-1983, τεύχος Δ), β) την από 14-12-1989 απόφαση του Νομάρχη Θεσσαλονίκης (ΦΕΚ της 6-2-1990 , αρ. 54 τεύχος Δ), και γ) την από 2-9-1991 και με αριθμό ΔΠ/ΠΜ/59356/1831/1990 απόφαση του Νομάρχη Θεσσαλονίκης (ΦΕΚ της 3-10-1991, αρ. 671 τεύχος Δ), συντάχθηκε η η 59/26-5-1998 Πράξη Τακτοποίησης του Τμήματος Πολεοδομίας του Δήμου Καλαμαριάς, που εγκρίθηκε με την ΔΤΥ 3224/6-7-1998 απόφαση του Νομάρχη Θεσσαλονίκης.

Η έκταση στην οποία αφορά, αποτυπώθηκε στο από 20-12-1997 κτηματολογικό διάγραμμα, σε κλίμακα 1:100, με το συνημμένο σε αυτό κτηματολογικό πίνακα που συνέταξε ο αγρονόμος τοπογράφος Π. Π.. Σημειώνεται ότι τα συστατικά για τα οποία ζητείται ο καθορισμός της αποζημίωσης δεν περιλαμβάνονται στον κτηματολογικό πίνακα, το Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, όμως, επιλαμβανόμενο, το πρώτον, για τον καθορισμό της προσωρινής τιμής μονάδος, έχοντας προς τούτο την εξουσία να προσδιόρισε τιμή μονάδας αποζημίωσης και γι' αυτά, εφόσον κατόπιν σχετικού αιτήματος το οποίο έκρινε ως και ουσιαστικά βάσιμο (ΟλΑΠ 5/2002 Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών "ΝΟΜΟΣ").

Η ως άνω πράξη καταχωρίστηκε στα κτηματολογικά φύλλα των ακινήτων με ΚΑΕΚ ... και .... Σύμφωνα με τα ανωτέρω (πράξη εφαρμογής, κτηματολογικό διάγραμμα και πίνακα) απαλλοτριώνεται η ... ιδιοκτησία, 7.374,60 τμ, με στοιχεία στο κτηματολογικό διάγραμμα ... και η ... ιδιοκτησία, εμβαδού 6.970 τμ με στοιχεία στο κτηματολογικό διάγραμμα ....Ι Με τις υπ' αριθμούς 1746/31-08-2015, 1747/31-08-2015, 1748/31-08-2015, 1749/31-08-2015, 1750/31-08-2015 αποφάσεις του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, οι αιτούντες αναγνωρίστηκαν ήδη δικαιούχοι της αποζημίωσης που θα καθορισθεί, κατά ποσοστά ίσα με τα εξ αδιαιρέτου ποσοστά συγκυριότητάς τους επί των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Η επίδικη έκταση, η οποία απαλλοτριώθηκε εξ ολοκλήρου και χαρακτηρίστηκε ως χώρος πρασίνου, βρίσκεται στην περιοχή του πρώην στρατοπέδου ... του Δήμου ..., στην ευρύτερη περιοχή του ... (...). Τα ακίνητα αυτά (αγροί κατά τον επί τουρκοκρατίας χρόνο κτήσεώς τους από το δικαιοπάροχο των αιτούντων) είχαν επιταχθεί από τον Ελληνικό Στρατό το έτος 1914 για τον στρατωνισμό των μονάδων του, μαζί με την ευρύτερη περιοχή, συνολικής έκτασης 3.330 στρεμμάτων, που περικλείεται σήμερα από τις οδούς ..., ...

και ... του Δήμου ..., κατασκευάστηκαν δε σε αυτήν, σε διάφορες χρονικές περιόδους, κτίρια προς κάλυψη των στρατιωτικών αναγκών. Με το από 25-1-1983 π.δ., τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο του Δήμου ... και η περιοχή του στρατοπέδου καθορίστηκε ως χώρος πρασίνου. Τα επίδικα ακίνητα δεν κατέστησαν οικόπεδα οικοδομήσιμα, δεδομένου ότι στην περιοχή του στρατοπέδου δεν επιτράπηκε η ανοικοδόμηση κατοικιών ή καταστημάτων, αλλά προοριζόταν μόνο για ειδικές εγκαταστάσεις κοινόχρηστου χαρακτήρα (σχολεία, γήπεδο, κολυμβητήριο κλπ), με εξαίρεση ένα μικρό τμήμα του στρατοπέδου στη συμβολή των οδών ...

και ..., στο οποίο, με το προαναφερόμενο από 28-4-1966 β.δ., δόθηκε η δυνατότητα δόμησης με Συντελεστή Δόμησης 0,9 (σε αυτό ανεγέρθηκε πολυώροφη οικοδομή, γνωστή και ως πολυκατοικία Μ.). Με το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της ..., όπως αυτό εγκρίθηκε με την 49787/2419/31-7-1987 απόφαση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 1019 της 14^10-1987;

τεύχος Δ, προβλέφθηκε η επέκταση του σχεδίου πόλης σε 'εκτάσεις αδόμητες και αραιοδομημένες, στις οποίες δεν περιλαμβανόταν το στρατόπεδο ..., όπου προβλέφθηκε να δημιουργηθεί υπερτοπικό πάρκο και πνευματικό κέντρο για την αναψυχή των κατοίκων. Ακολούθησε η αναθεώρηση του ανωτέρω Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου με την 12122/2761/13-5-1999 απόφαση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, η οποία ακυρώθηκε με την 288/2003 απόφαση του ΣτΕ, επειδή η ρύθμιση αποσκοπούσε προδήλως σε μεταβολή της βασικής πολεοδομικής λειτουργίας της εκτάσεως σε χώρο πολιτιστικών και αθλητικών χρήσεων.

Ακολούθησε η ΥΠΠΟ/ΔΝΣΑΚ/43459/1141/28-6-2005, με την οποία η έκταση του στρατοπέδου ... χαρακτηρίστηκε ιστορικός τόπος, κατά τις διατάξεις του άρθρου 16 του ν. 3028/2002, επειδή αποτελεί περιοχή οικήσεως των "πρώτων πολισμάτων" γύρω από το Θερμαϊκό κόλπο στους αρχαϊκούς χρόνους, ενώ από την περίοδο της εγκατάστασης των στρατιωτικών δυνάμεων σε αυτό διασώζονται κτίρια του στρατοπέδου, δημιουργώντας έναν ομοιογενή και χαρακτηριστικό χώρο του οποίου η προστασία επιβάλλεται λόγω της εθνολογικής, τεχνικής, αρχιτεκτονικής και εν γένει ιστορικής σημασίας του.

Εν συνεχεία, με την ΥΠΠΟ/ΔΙΝΕΣΑΚ/12366/321/14-3-2007 απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 113 της 28-3-2007, τεύχος ΑΑΠ, δεκαέξι (16) στρατιωτικά κτίρια χαρακτηρίστηκαν ως μνημεία, τα οποία θα στεγάσουν πολιτιστικές δραστηριότητες και συνοδευτικές υποστηρικτικές λειτουργίες και θα αποτελέσουν πυρήνα πολιτισμού και περιβαλλοντικής ανάπλασης της περιοχής, μεταξύ δε αυτών και το κτίριο που βρίσκεται στην ...

έκταση, το οποίο παλαιότερα λειτουργούσε ως κέντρο ψυχαγωγίας μονάδος ΠΕ.ΚΑ, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 3 της 15-1-2015, τεύχος ΑΑΠ, αναθεωρήθηκε το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου ..., λαμβάνοντας την κατά το χρόνο της συζήτησης της αίτησης ισχύουσα μορφή του και η περιοχή του πρώην στρατοπέδου ... εντάχθηκε στις Ζώνες Ειδικών Χρήσεων και ορίστηκε ως χώρος αστικού πρασίνου υπερτοπικού χαρακτήρα.

Με το 2567/3-3-2011 έγγραφο της Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας προς τον Αυτόνομο Οικοδομικό Οργανισμό Αξιωματικών, που κοινοποιήθηκε στον καθ' ου, σημειώνεται άτι σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο 3028/2002 "Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς"" "προκειμένου περί ακινήτων ή εκτάσεων πολλαπλώς χαρακτηρισμένων υπερισχύουν οι διατάξεις του νόμου αυτού, εφόσον πρόκειται για μνημεία" (αρθρ. 73 παρ. 12 του νόμου και ότι, σύμφωνα με τις αποφάσεις (εννοεί τα πρακτικά συνεδριάσεως του τμήματος του ΣΤΕ για την επεξεργασία διαταγμάτων τροποποίησης εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων) 459/1994 και 374/1995 του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε περιπτώσεις ρυμοτομούμενων κτιρίων, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί από το ΥΠ.ΠΟ.Τ.

ως διατηρητέα, η αρχική ρυμοτομία θεωρείται ότι έχει νομίμως καταργηθεί με τον χαρακτηρισμό τους και, επομένως, δεν τίθεται θέμα τροποποίησης του ισχύοντος πολεοδομικού σχεδίου ως προϋπόθεση για τη διατήρηση και επισκευή του. Σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν, η ΔΤΎ 3224/6.7.1998 απόφαση του Νομάρχη, με την οποία εγκρίθηκε η 59/1998 πράξη εφαρμογής και με την οποία απαλλοτριώνεται η ιδιοκτησία των αιτούντων στο σύνολο της, έχει ως πράξη διοικητική το τεκμήριο της νομιμότητας και εξακολουθεί να παράγει τα αποτελέσματά της μέχρι ότου ανακληθεί από το όργανο που την εξέδωσε ή ακυρωθεί λόγω ασκήσεως προσφυγής εναντίον της, πράγμα το οποίο δεν συνέβη εν προκειμένω, με το τεχνικό μέρος αυτής να πάσχει λόγω της μεταγενέστερης απαγόρευσης κατεδάφισης του διατηρητέου κτιρίου, το οποίο κατά την πράξη ρυμοτομείται και καθίσταται χώρος πρασίνου.

Το τεχνικό σφάλμα που προκύπτει, όμως, δεν επηρεάζει τον καταμερισμό δικαιωμάτων και υποχρεώσεων μεταξύ των διαδίκων, αφού η ιδιοκτησία απαλλοτριώνεται, ούτως ή άλλως, στο σύνολο της υπέρ του καθ' η αίτηση, ο δε χαρακτηρισμός του επικείμενου σε αυτήν κτιρίου ως διατηρητέου δεν απαλλάσσει τον υπόχρεο Δήμο ...

από την καταβολή αποζημιώσεως, αλλά τού θέτει περιορισμούς ως προς τη χρήση και την εκμετάλλευση αυτού, μετά τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης και τη μετάσταση της κυριότητας σε αυτόν. Σημειωτέον ότι, η κήρυξη ενός χώρου ως αρχαιολογικού δεν επιφέρει αυτομάτως την απαλλοτρίωσή του υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου.

Περαιτέρω, από το παραπάνω ιστορικό της περιοχής αποδείχθηκε ότι οι επίδικες ιδιοκτησίες εξελίχθηκαν από αγρούς σε χώρους πρασίνου, στους οποίους απαγορευόταν ανέκαθεν και εξακολούθησε να απαγορεύεται η ανοικοδόμηση, χωρίς ποτέ στο μεταξύ να ενταχθούν στο σχέδιο πόλης ως οικόπεδα και επομένως η αξία τους ήταν και πριν από την, εξ αιτίας της ρυμοτομίας, απαλλοτρίωσή τους μειωμένη σε σχέση με τα ενταγμένα στο σχέδιο πόλης οικόπεδα της ευρύτερης περιοχής.

Επομένως, η μη ένταξή τους στο σχέδιο πόλης ως οικοδομήσιμων οικοπέδων δε συνιστά βάρος, αλλά ιδιότητα αυτών, η οποία υπολογίζεται κατά την εκτίμηση της αξίας τους και της αποζημίωσης που οφείλεται στους ιδιοκτήτες τους από την επακολουθήσασα ένταξή τους στο σχέδιο πόλης ως χώρων πρασίνου, κατά τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη της παρούσας.

Ειδικότερα, κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσής τους λόγω της ρυμοτομίας, τα επίδικα, τα οποία αποκτήθηκαν από τους δικαιοπαρόχους των φερόμενων ιδιοκτητών ως αγροί με σκοπό την καλλιέργειά τους, συνιστούσαν γεωτεμάχια που δεν μπορούσαν να οικοδομηθούν και το γεγονός αυτό επιδρά καθοριστικά επί της αξίας τους, η οποία δεν μπορεί να υπολογισθεί σαν να ήταν οικόπεδα που θα απέδιδαν δομημένες επιφάνειες.

Τούτο, περαιτέρω, σημαίνει ότι οι υπολογισμοί στους οποίους προέβη ο μάρτυρας Δ. Α., που εξετάστηκε με επιμέλεια των αιτούντων, οι οποίοι αναλύονται διεξοδικά στην τεχνική έκθεση που ο ίδιος συνέταξε και που προσκομίζεται με επίκληση, λαμβάνοντας ως δεδομένα τους συντελεστές δόμησης στις γειτονικές περιοχές (1, 6 έως 2, 4), την αντιπαροχή (σε ποσοστό 60%) και τις τιμές (4.000 €/τμ) πώλησης διαιρετών χώρων (διαμερισμάτων κλπ), σύμφωνα με τις οποίες καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αξία των επιδίκων ανέρχεται για το έδαφος στο ποσό των 3.840 €/τμ, δεν λαμβάνονται υπόψη, διότι αφορούν σε μη ομοειδή ακίνητα (άρτια και οικοδομήσιμα οικόπεδα) και οδηγούν σε προσδιορισμό αποζημίωσης κατά πολύ μεγαλύτερης από την αξία του απαλλοτριωθέντος, αποτέλεσμα που υπερακοντίζει την έννοια της πλήρους αποζημίωσης για την απαλλοτριούμενη ιδιοκτησία, όπως αυτή προβλέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 13 του ΚΑΑΑ.

Οι αιτούντες επικαλούνται τις 12472 και 12473/2010 αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης με τις οποίες προσδιορίστηκε, ύστερα από αιτήσεις τρίτων, συνιδιοκτητών των επιδίκων και μη διαδίκων στη δίκη αυτή, η προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης σε 2.500 €/τμ για το έδαφος, 300 €/τμ για τα κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα και τοιχοποιία και 100 €/τμ για το κτίσμα από ημικυλινδρική λαμαρίνα.

Κατά την εκδίκαση των αιτήσεων ο καθ' ου η αίτηση Δήμος ... είχε ασκήσει ανταίτηση, με την οποία ζητούσε να προσδιοριστεί η προσωρινή τιμή μονάδας σε 840 €/τμ για το έδαφος και 500 €/τμ για τα επικείμενα, πλην του κτίσματος από λαμαρίνα, για το οποίο ζήτησε να οριστεί η τιμή μονάδος σε 80 €/τμ Ο, ήδη καθ' ου, Δήμος ...

αποδέχθηκε τις προσωρινές τιμές και δεν άσκησε αίτηση για προσδιορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, κατέβαλε δε τις αποζημιώσεις εντάσσοντας τις σε πίνακα καταβολής ληξιπρόθεσμων χρεών. Στην ενέργεια αυτή προέβη έχοντας απολέσει την προθεσμία άσκησης αίτησης για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης, μετά την κοινοποίηση σε αυτόν των ανωτέρω αποφάσεων στις 24-5-2013.

Η καταβολή των αποζημιώσεων δεν έγινε εκουσίως αλλά κατόπιν κοινοποιήσεως σε αυτόν των 12.090 και 12.091/2013 διαταγών πληρωμής του δικαστή του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Σε κάθε περίπτωση η εξόφληση των αποζημιώσεων όχι συναινετικά, αλλά αφού κατέστησαν ληξιπρόθεσμες οφειλές, δεν συνιστά δεσμευτικό για το δικαστήριο κριτήριο της αξίας των επιδίκων, εφόσον ο καθ' ου η αίτηση - ανταιτών δεν αποδέχεται την αξία που ορίστηκε με τις ανωτέρω αποφάσεις ως πραγματική, αλλά αντιθέτως ασκεί ανταίτηση, ζητώντας τον ορισμό της αποζημίωσης στο κατά πολύ μικρότερο ποσό των 192,00 €/τμ.

Περαιτέρω, η περιοχή γύρω από το στρατόπεδο είναι πλήρως ανεπτυγμένη οικιστικά, με εμπορικά καταστήματα, σχολεία, χώρους άθλησης και αναψυχής, βρίσκεται πολύ κοντά στη θάλασσα, σε ελκυστικό φυσικό περιβάλλον. Εξυπηρετείται από όλα τα κοινωφελή δίκτυα και έχει πρόσβαση στο κέντρο της πόλης με μέσα μαζικής μεταφοράς.

Οι τιμές των καταστημάτων και των κατοικιών χαρακτηρίζονται υψηλές. Σε όσα οικοδομικά τετράγωνα του στρατοπέδου επιτράπηκε η δόμηση, αυτό έγινε με συντελεστές 0,2, 0,3, 0,4, 0,8., ενώ για την προαναφερθείσα οικοδομή Μ., ο συντελεστής δόμησης ανήλθε σε 0,9. Επομένως, ο μέσος ΣΔ της περιοχής υπολογίζεται σε 0,5. Στην περιοχή όπου βρίσκονται τα επίδικα δεν υφίσταται σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού "της αξίας τους, ενώ στις γειτνιάζουσες με το στρατόπεδο ...

ζώνες Π και ΔΙ, η αντικειμενική αξία των ακινήτων ανέρχεται σε 2.100 € και 2.300 €/τμ, αντιστοίχως. Υπολογίζοντας την αξία των επιδίκων με τη μέση τιμή ζώνης 2.200 €/ τ.μ. και με ΣΔ 0,50, η τιμή του οικοπέδου (Τ.Ο.) είναι, σύμφωνα με τον πίνακα του Υπουργείου Οικονομικών 666 €/τμ και με συντελεστή οικοπέδου 0,8 (οι Σ.Ο στην Καλαμαριά κυμαίνονται από 0.7 έως 0,9) ανέρχεται σε 532,8 €/τμ Η τιμή αυτή έχει υποστεί περαιτέρω μείωση, μετά την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης και των τρεχουσών συνθηκών (υπερφορολόγηση), που καθιστούν ασύμφορη την αγορά γης, πόσο μάλλον γης που, ενώ είναι είναι ενταγμένη σε αστικό περιβάλλον, δεν μπορεί να οικοδομηθεί.

Επειδή δε η εμπορική αξία των ακινήτων έχει μειωθεί, σε σχέση με την αντικειμενική αυτών, τουλάχιστον κατά 30%, δηλαδή, η τιμή των επιδίκων υπολογίζεται σήμερα σε 350 €/τμ ως προς το έδαφος. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι στην ιδιοκτησία με αριθμό 2 υφίσταται ισόγειο κτίσμα από οπλισμένο σκυρόδεμα και τοιχοποιία από οπτοπλινθοδομή, με τετράριχτη στέγη, με ξύλινο σκελετό και επικάλυψη από κεραμίδι, το οποίο δέχθηκε ενίσχυση από υποστυλώματα και δοκούς από οπλισμένο σκυρόδεμα και το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί ως κέντρο ψυχαγωγίας μονάδος (ΚΨΜ), εμβαδού 500 τμ.

Ο ακριβής χρόνο κατασκευής του δεν διαπιστώθηκε, είναι όμως παλαιό και χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής των στρατιωτικών κτιρίων των αρχών του 20ου αιώνα. Αν και έχει υποστεί εργασίες αναστήλωση, δεν είναι καλά συντηρημένο και πλέον χρησιμοποιείται μόνο ο αύλειος χώρος του. Υφίσταται, ακόμη ισόγειο κτίσμα κατασκευασμένο από οπτοπλινθοδομή με ξύλινη στέγη, του οποίου έχουν αφαιρεθεί τα κουφώματα και διαβρωθεί τα επιχρίσματα, εμφανίζει δε εικόνα εγκατάλειψης, εμβαδού 200 τμ.

Το κτίριο αυτό χρησιμοποιούνταν παλαιότερα ως ιατρείο. Τέλος υφίσταται ισόγειο κτίσμα από ημικυλινδρική λαμαρίνα, διαβρωμένη από σκουριά το οποίο χρησιμοποιούνταν ως μηχανουργείο, εμβαδού 240 τ.μ. (μάρτυρας των αιτούντων, στην τεχνική του έκθεση, εκτιμά την αξία των επικειμένων στο ποσό των 1.000,00 €/τμ για το κτίριο του ΚΨΜ και για το παλιό ιατρείο και στο ποσό των 250,00 €/τμ για το μηχανουργείο.

7. Με βάση το σύνολο όλων όσων προαναφέρθηκαν και ύστερα από τη στάθμιση όλων των αποδεικτικών μέσων, κρινόμενα με βάση τη χρονική, ποιοτική και τοπική προσφορότητά τους, σε συνδυασμό και τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, που αυτεπαγγέλτως λαμβάνονται υπόψη (άρθρο 336 παρ.4 του ΚΠολΔ), κρίνεται, σε αρμονία με τα οσα διαλαμβάνονται στη νομική σκέψη της θέσης 5 της παρούσας για τα1 κριτήρια που το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του προκειμένου να καθορίσει την τιμή μονάδας αποζημίωσης από απαλλοτρίωση, ότι η πραγματική αξία του επίδικου απαλλοτριωθέντος εδαφικού τμήματος, κατά τόν χρόνο της παρούσας συζήτησης (29-5-2017), που, όπως ήδη λέχθηκε, είναι ο κρίσιμος χρόνος για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης, η οποία καλύπτει πλήρως την οφειλόμενη στους δικαιούχους αποζημίωση και επιτρέπει την αντικατάσταση του απαλλοτριωθέντος με άλλο, ισάξιο, σύμφωνα και με τη συνταγματική επιταγή (άρθρο 17 παρ. 2 εδ.

α του Συντάγματος), χωρίς να ληφθεί υπόψη, ανατίμηση ή υποτίμηση του ακινήτου, που επήλθε μετά την απαλλοτρίωση και οφείλεται σ' αυτήν ή την εξαγγελία της ή σε ενέργεια του ιδιοκτήτη του (άρθρο 17 παρ.3 του Συντάγματος και άρθρο 13 παρ. 2 του Ν 2882/2001- ΚΑΑΑ), υπολογιζόμενης, όμως, της υποτίμησης που επήλθε, μετά την απαλλοτρίωση, μέχρι το χρόνο της παρούσας συζήτησης, από λόγους άσχετους προς αυτήν ή την εξαγγελία της ή την κατασκευή του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε ή τις ενέργειες του ιδιοκτήτη του (ΑΠ 357/2007 δημοσίευση σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 781/2006 ΝοΒ 2007. 1152, ΑΠ 878/2003 δημοσίευση σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 226/2000 ΕλλΔνη 2000. 976), ανέρχεται, με τις κρατούσες, κατά τον παραπάνω κρίσιμο χρόνο, οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, οι οποίες έχουν επιδεινωθεί σε υψηλό βαθμό κατά το διάστημα της τελευταίας επταετίας, εξαιτίας της υφιστάμενης οικονομικής κρίσης, με το ποσοστό της μείωσης των πραγματικών αξιών των ακινήτων, εξαιτίας της έλλειψης ζήτησης και ανοικοδόμησης, να βαίνει μεγαλύτερο κατά την τελευταία τριετία, λόγος που οδήγησε στην ισχύουσα από 21-5-2015, νομοθετική αναπροσαρμογή, προς το έλασσον, των αντικειμενικών αξιών, με την ΠΟΛ 1009/18-1-2016 απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών (ΦΕΚ Β 48/20-1-2016), που λήφθηκε μετά τις 4003/2014 και 4446/2015 αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου Επικρατείας, ανέρχεται σε τριακόσια πενήντα (350,00) ευρώ το τ/μ για το έδαφος, σε 350 ευρώ τ/μ για το κτίσμα ΚΨΜ, σε 125 ευρώ τ/μ για το ιατρείο και σε 50 ευρώ τ/μ για το μηχανουργείο".

Από τις ως άνω παραδοχές της προσβαλλόμενης ωστόσο, δεν προκύπτει, μετ' απολύτου σαφηνείας πότε ακριβώς και βάσει ποίου συγκεκριμένου διατάγματος κηρύχθηκε η ένδικη απαλλοτρίωση, έτσι ώστε περαιτέρω να καθίσταται βέβαιο ότι δεν λήφθηκε υπόψη τυχόν μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της, ενόψει μάλιστα του προβληθέντος από τους αναιρεσείοντες ισχυρισμού περί του αντιθέτου. Κατά το τρόπο αυτό το Εφετείο παρεβίασε εκ πλαγίου τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων17 παρ. 1-3 του Συντάγματος και 13 παρ. 1 και 2 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ).

Επομένως, κατ' αποδοχή ως βάσιμου του σχετικού πρώτου εκ του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. λόγου της αίτησης αναίρεσης (κατά το ανωτέρω σκέλος του) και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων (κυρίου δικογράφου και προσθέτων λόγων), λόγω της επικάλυψης τους από την αναιρετική εμβέλεια αυτού, πρέπει να αναιρεθεί, η προσβαλλομένη απόφαση κατά το κεφάλαιό της, που αφορά στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως. Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου που κατέθεσαν οι αναιρεσείοντες, ενόψει της νίκης τους (άρθρ. 495 παρ. 3 εδ. ε' Κ.Πολ.Δ., όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 και 4 αυτού, για τα ένδικα μέσα που κατατίθενται από 1.1.2016). Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, κατά το νόμιμο αίτημα των τελευταίων, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ'αριθμ. 388/2018 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά το διαλαμβανόμενο στο σκεπτικό της παρούσας κεφάλαιο αυτής.

Παραπέμπει την υπόθεση ως προς το κεφάλαιο αυτό προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου, στους καταθέσαντες τούτο αναιρεσείοντες.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Οκτωβρίου 2022.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 29 Δεκεμβρίου 2022.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ