Supreme Court overturns lower court verdict on negligence manslaughter due to insufficient reasoning and factual contradictions.

Απόφαση 2087 / 2006 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Aριθμός 2087/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ε΄ Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Πολύκαρπο Βούλγαρη, Αντιπρόεδρο, Δημήτριο Κιτρίδη - Εισηγητή, Ηρακλή Κωνσταντινίδη, Κωνσταντίνο Κούκλη και Βασίλειο Κουρκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 10 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Φώτιου Μακρή (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Ευδοκίας Φραγκίδη, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου ... , που παρέστη με την πληρεξούσια δικηγόρο του Θεοδώρα Πέτρουλα - Πέτρου, περί αναιρέσεως της 77/2004 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Δωδεκανήσου. Με πολιτικώς ενάγοντες τους: 1) ... , που παρέστη με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Αγγελάκο και 2) ... , που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Θεοδοσίου. Με συγκατηγορούμο τον ... .

Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Δωδεκανήσου με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ΄ αυτή, και ο αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 25 Ιουλίου 2006 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1436/2006.

Αφού άκουσε Τους πληρεξούσιους δικηγόρους των διαδίκων, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 302 παρ. 1 του Π.Κ. όποιος επιφέρει από αμέλεια το θάνατο άλλου τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών, ενώ κατά τη διάταξη του άρθρου 314 παρ. 1 εδ. α΄ του Π.Κ., όποιος από αμέλεια προκαλεί σωματική κάκωση ή βλάβη της υγείας άλλου τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι τριών ετών.

Από τις διατάξεις αυτές σε συνδυασμό με εκείνη του άρθρου 28 του Π.Κ. προκύπτει, ότι για την ευθύνη από αμέλεια μη συνειδητή στις περιπτώσεις της ανθρωποκτονίας και σωματικής βλάβης απαιτείται να διαπιστωθεί, αφενός ότι ο δράστης δεν κατέβαλε την απαιτούμενη κατ' αντικειμενική κρίση προσοχή, την οποία οφείλει να καταβάλει κάθε μετρίως συνετός και ευσυνείδητος άνθρωπος, κάτω από τις ίδιες πραγματικές καταστάσεις, με βάση τους νομικούς κανόνες, τις συνήθειες που επικρατούν στις συναλλαγές, την κοινή πείρα και τη λογική και αφετέρου ότι είχε τη δυνατότητα να προβλέψει και να αποφύγει το αξιόποινο αποτέλεσμα, το οποίο πρέπει να τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο προς την πράξη ή την παράλειψή του.

Η παράλειψη ως έννοια ενυπάρχει σε κάθε είδους αμέλεια, εφόσον το ένα σκέλος της ευθύνης συνίσταται στην μη καταβολή της προσοχής, δηλαδή σε παράλειψη. Όταν όμως η αμέλεια δεν συνίσταται σε ορισμένη παράλειψη, αλλά σε σύνολο συμπεριφοράς που προηγήθηκε του αποτελέσματος, τότε για τη θεμελίωση της ανθρωποκτονίας και της σωματικής βλάβης από αμέλεια, ως εγκλημάτων που τελούνται με παράλειψη απαιτείται η συνδρομή και των όρων του άρθρου 15 του Π.Κ., κατά το οποίο όπου ο νόμος για την ύπαρξη αξιόποινης πράξεως απαιτεί να επέλθει ορισμένο αποτέλεσμα η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκλησή του με ενέργεια, αν ο υπαίτιος της παραλείψεως είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να παρεμποδίσει την επέλευση του αποτελέσματος.

Από την τελευταία διάταξη συνάγεται, ότι αναγκαία προϋπόθεση της εφαρμογής της, είναι η ύπαρξη ιδιαίτερης νομικής υποχρεώσεως του υπαιτίου προς ενέργεια, που τείνει στην παρεμπόδιση του αποτελέσματος, για την επέλευση του οποίου ο νόμος απειλεί ορισμένη ποινή. Η υποχρέωση αυτή μπορεί να πηγάζει από ρητή διάταξη νόμου ή από σύμπλεγμα νομικών καθηκόντων, που συνδέονται με ορισμένη έννομη σχέση του υποχρέου ή από σύμβαση ή από προηγούμενη συμπεριφορά του υπαιτίου, από την οποία δημιουργήθηκε ο κίνδυνος του εγκληματικού αποτελέσματος.

Σ' αυτή την περίπτωση πρέπει στην αιτιολογία της αποφάσεως να αναφέρεται η συνδρομή της εν λόγω υποχρεώσεως και να προσδιορίζεται ο επιτακτικός κανόνας δικαίου από τον οποίο πηγάζει. Περαιτέρω στο άρθρο 5 του ν. 1396/1983 "Υποχρεώσεις λήψης και τήρησης των μέτρων ασφαλείας στις οικοδομές και λοιπά ιδιωτικά τεχνικά έργα" προβλέπονται οι υποχρεώσεις του εργολάβου και υπεργολάβου τμήματος του έργου, μεταξύ των οποίων είναι η λήψη και τήρηση των μέτρων ασφαλείας που αφορούν στο τμήμα του έργου που ανέλαβαν, ανεξάρτητα αν αυτό εκτελείται ολόκληρο ή κατά τμήματα με υπεργολάβους.

Εξάλλου η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη από τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του Κ.Π.Δ. ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας, ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ΄ του Κ.Π.Δ. λόγο αναιρέσεως, όταν εκτίθενται σ' αυτή με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά τα πραγματικά περιστατικά που αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία και συγκροτούν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος για το οποίο κηρύχθηκε ένοχος ο κατηγορούμενος, τα αποδεικτικά μέσα από τα οποία προέκυψαν αυτά και οι σκέψεις με τις οποίες έγινε η υπαγωγή των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη, που εφαρμόσθηκε.

Τέλος εσφαλμένη ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διατάξεως, που ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. Ε΄ του Κ.Π.Δ. λόγο αναιρέσεως υπάρχει, όταν το δικαστήριο της ουσίας αποδίδει σ' αυτή έννοια διαφορετική από εκείνη που πραγματικά έχει, ενώ εσφαλμένη είναι η εφαρμογή της, όταν το δικαστήριο δεν υπάγει σωστά τα δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά στη διάταξη που εφαρμόσθηκε, αλλά και όταν η διάταξη παραβιάσθηκε εκ πλαγίου, για το λόγο ότι έχουν εμφιλοχωρήσει στο πόρισμα της αποφάσεως ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο έλεγχος από τον Άρειο Πάγο της ορθής ή μη εφαρμογής του νόμου, οπότε η απόφαση δεν έχει νομική βάση.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Δωδεκανήσου, που την εξέδωσε, δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη ουσιαστική του κρίση, ότι από τα αναφερόμενα σ' αυτή κατ' είδος αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα: Στην... στις 18.3.99 στη περιοχή ...

στον εξωτερικό χώρο του ξενοδοχείου .... ιδιοκτησίας του πρώτου κατηγορουμένου, ένα συνεργείο που απασχολούσε ο δεύτερος κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων, ο οποίος είναι εργολάβος μηχανολογικών εγκαταστάσεων στα ξενοδοχεία που έχει ο 1ος κατηγορούμενος στην ... , μεταξύ των οποίων και το ... , αποτελούμενο από τους .... , τοποθετούσε σωλήνες αποχέτευσης επί μιας διανοιχθείσης τάφρου μήκους 60 μέτρων περίπου, πλάτους 1 μέτρου περίπου και βάθους 3,80 μέτρων, με σκοπό να συνδεθεί το ανωτέρω ξενοδοχείο, δια μέσου των τοποθετούμενων σωλήνων της τάφρου, με τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό του Δήμου ....

Εντός της τάφρου εργάζονταν οι .... (μετά ταύτα αποβιώσας) ο... και .... , ενώ έξω απ' αυτήν εργαζόταν ο... , ο οποίος έδιδε στους προηγούμενους τρεις τους σωλήνες για να τους τοποθετούν μέσα στην τάφρο. Όταν ολοκληρώνετο ένα τμήμα της τάφρου και συνδέοντο οι σωλήνες, ο πρώτος κατηγορούμενος, οδηγώντας ένα ερπυστριοφόρο φορτωτή επιχωμάτωνε το τμήμα αυτό με το άνω μηχάνημα για το οποίο δεν είχε την κατά νόμο άδεια χειριστού.

Περί ώρα 00.30΄ της 19-3-99, ενώ υπολείπονταν η τοποθέτηση 6 μέτρων σωλήνων, υποχώρησαν τα χώματα από την μία πλευρά της τάφρου και καταπλάκωσαν τον .... και τον .... . Μόλις συνέβη αυτό ο .... προσέτρεξε σε βοήθεια των άλλων δύο και προσπάθησε να τους απεγκλωβίσει αλλά εκείνη τη στιγμή συνέβη νέα κατάρρευση χωμάτων τα οποία καταπλάκωσαν και αυτόν.

Από την ως άνω υποχρέωση των χωμάτων τραυματίσθηκε θανάσιμα ο .... , ο οποίος υπέστη βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Επίσης τραυματίσθηκαν οι .... και .... , οι οποίο υπέστησαν ο μεν 1ος κάταγμα λεκάνης, ρήξη ουροδόχου κύστεως με σύνθλιψη του προσθίου τοιχώματος, ρήξη ορθού, κατάγματα πλευρών αριστερά, αιμοθώρακα και ενδοφθαλμίτιδα, ο δε 2ος κρανιοεγκεφαλική κάκωση.

Ο θάνατος και οι σωματικές βλάβες των ανωτέρω προσώπων είναι αποτέλεσμα της αμελούς συμπεριφοράς αμφοτέρων των κατηγορουμένων, οι οποίοι δεν έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας που άρμοζαν στη φύση της εκτελούμενης εργασίας, τα οποία ήταν υποχρεωμένοι να λάβουν, ο μεν πρώτος ως ιδιοκτήτης, ο δε δεύτερος ως εργολάβος.

Ειδικότερα: 1) δεν προέβησαν σε αντιστήριξη των πρανών της τάφρου (με λαμαρίνες αντιστήριξης ή σταθερά ικριώματα), ούτε απομάκρυναν τα προϊόντα της εκσκαφής (βράχοι, λίθοι, χώματα), που ήταν συσσωρευμένα γύρω από την περίμετρο της τάφρου και τα οποία ασκούσαν πρόσθετες πιέσεις στα τοιχώματά της. 2) Δεν άντλησαν την ποσότητα ύδατος που ανέβλυζε εντός της διανοιχθείσας τάφρου και που είχε ανέβει σε ύψος 60 εκατοστών, γεγονός που συνετέλεσε, στην κατάρρευση των χωμάτων επειδή τα χώματα των πρανών δεν ήταν σταθερά (τα πρανή είχαν μαλακό υπόστρωμα). 3) Ο πρώτος κατηγορούμενος χωρίς να κατέχει την απαιτούμενη άδεια ικανότητας οδηγήσεως μηχανήματος έργου, χειριζόταν ερπυστριοφόρο μπουλντόζα με την οποία επιχωμάτωνε περί ώρα 00.30΄ το τμήμα της τάφρου όπου ήδη είχαν τοποθετηθεί οι σωλήνες αποχέτευσης, με αποτέλεσμα από τις δονήσεις που προκαλούσε το άνω μηχάνημα σε συνδυασμό με την απειρία του χειριστή να επέλθει η κατολίσθηση των χωμάτων.

Χαρακτηριστικές είναι εν προκειμένω οι καταθέσεις των μαρτύρων ότι ο προηγούμενος χειριστής του μηχανήματος .... προέβαινε στην επιχωμάτωση με ιδιαίτερη προσοχή ενώ μετά τη λήξη του ωραρίου αυτού, όταν ανέλαβε την επιχωμάτωση ο 1ος κατηγορούμενος, ο τελευταίος χειριζόταν αυτό με μεγάλη ταχύτητα, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι δονήσεις και οι πιέσεις που εδέχοντο τα πρανή της τάφρου. 4) Ο δεύτερος κατηγορούμενος, ο οποίος είχε αναλάβει ως εργολάβος τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις του άνω ξενοδοχείου, απουσίαζε από το χώρο όπου εργάζονταν οι εργάτες του συνεργείου του.

Και είναι μεν αληθές ότι το τμήμα του έργου που είχε αναλάβει ο 2ος κατηγορούμενος αφορούσε μόνο την τοποθέτηση και σύνδεση των σωλήνων αποχέτευσης και όχι και την εξόρρυξη και επιχωμάτωση της τάφρου, δηλαδή (τμήματος του έργου του οποίου την εποπτεία είχε ο 1ος κατηγορούμενος ως κύριος του έργου), όμως ανεξάρτητα αν το όλο έργο εκτελείτο από τον 2ο κατηγορούμενο, εκείνος όφειλε σύμφωνα με το άρθρο 5 του Ν. 1396/83 να λαμβάνει και να τηρεί όλα τα μέτρα ασφαλείας που αφορούσαν το τμήμα του έργου που εκείνος ανέλαβε (τοποθέτηση και σύνδεση των σωλήνων) και να μην επιτρέψει την κάθοδο των εργατών στην τάφρο αφού δεν είχαν τηρηθεί τα αναγκαία ως άνω μέτρα ασφαλείας για τους εργαζόμενους εντός αυτής, υποχρέωση την οποία δεν ετήρησε αφού απουσίαζε από τον άνω χώρο κατά το χρόνο του ατυχήματος αλλά ούτε και σε προγενέστερο χρόνο είχε αξιώσει από τον ιδιοκτήτη την τήρηση των άνω μέτρων ή είχε υποδείξει στους εργαζόμενους ν' αρνηθούν την κάθοδό τους στην τάφρο εφόσον δεν ληφθούν τα άνω μέτρα.

Επειδή οι ενέργειες και οι παραλείψεις των κατηγορουμένων, όπως εκτέθηκαν παραπάνω συνδέονται αιτιωδώς με το επελθόν αποτέλεσμα (θανάσιμο τραυματισμό του ... και πρόκληση σωματικών βλαβών στους ...και ... ) θα πρέπει να κηρυχθούν ένοχοι των αναφερομένων στο διατακτικό πράξεων. Με αυτά όμως που δέχθηκε το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από την κατά τα άνω ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία και νόμιμη βάση, αφού υπάρχουν σ' αυτήν ασάφειες και αντιφάσεις, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή μη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 15 του Π.Κ.

και 4 και 5 του ν. 1396/1983. Ειδικότερα ενώ δέχεται ότι το τμήμα του έργου που ο αναιρεσείων ανέλαβε να εκτελέσει δεν περιλάμβανε τη διάνοιξη και επιχωμάτωση της τάφρου αποχετεύσεως των λυμάτων του ξενοδοχείου του πρώτου κατηγορουμένου προς το δημοτικό αποχετευτικό αγωγό, αλλά μόνο την τοποθέτηση και σύνδεση των σωλήνων αποχετεύσεως, δέχεται περαιτέρω ότι δεν έλαβε τα μέτρα ασφαλείας, που αφορούν στο τμήμα του έργου το οποίο δεν είχε αναλάβει και συγκεκριμένως ότι δεν προέβη στην αντιστήριξη των πρανών της τάφρου με λαμαρίνες αντιστηρίξεως ή σταθερά ικριώματα, ούτε απομάκρυνε τα προϊόντα της εκσκαφής (βράχους, λίθους και χώματα), που ήταν σωρευμένα γύρω από την περίμετρο της τάφρου και τα οποία ασκούσαν πρόσθετες πιέσεις στα τοιχώματά της και δεν άντλησε την ποσότητα ύδατος που ανέβλυζε εντός της διανοιχθείσης τάφρου και είχε ανέβη σε ύψος 0,60 μ., ενόψει του μαλακού υποστρώματος των πρανών εκσκαφής, η ευθύνη τηρήσεως των οποίων, καθόλη τη διάρκεια εκτελέσεως του έργου βάρυνε κατά το άρθρο 4 παρ. 1 του ν. 1396/1983 τον κύριο του έργου, πρώτο κατηγορούμενο.

Επομένως είναι βάσιμοι οι από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ΄ και Ε΄ του Κ.Π.Δ. λόγοι αναιρέσεως και πρέπει, κατά παραδοχή αυτών, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 Κ.Π.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 77/2004 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Δωδεκανήσου. Και

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Δεκεμβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 12 Δεκεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ