2107/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2107 / 2017 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2107/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Ευγενία Προγάκη-εισηγήτρια, Ασπασία Μαγιάκου, και Πέτρο Σαλίχο, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 1 Νοεμβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ. Π., κατοίκου ..., ο οποίος απεβίωσε όπως προκύπτει από την από 28-3-2017 κλήση του αναιρεσιβλήτου.

Του καλούντος-αναιρεσιβλήτου: Γ. Χ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Διονύσιο Πελέκη, Των καθων η κλήση : 1)Ε. Α. και 2)Σ. Μ.,-Ζ. -κατοίκων ..., ως συνεκτελέστριών της διαθήκης υπέρ κοινωφελούς σκοπού της αποβιώσασας Φ. Γ. Κ. που δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27/4/1999 αγωγή του ήδη αποβιώσαντος αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων και συνεκδικάστηκε με τις προφορικά και με τις προτάσεις ασκηθείσες πρόσθετες παρεμβάσεις του Υπουργού Οικονομικών και του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:421/2000 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, η 120/2001 του Εφετείου Ιωαννίνων, η 20/2002 του Εφετείου Ιωαννίνων, η 499/2002 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων και 402/2005 του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε ο αναιρεσείων με την από 12/2/2006 αίτησή του.

Εκδόθηκε η 816/2015 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε απαράδεκτη τη συζήτηση. Με την από 28-3-2017 κλήση του ο καλών-αναιρεσίβλητος επαναφέρει προς συζήτηση την ως άνω υπόθεση.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ευγενία Προγάκη ανέγνωσε την από 18/2/2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του καλούντος-αναιρεσίβλητου ζήτησε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, και να καταδικασθεί το αντίδικο μέρος στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή με την ένδικη από 28.3.2017 κλήση του αναιρεσίβλητου Γ. Κ. Χ. και κατ’ εκτίμηση του δικογράφου της, ζητήθηκε η επανάληψη της δίκης της ένδικης αναίρεσης της οποίας η συζήτηση με την υπ’ αριθμ. 816/26.5.2015 απόφαση και για τους αναφερομένους σ’ αυτήν λόγους είχε κηρυχθεί απαράδεκτη πριν από τη νομότυπη γνωστοποίηση του θανάτου του αναιρεσείοντος Γ.

Π. στις 10.10.2015 (βλ. το από 15.9.2017 απόσπασμα ληξιαρχικής πράξεως θανάτου του ληξιαρχείου Ιωαννίνων) -άρθρ. 291 ΚΠολΔικ-. Η κλήση απευθύνθηκε κατά των εξακολουθούντων, κατά τα εκτιθέμενα στην κλήση, να έχουν την ιδιότητα των συνεκτελεστών της υπέρ κοινωφελούς σκοπού διαθήκης της Φ. Γ. Κ., με την οποία (διαθήκη) ως συνεκτελεστές ορίστηκαν οι προαναφερθείσες καθών, ήτοι η Ε.

Π. Α. και Σ. Μ. - Ζ., οι ήδη αποβιώσαντες Γ. Π. και Α. Β. καθώς και ο καλών - αναιρεσίβλητος Γ. Κ. Χ., ο οποίος όμως όπως και η δεύτερη καθής Σ. Μ. - Ζ. έχουν παυθεί, με την υπ’ αριθμ. πρωτ. ...2.6.2000 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, που εκδόθηκε ύστερα από γνωμοδότηση του Συμβουλίου Εθνικών Κληροδοτημάτων, κατά το άρθρο 86 παρ. 2 του ΑΝ 2039/1939 λόγω συγκρούσεως των συμφερόντων τους με εκείνα της κληρονομίας.

Ενόψει τούτων στη θέση του αποβιώσαντος συνεκτελεστή της διαθήκης αναιρεσείοντος έχει υπεισέλθει, κατά το ισχύον κατά το χρόνο ασκήσεως της αναιρέσεως (άρθρ. 24 ΕισΝΚΠολΔικ) άρθρο 80 του ΑΝ 2039/1939, που προστέθηκε με το άρθρο 16 του ΝΔ 570/1941, μόνο η πρώτη καλουμένη (Ε. Π. Α.) η οποία και νομιμοποιείται για την κατ’ αυτής απεύθυνση της κλήσεως και τη συνέχιση της δίκης, η οποία, όπως και η μη νομιμοποιούμενη δεύτερη καθώς, έχουν κληθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα για τη συζήτηση της αναίρεσης για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας αποφάσεως δικάσιμο, η οποία αναίρεση τους έχει προσέτι νόμιμα επιδοθεί (βλ.

υπ’ αριθμ. ...17.7.2017, .../17.7.2017, .../25.8.2017 και ...24.8.2017 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικού επιμελήτριας Ιωαννίνων Ε. Λ.). Ενόψει τούτων η ένδικη κλήση είναι ως προς τη δεύτερη καθής απαράδεκτη, ενώ ο καλών - αναιρεσίβλητος μόνο υπό την ιδιότητά του αυτή (του αναιρεσιβλήτου) μπορούσε να ζητήσει επανάληψη της δίκης και όχι υπό την επικαλουμένη της προκαλούσας σύγχυση στα πρόσωπα των διαδίκων ιδιότητα του συνεκτελεστή της διαθήκης, την οποία άλλωστε, κατά τα προεκτεθέντα, έχει απωλέσει.

Επειδή κατά το άρθρο 23 παρ. 3 του ΑΝ 2039 "περί τροποποιήσεως, συμπληρώσεως και κωδικοποιήσεως των νόμων περί εκκαθαρίσεως και διοικήσεως των εις το κράτος και υπέρ κοινωφελών ιδρυμάτων καταλειπομένων κληρονομιών, κληροδοσιών και δωρεών "αμοιβαί μηχανικών, εκτιμητών, πραγματογνωμόνων εν γένει διαιτητών, μαρτύρων εν ταις απογραφάς κληρονομιαίων περιουσιών, συμβολαιογράφων δικηγόρων, φυλάκων και μεσεγγυούχων, εκκαθαρίζονται δι’ ητιολογημένης αποφάσεως του Υπουργού Οικονομικών μετά σύμφωνον γνωμοδότησιν της κατά το άρθρο 32 παρ. 2 του αν ν. 2039/1939 επιτροπής, βάσει πίνακος του δικαιούχου εμφαίνοντος τας παρασχεθείσας υπηρεσίας ως και προτάσεως του εκτελεστού περί της καταβλητέας αμοιβής.

Εν τη εκκαθαρίσει των αμοιβών αυτών ο Υπουργός των Οικονομικών ως και τα αρμόδια δικαστήρια δεν δεσμεύονται εκ των υπό των ειδικών νόμων προβλεπομένων τυχόν ελαχίστων ορίων αμοιβών, της καταβληθησομένης αμοιβής μη δυναμένης εν πάσει περιπτώσει να καθοριστεί κάτω του τρίτου του ισχύοντος ελαχίστου ορίου".

Από τη διατύπωση της διατάξεως αυτής προκύπτει σαφώς ότι η εκκαθάριση των αμοιβών των αναφερομένων σ’ αυτή δικαιούχων από τον Υπουργό Οικονομικών δεν ανήκει αποκλειστικά στην αρμοδιότητα ή δικαιοδοσία του εν λόγω Υπουργού, ούτε αποτελεί αναγκαία προδικασία της δικαστικής επιδιώξεως από τον ενδιαφερόμενο δικαιούχο της αμοιβής του, αλλά αποτελεί διαδικασία παράλληλη με τον από το δικαστήριο καθορισμό της αμοιβής και σκοπεύει στην μη ανεξέλεγκτη πληρωμή των αμοιβών αυτών από τους εκτελεστές ή εκκαθαριστές των υπαγομένων στον α.ν.2039/1939 κληρονομιών.

Ειδικότερα η διαδικασία αυτή ενώπιον του Υπουργού Οικονομικών, σκοπεύει στην αφαίρεση από τους εκτελεστές και εκκαθαριστές των υπαγομένων στο νόμο αυτό κληρονομιών της ευχέρειας να καταβάλουν στους δικαιούχους, στα πλαίσια της διαχειρίσεώς τους, την αιτούμενη αμοιβή κατά την κρίση τους, προαπαιτουμένης έτσι διοικητικής διαδικασίας, στην οποία ο ενδιαφερόμενος κατ’ επιλογή του μπορεί να προσφύγει.

Είναι σαφές ότι η επιλογή της διαδικασίας αυτής δεν εμποδίζει και μάλιστα επί ποινή απαραδέκτου, την δικαστική επιδίωξη τέτοιας αμοιβής ή την πρόοδο της ενώπιον του δικαστηρίου συναφούς διαδικασίας, ακόμη περισσότερο, αφού η τυχόν άρνηση του Υπουργού να προβεί στην κατά τα άνω εκκαθάριση θα οδηγούσε σε αποστέρηση του δικαιούχοι από τη δικαστική προστασία αφού δεν καθορίζεται στην άνω διάταξη χρόνος μετά την πάροδο του οποίου η σχετική προς τον Υπουργό Οικονομικών αίτηση λογίζεται απορριφθείσα.

Στην προκειμένη περίπτωση, προκειμένης αγωγής κατά εκκαθαριστών κληρονομίας, διεπομένης από τον παραπάνω α.ν. 2039/1939 αποδίδεται στην προσβαλλομένη με τον δεύτερο λόγο της αναιρέσεως η από τη διάταξη του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ πλημμέλεια, γιατί ο επιδιώκων δικηγορικές αμοιβές εις βάρος της κληρονομίας ενάγων, δεν τήρησε την αναφερομένη στη νομική σκέψη διοικητική διαδικασία του άρθρου 23 παρ. 3 του α.ν. 2039/1939.

Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, καθόσον η διαδικασία αυτή, κατά τα αναφερόμενα στη νομική σκέψη δεν είναι προαπαιτούμενο της προσφυγής στα πολιτικά δικαστήρια. Τούτο ανεξάρτητα από το ότι η διαδικασία αυτή έχει τηρηθεί αφού ο ενάγων - αναιρεσίβλητος υπέβαλε τον από 20-5-2001 πίνακα εκκαθαρίσεως στον Υπουργό των Οικονομικών στις 22-5-2001 (κατά την υπ’ αριθμ. .../22-5-2001 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή Α.

Ρ., με τον συνημμένο σ’ αυτήν ως άνω πίνακα), έκτοτε δε και μέχρι τη συζήτηση της αγωγής στις 17-4-2002 στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (μετά από αναπομπή της σ’ αυτό με την υπ’ αριθμ. 20/2002 απόφαση του Εφετείου) παρήλθε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του εκδόσαντος την προσβαλλομένη απόφαση δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, εύλογος χρόνος διενεργείας, κατά τους κανόνες της χρηστής διοικήσεως, της αιτηθείσας εκκαθάρισης.

Περαιτέρω με αιτιάσεις του ίδιου δεύτερου λόγου αποδίδονται στην προσβαλλομένη απόφαση α) η ίδια πλημμέλεια του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ, κατά την οποία το Εφετείο θα έπρεπε να απορρίψει την αγωγή ως αόριστη γιατί ενώ επιδίωκε την καταβολή της ένδικης δικηγορικής αμοιβής εις βάρος των εκκαθαριστών κληρονομίας υπαγομένης στον αν 2039/1939, δεν προσδιόριζε τα πραγματικά περιστατικά με βάση τα οποία ο εναγόμενος εκκαθαριστής αναιρεσείων αλλά και οι λοιποί εκκαθαριστές ενείχοντο ατομικά και όχι με την ιδιότητά τους ως εκκαθαριστές και β) η πλημμέλεια του αριθμού 1 του ίδιου άρθρου 559 ΚΠολΔικ, κατά την οποία το Εφετείο αρκέσθηκε σε λιγότερα από τα απαιτούμενα από το νόμο στοιχεία και δέχθηκε ότι η αιτουμένη από τον αναιρεσείοντα εκκαθαριστή και τους λοιπούς εκκαθαριστές αμοιβή ζητείται με την ιδιότητά τους αυτή και μόνο.

Οι αιτιάσεις αυτές είναι απαράδεκτες, καθόσον η προσβαλλομένη απόφαση εκτιμήσασα, κατ’ ανέλεγκτο κρίση το δικόγραφο της αγωγής και επικυρώσασα κατά τούτο την πρωτόδικη απόφαση έκρινε ότι ο αναιρεσείων και οι λοιποί εκκαθαριστές της ένδικης κληρονομίας κατάγονται σε δίκη με την ιδιότητά τους αυτή και μόνο και όχι ατομικά.

Εξάλλου με τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως και κατ’ εκτίμηση του περιεχομένου του, ενόψει και του προεισαγωγικού της, αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από την διάταξη του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ πλημμέλεια, κατά την οποία το Εφετείο δεν στήριξε το νόμω βάσιμο της αγωγής στις διατάξεις του ΑΝ 2039/1939 και προχώρησε στην εκδίκαση της χωρίς να έχει τηρηθεί τόσο η αναφερομένη παραπάνω διαδικασία του άρθρου 23 παρ. 3, όσο και εκείνη του άρθρου 27 παρ. 2 του Ν. 2039/1939.

Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, γιατί στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση. Ειδικότερα ως προς το νόμω βάσιμο της αγωγής κρίθηκε με την πρωτόδικη απόφαση, που κατά τούτο επικυρώθηκε από την προσβαλλομένη, ότι αυτή στηρίζεται στις διατάξεις του ΑΝ 2039/1939, ενώ όπως εκτέθηκε παραπάνω η διαδικασία του άρθρου 23 παρ. 3 δεν είναι προαπαιτούμενο της προσφυγής στα πολιτικά δικαστήρια ανεξάρτητα από το ότι η διαδικασία αυτή έχει τηρηθεί, ενώ η απαιτουμένη κατά το άρθρο 27 παρ. 2 του ΑΝ 2039/1939 έγκριση του Υπουργού Οικονομικών αφορά σε ενέργεια που βάρυνε τον αναιρεσείοντα εκκαθαριστή (καθώς και τους λοιπούς εκκαθαριστές) την οποία αν αυτός δεν τήρησε δεν μπορεί να την επικαλείται ως αναιρετική πλημμέλεια, καθόσον δεν δημιουργείται αναιρετικός λόγος για ίδια σφάλματα.

Ειδικότερα στη διάταξη αυτή αναφέρεται "προ πάσης εγέρσεως ή αποκρούσεως αγωγής ... ο εκκαθαριστής (εκτελεστής της διαθήκης) οφείλει να προκαλέσει ειδικήν προς τούτο έγκρισιν του Υπουργού των Οικονομικών .... Εξαιρετικώς εις κατεπειγούσας περιπτώσεις ... ο εκκαθαριστής ενεργεί και άνευ προηγουμένης εγκρίσεως, οφείλει όμως να ανακοινώσει παραχρήμα την ενέργειά του στο Υπουργείο των Οικονομικών".

Ενόψει τούτων και ο λόγος αυτός καθώς και η αναίρεση, στο σύνολό της, πρέπει να απορριφθούν. Τα δικαστικά έξοδα βαρύνουν, λόγω της ήττας της, (άρθρο 183 και 176 ΚΠολΔικ) την υπεισελθούσα στη θέση του αναιρεσείοντος, ως συνεκτελέστρια της υπέρ κοινωφελούς σκοπού διαθήκης της Φ. Γ. Κ., πρώτη καθής η κλήση Ε. Π. Α. (υπό την προαναφερθείσα ιδιότητά της).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει ως προς την δεύτερη καθής Σ. Μ. - Ζ. - την από 28.3.2017 κλήση.

Απορρίπτει την από 12.2.2006 αίτηση της υπεισελθούσας στη θέση του αρχικού αναιρεσείοντος Γ. Π., συνεκτελέστρια της υπέρ κοινωφελούς σκοπού διαθήκης της Φ. Γ. Κ. Ε. Π. Α., κατά του Γ. Χ. του Κ., για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 402/2005 αποφάσεως του Εφετείου Ιωαννίνων.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα, υπό την προαναφερθείσα ιδιότητά της στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσίβλητου, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2700) Ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 6 Δεκεμβρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 21 Δεκεμβρίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ