Supreme Court dismisses appeal against civil court award for moral damages exceeding statutory limits.

Απόφαση 209 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 209/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Οκτωβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ιωάννη Καλαμάρα, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Ν. Τ. του Β., κατοίκου …, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Χελιδώνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-11-2011 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 172/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 41/2016 του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 15-4-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Ευστάθιο Νίκα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 15-4-2016 και με ειδικό αρ. κατάθ. 12/19-4-2016 αίτηση αναιρέσεως, κατά της υπ` αριθμ. 41/2016 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης , που εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο και από τη σύμβαση ασφάλισής του (άρθρο 681Α ΚΠολΔ.) κατ' αντιμωλία των διαδίκων , έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ.). Πρέπει συνεπώς να ερευνηθεί προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων αυτής (άρθρο 577 του ίδιου Κώδικα).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 παρ.1 εδ. α του ΚΠολΔ. αναίρεση επιτρέπεται μόνο, αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου, δηλαδή όταν το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε σε αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, ήτοι εσφαλμένη υπαγωγή σ’ αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού (ΟλΑΠ 1/2016, ΟλΑΠ 2/2013, ΟλΑΠ 7/2006, ΑΠ 367/2020, ΑΠ 19/2020, ΑΠ 270/2018 ).

Με τον παραπάνω λόγο αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής και των ισχυρισμών (ενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα του ανωτέρω δικαστηρίου κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Στην τελευταία δε περίπτωση, η παραβίαση του κανόνα αυτού ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο αποκλειστικώς και μόνο με βάση τα πραγματικά περιστατικά που δέχεται το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή ότι δεν αποδείχθηκαν [ΑΠ 367/2020 , ΑΠ 19/2020, ΑΠ 319/2017, ΑΠ 130/2016, ΑΠ 1420/2013].

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 932 του Α.Κ. , "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι` αυτήν χρηματικής ικανοποιήσεως, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ` αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 § 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 398/2020, ΑΠ 43/2020, ΑΠ 944/2017).

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ. (ΟλΑΠ 10/2017, 9/2015, ΑΠ 398/2020, ΑΠ 43/2020 ).

Και τούτο, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση (όσον αφορά τον δικαιούχο - παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 398/2020, ΑΠ 43/2020, ΑΠ 1863/2017, ΑΠ 747/2017) Τέλος, κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της εύλογης αυτών χρηματικής ικανοποίηση είναι ο χρόνος της συζήτησης της υποθέσεως ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, οπότε και λαμβάνεται υπόψη η τότε κατάσταση της υγείας του παθόντος (ΑΠ 398/2020, ΑΠ 989/2018, ΑΠ 213/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Θράκης με την προσβαλλόμενη απόφασή του, σχετικά με το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική δίκη, κεφάλαιο της κατ` άρθρο 932 Α.Κ. απαίτησης της ενάγουσας - αναιρεσιβλήτου περί χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης της, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ` άρθρο 562 παρ. 2 ΚπολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε τα εξής, αυτολεξεί παρατιθέμενα: <<...Ακόμη, συνεπεία του ένδικου ατυχήματος η ενάγουσα τραυματίστηκε και διακομίστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Ξάνθης, όπου διαπιστώθηκε , κατόπιν εξετάσεως στα εξωτερικά ιατρεία του χειρουργικού τμήματος , ότι είχε υποστεί κάκωση θώρακος, ΔΕ ώμου, ΑΜΣΣ, ΑΡ.ΠΔΚ και ΔΕ κνήμης.

Στη συνέχεια, παραπέμφθηκε προς εξέταση και στο Ορθοπεδικό Τμήμα , όπου δεν διαπιστώθηκε κάτι ορθοπεδικό ( βλ. τα με αριθ. πρωτ. … και …/….-9-2010 πιστοποιητικά εξέτασης ασθενούς του ανωτέρω νοσοκομείου). Αφού εξετάστηκε ακολούθως, στις 26-10-2010 από το χειρούργο ορθοπεδικό Μ. Σ., βρέθηκε πάσχουσα από ωµαλγία δεξιού ώµου, άλγος αριστερής κνήµης µέχρι τη µεσότητα, οργανωθέν αιµάτωµα περιοχής µείζονος τρoχαντήρα αριστερού µηρού µεγέθους καρυδιού και υποπεριοστικό αιµάτωµα κάτω τριτηµορίου αριστερής κνήµης, επώδυνο στη φόρτιση και την ψηλάφιση, ραχιαλγία - πλευροδυνία παρασπονδυλικά τόσο αυτόµατα όσο και στις κινήσεις (βλ.

την από 26-10-2010 ιατρική γνωµάτευση του άνω ιατρού). Από τα προσκοµιζόµενα από την ενάγουσα έγγραφα δεν προκύπτει ότι η τελευταία νοσηλεύτηκε συνεπεία του ένδικου τραυµατισµού της, πλην όµως, τους επόµενους µήνες, εξακολουθούσε να έχει, έντονες οχλήσεις, συνεπεία αυτού, διαγνωσθείσα, στις 20-2-2011 µε οξεία ισχιαλγία (αριστερά), άσηπτη νέκρωση κεφαλής ισχύου και παροδική οστεοπόρωση.

Συνεπεία της άνω κατάστασής της, της συστήθηκε να βαδίζει με πατερίτσες για τρείς μήνες . Επίσης η ενάγουσα , μετά από την εξέτασή της της 1η-3-2011 βρέθηκε να πάσχει από εμμένον άλγος και χωλότητα από την ΑΡ κατ'ισχύον άρθρωση με προιούσα επιδείνωση μετά το ένδικο ατύχημα, λόγω οστικού οιδήματος κεφαλής μηριαίου, με κίνδυνο εμφάνισης μετατραυματικής οστεονέκρωσης.

Εξαιτίας αυτών λάμβανε φαρμακευτική αγωγή και έκανε χρήση βακτηριών µασχάλης για τρεις µήνες, καθώς της συστήθηκε πλήρης αποφόρτιση του σκέλους ενώ πλέον η κατάσταση της υγείας της ενάγουσας έχει αποκατασταθεί πλήρως. Σύµφωνα, εποµένως µε τα προεκτεθέντα, η ενάγουσα από το ένδικο ατύχηµα και τον συνεπεία αυτού τραυµατισµό της, υπέστη ηθική βλάβη.

Το Δικαστήριο, λαµβάνοντας υπόψη τις πιο πάνω συνθήκες του ατυχήµατος, την ηλικία της ενάγουσας (25 ετών), το είδος, την ένταση και της έκταση της σωµατικής της κάκωσης, τη διάρκεια της κατ' οίκον νοσηλείας της, την εξέλιξη της υγείας της, τον πόνο που δοκίµασε, τη σωµατική και ψυχική ταλαιπωρία στην οποία υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια της αποθεραπείας της αλλά και τη στενοχώρια που δοκίµασε από τις παραπάνω αιτίες, τις ως άνω συνέπειες της σωματικής αλλά και ψυχικής υγείας της, το βαθμό του πταίσματος του αδικοπραγήσαντος οδηγού (αποκλειστική υπαιτιότητα), την κοινωνική, οικονομική και προσωπική κατάσταση της ενάγουσας ( μέτρια , χωρίς ιδιαίτερα εισοδήματα ή περιουσία , αφού δεν γίνεται άλλη επίκληση επ'αυτού) και τις εν γένει περιστάσεις , όπως εκτιμώνται με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής (ΑΠ 195/2008 δημ.

στην ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), κρίνει ότι πρέπει να επιδικασθεί σ' αυτήν ως χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που υπέστη το ποσό των 7.000,00 ευρώ, στο οποίο δεν περιλαμβάνεται το ποσό για το οποίο επιφυλάχθηκε, κατά τα ανωτέρω, να παραστεί ως πολιτικώς ενάγουσα ενώπιον του αρμοδίου ποινικού δικαστηρίου.

Το ποσό αυτό , κατά την κρίση του Δικαστηρίου, είναι εύλογο (άρθρο 932 ΑΚ.), δηλαδή ανάλογο με τις ως άνω συγκεκριμένες περιστάσεις της ένδικης περίπτωσης , αλλά και σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας ( άρθρο 25 παρ.1 του Συντάγματος και 2,9 παρ. 2 της ΕΣΔΑ ) , όπως η αρχή αυτή , χωρίς να έχει άμεση εφαρμογή στην ένδικη περίπτωση , εξειδικεύεται με την πιο πάνω διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ για τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης (Ολ.ΑΠ 6/2009 Αρμ.2000 ΝΘ',1162 ) .

Τα ίδια ακριβώς έκρινε και η εκκαλούμενη και επιδίκασε το ανωτέρω ποσό . Επομένως ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις και γι' αυτό τα αντίθετα παράπονα του εκκαλούντος - δεύτερου εναγομένου για επιδίκαση μικρότερης αποζημίωσης , που διαλαμβάνονται στον τρίτο λόγο εφέσεως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.>> .

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την πληττόμενη απόφασή του, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την παρούσα αναιρετική δίκη, απέρριψε ως κατ' ουσίαν αβάσιμο τον σχετικό τρίτο λόγο της από 14-10-2014 και με αρ. εκθ. κατάθ. 145/14-10-2014 έφεσης του δεύτερου εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος και στην συνέχεια , αφού ήδη είχε απορρίψει ως απαράδεκτη την από 12-9-2014 και με αρ.

εκθ. κατάθ. 125/16-9-2014 έφεση της ενάγουσας ήδη αναιρεσιβλήτου και είχε δεχθεί τυπικά την από 14-10-2014 και με αρ. εκθ. κατάθ. 145/14-10-2014 έφεση του δεύτερου εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, απέρριψε την από 14-10-2014 και με αρ. εκθ. κατάθ. 145/14-10-2014 έφεση του δεύτερου εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ως κατ' ουσίαν αβάσιμη στο σύνολό της .

Ήδη με τον μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης, που στηρίζεται στο άρθρο 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ., το αναιρεσείον (τότε εκκαλούν-εφεσίβλητο-δεύτερο εναγόμενο) αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αιτίαση, ότι, κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας και καθ’ υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των διατάξεων, ουσιαστικού δικαίου, των άρθρων 932 του Α.Κ., και της συνταγματικής αρχής της αναλογικότητας, επιδίκασε στην ενάγουσα-αναιρεσίβλητη ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το ανωτέρω ποσό, το οποίο όμως, όπως ρητά αυτολεξεί αναφέρεται στον σχετικό (μοναδικό) λόγο αναίρεσης, << (ύστερα από την αναιρετικώς ανάλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων) υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αφού το επιδικασθέν ποσό είναι -κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση - μεγαλύτερο από τα συνήθως επιδικαζόμενα σε παρόμοιες περιπτώσεις, παραβιάζοντας με αυτές τις παραδοχές την αρχή της αναλογικότητας>>.

Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο, δηλαδή με το να καθορίσει τη χρηματική ικανοποίηση της ενάγουσας ήδη αναιρεσιβλήτου λόγω ηθικής βλάβης στο ποσό των 7.000 ευρώ κατ' άρθρο 932 Α.Κ., δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι τα ποσά αυτά, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπερβαίνουν και μάλιστα καταφανώς, εκείνα που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης και αποζημίωσης εκ του άρθρου 931 ΑΚ.

Επομένως, ο σχετικός μοναδικός λόγος αναιρέσεως , ο οποίος είχε παραδεκτά προταθεί και στο Εφετείο με την από 14-10-2014 και με αρ. εκθ. κατάθ. 145/14-10-2014 έφεσή του δεύτερου εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, είναι παραδεκτός, απορριπτομένων ως αβάσιμων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών της αναιρεσίβλητης, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, και μη υπάρχοντος άλλου λόγου αναιρέσεως, πρέπει να απορριφθεί στο σύνολο της η από 15.4.2016 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, για αναίρεση της 41/2016 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Τέλος, πρέπει να καταδικασθεί το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, που παραστάθηκε με πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης λόγω της ήττας αυτού (άρθρα 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.) μειωμένων κατά το μέτρο του άρθρου 22 του Ν. 3693/1957, σε συνδυασμό προς την παρ.2 της υπ` αριθ. 194423 οικ της 8.12.1992/20.1.1993 κοινής Υπουργικής Απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης 9ΦΕΚ Β 11), που εκδόθηκε κατ` εξουσιοδότηση του άρθρου 12 παρ. 5 του Ν. 1738/1987.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 15.4.2016 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, για αναίρεση της 41/2016 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Δεκεμβρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 22 Φεβρουαρίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ