2091/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2091 / 2014 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2091/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ανδρέα Δουλγεράκη, κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Νικολάου Λεοντή, Νικόλαο Πάσσο, Μιχαήλ Αυγουλέα, Χρήστο Βρυνιώτη, και Παναγιώτη Κατσιρούμπα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Οκτωβρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1α) Ε. χήρα Θ. Λ. το γένος Ν. Κ., 1β) Ε. Λ. του Θ., κατοίκων ..., ως μοναδικών εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αποβιώσαντος Θ. Λ. του Κ., 2. Σ. Β. του Δ., 3 Α. Υ. του Λ., 4. Δ. Κ. του Β., 5. Η. Τ. του Α., 6. Α. Λ.-Π. του Δ., 7. Α. Τ. του Π., 8. Δ. Κ. του Κ.., 9. Γ. Κ. του Β., όλων κατοίκων ... 10. Π. Γ. του Γ., 11 Θ. Σ. του Β., ο οποίος δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, 12. Γ. Φ. του Σ., κατοίκων ... 13. Χ. Λ. του Ν., 1 4. Α. Π. του Θ., αμφοτέρων κατοίκων ... άπαντες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαρίλαο Λαδή και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Κέντρου Επαγγελματικής Κατάρτισης της Νομαρχιακής Επιτροπής Λαϊκής Επιμόρφωσης (Κ.Ε.Κ.Ν.Ε.Λ.Ε.) της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ν.Καρδίτσας, το οποίο δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

2. Της Νομαρχιακής Επιτροπής Λαϊκής Επιμόρφωσης (Ν.Ε.Λ.Ε.) της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ν.Καρδίτσας, η οποία δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

3. Της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ν.Καρδίτσας, για την οποία παραστάθηκε, ως οιωνεί καθολικός διάδοχος αυτής η "Περιφέρεια Θεσσαλίας", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηλία Αθανασόπουλο και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την υπ' αριθ. 442/23-12-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Καρδίτσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:299/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 91/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καρδίτσας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 17-6-2009 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Μιχαήλ Αυγουλέας, ανέγνωσε την από 20-9-2011 έκθεσή της ήδη αποχωρήσασας από την υπηρεσία Αρεοπαγίτου Βαρβάρας Κριτσωτάκη, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του 3ου αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286, 287, 290, 291 και 292 ΚΠολΔ, η δίκη διακόπτεται και με το θάνατο κάποιου διαδίκου. Επέρχεται δε η διακοπή από τη γνωστοποίηση του λόγου αυτού προς τον αντίδικο, η οποία μπορεί να γίνει με προφορική δήλωση στο ακροατήριο του πληρεξουσίου δικηγόρου του διαδίκου, στο πρόσωπο του οποίου επήλθε ο λόγος της διακοπής, από τον ίδιο δε, με ρητή ή σιωπηρή δήλωση, μπορεί να γίνει εκουσίως και η επανάληψη αυτής. Στην κρινόμενη υπόθεση, φέρεται για συζήτηση η από 17-6-2009 αίτηση για αναίρεση της υπ' αρ. 91/2006 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καρδίτσας, που δίκασε ως Εφετείο επί αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Καρδίτσας. Όπως προκύπτει από τα πρακτικά συζήτησης της υπόθεσης, ο δικηγόρος Χαρίλαος Λαδής, έχων ειδική πληρεξουσιότητα από την Ευαγγελία και Ευσταθία Λαΐνα, δήλωσε ότι ο πρώτος αναιρεσείων Θ. Λ., απεβίωσε μετά την άσκηση της κρινόμενης αίτησης και στην διακοπείσα βιαίως δίκη υπεισέρχονται ως μόνες ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, οι οποίες και νομοτύπως συνεχίζουν τη δίκη.

2. Από τις διατάξεις των άρθρων 68, 558 και 566 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι η αναίρεση πρέπει να απευθύνεται εναντίον των αντιδίκων του αναιρεσείοντος, έναντι των οποίων επιδιώκεται και είναι δυνατή, με βάση τις επικαλούμενες στο αναιρετήριο πλημμέλειες της προσβαλλόμενης αποφάσεως, η αναίρεση αυτής.

Συνεπώς είναι απαράδεκτη η αίτηση αναιρέσεως, κατά το μέρος της που στρέφεται εναντίον αντιδίκων του αναιρεσείοντος, τους οποίους δεν αφορούν οι αποδιδόμενες με το αναιρετήριο πλημμέλειες της προσβαλλόμενης αποφάσεως και ως προς τους οποίους δεν υφίσταται έτσι έννομο συμφέρον του αναιρεσείοντος προς άσκηση του ενδίκου αυτού μέσου εκτός αν προβάλλεται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 556 παρ. 2 και 578 του ΚΠολΔ, έννομο συμφέρον προς αντικατάσταση των αιτιολογιών της αποφάσεως, διότι δημιουργούν δυσμενές σε βάρος του νικήσαντος διαδίκου δεδικασμένο, οπότε μπορεί να ζητηθεί η αναίρεση της αποφάσεως κατά την εσφαλμένη αιτιολογία της.

Στην προκειμένη περίπτωση, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως στρέφεται κατά της υπ' αριθ. 91/2006 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καρδίτσας, που δίκασε, ως Εφετείο, με την οποία (απόφαση) έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή ων αναιρεσειόντων, όσον αφορά την 2η των αναιρεσίβληττων "Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης" (Ν.Ε.Λ.Ε), για την οποία, όπως και για την πρώτη των αναιρεσίβλητων, που δεν παρέστησαν στη συζήτηση της αίτησης, αντίγραφο της κλήσης, για να παραστούν για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσης, επιδόθηκε, παραδεκτώς (βλ.

υπ' αρ. 1479/28-3-2014), στην, κατά τα αναφερόμενα πιο κάτω, οιονεί καθολική διάδοχο αυτών, "Περιφέρεια Θεσσαλίας". Όσον αφορά την εναγομένη, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καρδίτσας, της οποίας καθολική διάδοχος είναι η ίδια πιο πάνω περιφέρεια, που παραστάθηκε κατά τη συζήτηση και ανέλαβε τη δίκη στη θέση εκείνης, η αγωγή των αναιρεσειόντων απορρίφθηκε.

Με την κρινόμενη αίτηση αποδίδονται πλημμέλειες, ως προς την κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για το μέρος που απορρίφθηκε η αγωγή για την τελευταία πιο πάνω εναγομένη (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καρδίτσας), χωρίς να προβάλλονται πλημμέλειες και συναφές έννομο συμφέρον των αναιρεσειόντων για την αναίρεση της απόφασης και για τις λοιπές αναιρεσίβλητες.

Κατά συνέπεια, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως είναι απαράδεκτη και απορριπτέα για τις 1η και 2η των αναιρεσίβλητων. 3. Στο άρθρο 26 του ν. 1558/1985 (Α' 137) ορίσθηκε ότι: "1. Οι γενικές γραμματείες αποτελούν αυτοτελείς δημόσιες υπηρεσίες ενός ή περισσοτέρων συναφών κλάδων της Δημόσιας Διοίκησης, οι οποίες υπάγονται απευθείας στον οικείο υπουργό. ... 2. ...".

Επίσης, στο άρθρο 27 του ανωτέρω νόμου ορίσθηκε ότι : "1. Συνιστώνται οι εξής γενικές γραμματείες... α) ... ε) Στο Υπουργείο Πολιτισμού: ι. ... it. ... ιιι. Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης, ιν. ...". Περαιτέρω, με τον Κανονισμό Λαϊκής Επιμόρφωσης (5067/30.12.1985 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης, Πολιτισμού και Οικονομικών ΦΕΚ Β' 794) ορίζονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

Άρθρο 1. "Λαϊκή επιμόρφωση είναι η κάθε μορφής οργανωμένη εκπαίδευση έξω από το σχολικό σύστημα, με σκοπό την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του καθενός ανεξάρτητα από εκπαιδευτικό επίπεδο, ηλικία και φύλο καθώς και την ενεργητική συμμετοχή του στην κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ζωή του τόπου".

Άρθρο 5. "Όργανα της Λαϊκής Επιμόρφωσης σε επίπεδο νομού είναι : Οι Νομαρχιακές Επιτροπές Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΝΕΛΕ) και τα Συμβούλια Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΣΛΕ). Άρθρο 6. "1. Η ΝΕΛΕ είναι αυτοτελής δημόσια υπηρεσία, υπάγεται στο Νομάρχη και εποπτεύεται από τη Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης του Υπουργείου Πολιτισμού".

Στη συνέχεια, με τη διάταξη του άρθρου 1 του π.δ. 386/1991 (Α' 139), η Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης μεταφέρθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και θρησκευμάτων. Περαιτέρω, με το ν. 2218/1994 συστήθηκαν, ως δεύτερη βαθμίδα οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (άρθρ. 1), οι νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις - αυτοδιοικούμενα ν.π.δ.δ.

στις οποίες περιήλθαν όλες οι αρμοδιότητες των νομαρχών (άρθρο 3 παρ. 1) πλην των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο ανωτέρω άρθρο. Με το άρθρο δε 39 του νόμου αυτού ορίσθηκαν τα εξής : "1. Ο Οργανισμός εσωτερικής υπηρεσίας των Ν.Α ..., καταρτίζεται μέσα σε προθεσμία δεκαοκτώ (18) μηνών από την έναρξη λειτουργίας της Ν.

Α. 2. Οι υφιστάμενες κατά την έναρξη λειτουργίας του νόμου αυτού δημόσιες πολιτικές υπηρεσίες που συγκροτούν τη νομαρχία ... καταργούνται αυτοδικαίως με την έναρξη λειτουργίας της Ν.Α εκτός από α) ... β) ... γ) ... (όπως το εδάφιο αυτό αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 περ. β' του άρθρου 20 του ν. 2344/1995 -Α' 212) "Από της καταργήσεως των ανωτέρω υπηρεσιών οι νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις υπεισέρχονται αυτοδικαίως σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Δημοσίου που προήλθαν από την άσκηση των αρμοδιοτήτων των καταργούμενων υπηρεσιών.

Στην έννοια των δικαιωμάτων δεν περιλαμβάνονται τα έσοδα από φόρους, τέλη και εισφορές, τα οποία εισπράττονται υπέρ του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ. ή για λογαριασμό τρίτων. Εκκρεμείς σχετικές δίκες συνεχίζονται και μετά τη δημοσίευση του οργανισμού εσωτερικής υπηρεσίας των νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων, από το Δημόσιο, μέχρι την αμετάκλητη περάτωσή τους".

Στη συνέχεια, με το Ν. 3852/2010, καταργήθηκαν οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις και ιδρύθηκαν (άρθρο 3) Περιφέρειες, ωα αυτοδιοικούμενα Ν.Π.Δ.Δ. στα οποία και περιήλθαν όλες οι αρμοδιότητες και υπηρεσίας των μέχρι τότε Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων. Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι, μέχρι τη δημοσίευση του οργανισμού οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, η ΝΕΛΕ αποτελούσε αυτοτελή δημόσια υπηρεσία, υπαγομένη στον οικείο Νομάρχη, όργανο του Ελληνικού Δημοσίου, ενώ με το άρθρο 9 του ίδιου πιο πάνω κανονισμού, είχε παρασχεθεί σε αυτήν το δικαίωμα να παρίσταται στο δικαστήριο και να διεξάγει τις δίκες που αφορούσαν τις δραστηριότητες και το αντικείμενο αυτής.

Ενόψει όλων αυτών συνάγεται ότι, μετά τη δημοσίευση του οργανισμού οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Καρδίτσας (ΦΕΚ Β'359/4-5-1995) και την υπαγωγή της Ν.Ε.Λ.Ε. Καρδίτσας στο τμήμα Επαγγελματικής Κατάρτισης και Λαϊκής Επιμόρφωσης της Διεύθυνσης Πολιτισμού-Τουρισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, η τελευταία και μόνο κατέστη υποκείμενο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων από τη δραστηριότητα της Ν.Ε.Λ.Ε.

μετά δε την κατάργηση των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων στη θέση του υπεισήλθαν οι Περιφέρειες. Εξάλλου, η νομιμοποίηση του διαδίκου απορρέει κατά κανόνα αμέσως από το νόμο και κυρίως από διατάξεις του ουσιαστικού ή κάποτε και του δικονομικού δικαίου. Εκείνος που εμφανίζεται κατά το ουσιαστικό δίκαιο δικαιούχος ή υπόχρεος νομιμοποιείται κατ' αρχήν ως ενάγων ή εναγόμενος αντίστοιχα.

Επομένως ο λόγος αναιρέσεως ότι δεν υπάρχει ενεργητική ή παθητική νομιμοποίηση του διαδίκου στηρίζεται στο άρθ. 559 αρ. 1 ΚΠολΔ ή 560 αρ. 1 του ίδιου Κώδικα. Αν όμως ο ενάγων δεν επικαλείται τα στοιχεία νομιμοποιήσεως σύμφωνα με το νόμο η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη και ο λόγος αναιρέσεως από την έλλειψη αυτή στηρίζεται στο άρθ. 559 αρ. 14 ΚΠολΔ.

Εν προκειμένω με το μοναδικό λόγο της κρινόμενης αίτησης προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθ. 560 αρ. 1, διότι αν και στην αγωγή εκτίθενται στοιχεία που καθιστούσαν υπόχρεη για τις επίδικες αξιώσεις τους την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καρδίτσας, το Εφετείο κατ' εσφαλμένη εφαρμογή των προαναφερομένων διατάξεων την απέρριψε, δεχθέν ότι η σε βάρος της αγωγή ήταν παθητικώς ανομιμοποίητη.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της αγωγής, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, οι ενάγοντες-αναιρεσίβλητοι εκθέτουν σ' αυτήν, ότι το πρώτο εναγόμενο, αυτοτελής υπηρεσία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Καρδίτσας και ήδη πρώτο αναιρεσίβλητο Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης της Νομαρχιακής Επιτροπής Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΚΕΚ-ΝΕΛΕ) Καρδίτσας, διοργάνωσε και υλοποίησε κατά το έτος 2003 με τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων δύο προγράμματα κατάρτισης, με τίτλο "Τυποποίηση και Προώθηση Γεωργικών Προϊόντων" το πρώτο και "σύγχρονες Βιολογικές Καλλιέργειες" το δεύτερο, διάρκειας 400 ωρών το καθένα και κατόπιν συμβάσεων εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου με αυτό προσέφεραν τις υπηρεσίες τους ως εκπαιδευτές κατά την υλοποίηση των ανωτέρω προγραμμάτων μεταβαίνοντας στον τόπο πραγματοποίησης τους με δικά τους μέσα.

Ζητούσαν δε να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσίβλητοι, ήτοι το ΚΕΚ-ΝΕΛΕ, η Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης (Ν.Ε.Λ.Ε.). που αποτελεί και αυτή υπηρεσία της πιο πάνω Ν.Α. καθώς και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση του Νομού Καρδίτσας να τους καταβάλουν τα αναφερόμενα ποσά ως αμοιβή για τα οδοιπορικά τους έξοδα, ευθυνόμενοι εις ολόκληρον ο καθένας από αυτούς.

Με το περιεχόμενο αυτό η αγωγή, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, είναι νόμιμη μόνο ως προς την τρίτη εναγόμενη-αναιρεσίβλητη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καρδίτσας, στην οποία μετά τη δημοσίευση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας Οργάνωσης και Λειτουργίας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Καρδίτσας (4-5-1995) υπάγονται διοικητικώς, τόσο το πρώτο, όσο και η δεύτερη εκ των ως άνω εναγομένων, ενόψει δε του αντικειμένου της υποθέσεως, νομίμως η αγωγή στρέφεται εναντίον της και όχι κατά του Ελληνικού Δημοσίου, εφόσον δεν αφορά φόρους τέλη και εισφορές τα οποία εισπράττονται υπέρ του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ.

ή τρίτων. Επομένως, το Πολυμελές Πρωτοδικείο το οποίο δικάζοντας ως Εφετείο έκρινε ότι η αγωγή κατά το μέρος που στρεφόταν εναντίον της τρίτης αναιρεσίβλητης ήταν απαράδεκτη ως παθητικώς ανομιμοποίητη, αφού δεν ήταν υπόχρεη διάδικος και μετά ταύτα απέρριψε την έφεση που είχαν ασκήσει οι αναιρεσείοντες κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία είχε απορριφθεί η αγωγή για τον ίδιο λόγο, εσφαλμένα ερμήνευσε τις πιο πάνω διατάξεις και ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 του ΚΠολΔ.

είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Η δικαστική δαπάνη βαρύνει την ηττώμενη αναιρεσίβλητη (άρθρο 183 ΚΠολΔ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση, καθόσον στρέφεται κατά της πρώτης και δεύτερης των αναιρεσίβλητων.

Δέχεται κατά τα λοιπά αυτήν.

Αναιρεί την υπ' αρ. 91/2006 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καρδίτσας.

Παραπέμπει την υπόθεση, όσον αφορά την τρίτη αναιρεσίβλητη, για εκ νέου εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει στην τελευταία πιο πάνω αναιρεσίβλητη τη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων την οποία ορίζει στο ποσό των δυο χιλιάδων τριακοσίων (2300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 3 Νοεμβρίου 2014.

Και Δημοσιεύτηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 19 Νοεμβρίου 2014.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ