Supreme Court allows appeal against inheritance judgment due to failure to account for pre-1983 contributions.

Απόφαση 2110 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2110/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, που παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Εμμανουήλ Δασκαλογιαννάκη και 2. Χ2, που παραστάθηκε με τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο ο οποίος κατ' εντολή της δήλωσε ότι η 2η αναιρεσείουσα ανακαλεί την από 25-7-2007 εξώδικη παραίτηση την οποία είχε καταθέσει, βάσει πληρεξουσίου της, ο τότε πληρεξούσιος δικηγόρος της Γεώργιος Ναθαναήλ και είχε κοινοποιηθεί στον αναιρεσίβλητο σύμφωνα με την από ...... έκθεση επιδόσεως.

Του αναιρεσίβλητου: Ψ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Παπαδόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-7-2001 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1022/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 1466/004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-6-2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 26-9-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης της 1466/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 294, 296 και 297 ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται σύμφωνα με το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι παραίτηση από το δικόγραφο του ενδίκου μέσου που έχει ασκηθεί, όπως είναι και η αναίρεση(άρθρ.495 παρ.1ΚΠολΔ), μπορεί να γίνει και με δικόγραφο που επιδίδεται στον αντίδικο του παραιτουμένου, έχει δε ως συνέπεια την αυτοδίκαιη κατάργηση της δίκης.

Από αυτά παρέπεται, ότι ανάκληση της παραίτησης, η οποία γίνεται μετά την τελείωση αυτής, δε μπορεί να ανατρέψει την ευνοϊκή έννομη κατάσταση που δημιουργήθηκε με την παραίτηση για τον αντίδικο του παραιτουμένου. Στην υπόθεση που κρίνεται, η δεύτερη των αναιρεσειόντων Χ2, παραιτήθηκε νομότυπα από το δικόγραφο της ένδικης αίτησης αναίρεσης, με το από 25-7-2007 δικόγραφο, που υπογράφεται από τον πληρεξούσιο δικηγόρο αυτής Γεώργιο Ναθαναήλ, ο οποίος είχε την προς τούτο πληρεξουσιότητα, σύμφωνα με το ......

πληρεξούσιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Αικατερίνης Αθανασίου Τσακλάγκανου, το δικόγραφο δε αυτό επιδόθηκε στον αναιρεσίβλητο, πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης, όπως προκύπτει από την ....... έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών .......... Κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου συζήτηση της υπόθεσης, η εν λόγω διάδικος, με δήλωσή της, ανακάλεσε την κατά τα ανωτέρω γενόμενη παραίτησή της από το δικόγραφο της αναίρεσης.

Η ανάκληση όμως αυτή, η οποία έγινε μετά την τελείωση της παραίτησης, δεν μπορεί να ανατρέψει την ευνοϊκή έννομη κατάσταση που δημιουργήθηκε, με την παραίτηση, για τον αντίδικο της παραιτουμένης. Επομένως, πρέπει να αποφανθεί το Δικαστήριο ότι καταργήθηκε, ως προς τη διάδικο αυτή η προκείμενη δίκη. Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 1831, 1833, 1834 ΑΚ, όπως αυτά ίσχυαν πριν την αντικατάστασή τους με το άρθρο 26 του ν.1329/1983 και τα οποία εφαρμόζονται στην περίπτωση που οι παροχές έχουν δοθεί πριν από την ισχύ του άνω νόμου, σύμφωνα με το άρθρο 88 του ν.1329/1983, προκύπτει ότι στην περίπτωση που υπάρχουν περισσότεροι κατιόντες του κληρονομουμένου και, αν λάβαινε χώρα η εξ αδιαθέτου διαδοχή, θα έπρεπε μεταξύ τους να λάβει χώρα συνεισφορά, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας κατιόντα που αξιώνει τη συμπλήρωσή της εκτιμάται η αξία όλων των στοιχείων της κληρονομιαίας περιουσίας κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου(πραγματική κληρονομική ομάδα), σ' αυτήν καταλογίζεται η, κατά τον χρόνο που έγιναν, αξία των εν ζωή παροχών ου ο κληρονομούμενος παραχώρησε στον μεριδούχο υπό τον όρο, που έγινε κατά την παροχή, να καταλογισθεί στη νόμιμη μοίρα.

Με βάση, την έτσι προσδιοριζόμενη πλασματική κληρονομική ομάδα εξευρίσκεται η εξ αδιαθέτου κληρονομική μερίδα του κληρονόμου, η αξία της παροχής που έλαβε αυτός για την οποία υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς και το εξαγόμενο παριστάνει την τελική εξ αδιαθέτου μερίδα του απαλλαγμένη από το βάρος συνεισφοράς, το μισό δε του ποσού της μερίδας αυτής αποτελεί τη νόμιμη μοίρα του, η οποία πραγματοποιείται και συγκεντρώνεται στην πραγματική κληρονομική ομάδα, με τον καθορισμό σε αντίστοιχο ποσοστό της.

Εάν όμως η παροχή για την οποία υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς πρέπει να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα, τότε καταλογίζεται σ' αυτή για τη μισή της μόνο αξία και εφόσον υπάρχει υπόλοιπο υπέρ του μεριδούχου, υφίσταται το δικαίωμά του για το υπόλοιπο αυτό.Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο , κρίνοντας επί της από 24-7-2001 αγωγής των αναιρεσιόντων, με την οποία ζήτησαν την αναγνώριση της νόμιμης μοίρας τους επί της κληρονομίας του κατά το έτος 2001 αποβιώσαντος πατέρα τους και την απόδοση των αναφερόμενων κληρονομιαίων πραγμάτων κατά το ποσοστό αυτής, δέχθηκε ανελέγκτως, ότι με την ........

δημόσια διαθήκη του, που συντάχθηκε από τη συμβολαιογράφο Περιστερίου Μαρία Γιανναδάκη και δημοσιεύθηκε νομίμως, ο κληρονομούμενος Χ, ο οποίος απεβίωσε στις 15-4-2001, εγκατέστησε μοναδικό κληρονόμο του τον εγγονό του αναιρεσίβλητο στην κληρονομιαία περιουσία του, που αποτελείται από το περιγραφόμενο ισόγειο κατάστημα, εμβαδού 66τ.μ., και μία υπόγεια αποθήκη, εμβαδού 33τ.μ., αξίας, κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, 29.000.000 και 3.000.000 δραχμών, αντίστοιχα, και συνολικής32.000.000δραχμών (93.910, 50 ευρώ).Η σύζυγος του αποβιώσαντος ......., η οποία απεβίωσε την 1-5-1948, κατέλειπε σ' εκείνον και στα τρία τέκνα τους, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμους της, που αποδέχθηκαν νόμιμα την κληρονομία της, κατά το 1/4 εξ αδιαιρέτου στον καθένα, ένα οικόπεδο με την σ' αυτό ισόγεια οικοδομή, κείμενο στο ......

Αττικής, επί της οδού ..... αριθ......Επί του οικοπέδου αυτού ο αποβιώσας ανήγειρε, με αποκλειστικά δικές του δαπάνες, ένα τριώροφο κτίσμα, από το οποίο περιήλθαν κατά κυριότητα, με την ........ πράξη διανομής και σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας, στον ίδιο, τα ανωτέρω κληρονομιαία ακίνητα, στα δε τέκνα του, ημιτελείς στο στάδιο των επιχρισμάτων και τοποθέτησης κουφωμάτων, στον πρώτο αναιρεσείοντα ο δεύτερος υπέρ το ισόγειο όροφος που περιλαμβάνει το υπό στοιχείο Β-1 διαμέρισμα, εμβαδού 61τ.μ., στη δεύτερη αναιρεσείουσα το με στοιχείο Ι-1 ισόγειο διαμέρισμα, εμβαδού 46τ.μ.

και στην μητέρα του αναιρεσιβλήτου ...... ο πρώτος όροφος που περιλαμβάνει το με στοιχείο Α-1 διαμέρισμα, εμβαδού 63τ.μ., αξίας, των κτισμάτων που έλαβαν τα τέκνα, κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη, 8.000.000, 3.000.000 και 7.000.000 δραχμών, αντίστοιχα. Επίσης, δέχθηκε το Εφετείο, ότι ο αποβιώσας συνεισέφερε οικονομικά στους αναιρεσείοντες.

Στον μεν πρώτο , με καταβολές συνολικού ύψους 2.000.000 δραχμών, για την αγορά οικοδομικών υλικών και αμοιβών εργατοτεχνιτών, προκειμένου εκείνος να αποπερατώσει ένα διαμέρισμα του πρώτου ορόφου, εμβαδού 120τ.μ., περίπου, που βρίσκεται επί της οδού ..... αριθ...... .......... Αττικής, και το έτος 1985 με την εξόφληση δανείου, ύψους 800.000 δραχμών, που ο αναιρεσίων υιός του είχε λάβει από τον αναφερόμενο τρίτο, στη δε δεύτερη αναιρεσείουσα, με το ποσό των 3.618.344 δραχμών, που μόνον ο εκείνος είχε καταθέσει σε κοινό μ' εκείνη λογαριασμό του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου και το οποίο ανέλαβε η δεύτερη αναιρεσείουσα από το έτος 1986 μέχρι και τον Φεβρουάριο 2001, καθώς επίσης και με την παραχώρηση της χρήσης της ανωτέρω κληρονομιαίας αποθήκης, από το έτος 1980 έως και το έτος 1996, την οποία ο σύζυγός της ..........

χρησιμοποιούσε ως κατάστημα επιδιόρθωσης υποδημάτων, μισθωτικής αξίας, κατά ως άνω χρονικό διάστημα, 17.000 δραχμών μηνιαίως, την οποία αποκόμισε κείνη από την μη καταβολή της για τη μίσθωση άλλου παρόμοιου καταστήματος. Με βάση τις παραδοχές αυτές προσδιόρισε, την αξία της πραγματικής κληρονομίας του αποβιώσαντος, κατά τον χρόνο του θανάτου του, σε 59.886.344 δραχμές (175.748,4 ευρώ), ήτοι, 1) αξία κληρονομιαίων ακινήτων 32.000.000 δραχμές, 2) αξία Α-1 διαμερίσματος της μητέρας του αναιρεσιβλήτου 7.000.000δραχμές, 3) αξία Β-1 διαμερίσματος του πρώτου αναιρεσείοντος 8.000.000δραχμές, 4) εξοφληθέν δάνειο του ιδίου 800.000 δραχμές, 5) συνεισφορά στην αποπεράτωση του διαμερίσματος του ιδίου 2.000.000 δραχμές, 6) αξία Ι-1 διαμερίσματος της δεύτερης αναιρεσείουσας 3.000.000δραχές, 7) αναλήψεις αυτής από τον κοινό λογαριασμό του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου 3.618.344 δραχμές και 8) ωφέλεια που αποκόμισε η ίδια από την χρήση της υπόγειας αποθήκης 3.68.000 δραχμές (204 μήνες επί 17.000 δραχμές) και το ποσοστό της νόμιμης μοίρας εκάστου τέκνου σε 29.291, 44 ευρώ (ήτοι 175.748, 4:3 τέκνα=58.582, 88:2).

Ακολούθως, αφού έκρινε ότι η αξία των συνεισεκτέων παροχών των αναιρεσειόντων ανέρχονται, του μεν πρώτου σε 10.800.000δραχμές ή 31.94, 9 ευρώ (8.000.000 συν 800.000 συν 2.000.000), της δε δεύτερης σε 10.086.344 δραχμές ή 29.600, 42 ευρώ (3.000.000 συν3.18.344 συν 3.468.000), ότι με τις παροχές αυτές καλύφθηκε πλήρως η νόμιμη μοίρα αυτών και ως εκ τούτου δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα στο υπόλοιπο της κληρονομιαίας περιουσίας του θανόντος πατέρα τους, απέρριψε ως αβάσιμη της αγωγή, κατά παραδοχή της σχετικής ένστασης του εναγομένου.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, καταλόγισε στη νόμιμη μοίρα των αναιρεσειόντων και παροχές του κληρονομουμένου πατέρα τους προς αυτούς οι οποίες έγιναν μέχρι το έτος 1983 και διέπονται από τις ανωτέρω αναφερόμενες ουσιαστικές διατάξεις, όπως αυτές ίσχυαν πριν την αντικατάστασή τους με το ν. 1329/1983, χωρίς ωστόσο να διαλαμβάνει παραδοχή ότι οι παροχές αυτές έγιναν υπό τον όρο, που έγινε κατά την παροχή, να καταλογισθούν στη νόμιμη μοίρα τους.

Έτσι παραβίασε τις διατάξεις αυτές. Πρέπει, επομένως, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφασή του, κατά παραδοχή ως βάσιμου του πρώτου λόγου της αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ.1α ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλονται οι ανωτέρω πλημμέλειες, και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αποφαίνεται καταργημένη τη δίκη ως προς τη δεύτερη αναιρεσείουσα.

Αναιρεί την 1466/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του πρώτου αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Νοεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Δεκεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ