2081/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2081 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2081/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νικόλαο Μπιχάκη, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ελένη Διονυσοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 17 Σεπτεμβρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Κ. Γ. του Α., 2) Α. συζ. Κ. Γ., το γένος Α. Κ. και 3) Α. Γ. του Κ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αντώνιο Βγόντζα.

Της αναιρεσίβλητης: Χ. Α. του Μ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Τάκη Ανδρονόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9/7/2010 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο ....

Εκδόθηκε η 476/2013 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 11/11/2013 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ερωτόκριτος Καλούδης, ανέγνωσε την από 9/9/2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης ως προς τον πρώτο λόγο και να απορριφθεί ως προς τους λοιπούς. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη της αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη τους.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο Άρειος Πάγος, αναφορικά με τις διατάξεις των άρθρων 1822, όπως ισχύει από την αντικατάστασή του με το άρθρο 25 του ν. 1329/1983, και 1441 ΑΚ, όπως ίσχυε μέχρι την αντικατάστασή του από την παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 4055/12.3.2012, με την 432/1994 απόφασή του έχει κρίνει, ότι " ως λόγος διαζυγίου στην άνω διάταξη του άρθρου 1822 ΑΚ νοείται το προβλεπόμενο από τα άρθρα 1439 και 1440 ΑΚ, όπως ισχύουν μετά το ν. 1329/1983, διαπλαστικό δικαίωμα του ενός των συζύγων κατά του άλλου να επιφέρει τη λύση του γάμου τους με δικαστική απόφαση, ύστερα από άσκηση αγωγής, εκδικαζόμενης κατά την αμφισβητούμενη διαδικασία, ανεξάρτητα από τη βούληση του εναγομένου.

Συνεπώς, η εκ μέρους των συζύγων υποβολή κοινής αιτήσεως για λύση του γάμου τους κατά το άρθρο 1441 ΑΚ δεν πληροί το πραγματικό της προπαρατεθείσας διάταξης, αφενός μεν γιατί δεν πρόκειται περί αγωγής, εκδικαζόμενης κατά την αμφισβητούμενη δικαιοδοσία, αλλά περί αιτήσεως υπαγομένης στην εκούσια δικαιοδοσία, αφετέρου δε γιατί η αίτηση αυτή δεν θεμελιώνεται σε δικαίωμα δικαστικής διάπλασης, δηλαδή σε "λόγο διαζυγίου", αλλά σε απλά πραγματικά περιστατικά. Η αναλογική εφαρμογή του άνω άρθρου και στην περίπτωση συναινετικού διαζυγίου προϋποθέτει ότι έχει δημιουργηθεί στην εκούσια δικαιοδοσία, βάσει της υποβληθείσας κοινής αιτήσεως, δικονομική κατάσταση εξομοιούμενη με έγερση αγωγής διαζυγίου, το χαρακτηριστικό γνώρισμά της οποίας είναι ότι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα (δηλαδή το διαζύγιο) θα επέλθει, εφόσον υπάρχει βάσιμος λόγος, ανεξάρτητα από τη βούληση του εναγομένου. Τέτοια όμως δικονομική κατάσταση δημιουργείται επί κοινής αιτήσεως για έκδοση συναινετικού διαζυγίου μόνο μετά και τη δεύτερη ενώπιον του δικαστηρίου δήλωση της συναίνεσης των συζύγων προς έκδοση διαζυγίου.

Συνεπώς μόνον αν ο θάνατος του ενός εξ αυτών επέλθει μετά τη δεύτερη αυτή δήλωση μπορεί να τύχει αναλογικής εφαρμογής το άρθρο 1822 ΑΚ και να αποκλείσει, βάσει αυτού, το κληρονομικό δικαίωμα του επιζώντος" (βλ. και ΑΠ 597/2009 και ΑΠ 441/2004). Περαιτέρω, κατά την προεκτεθείσα διάταξη του άρθρου 1441 ΑΚ, όπως αντικαταστάθηκε από την παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 4055/12.3.2012 και κατά τη μεταβατική διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 110 του νόμου αυτού εφαρμόζεται και για τις συζητηθείσες σε πρώτη συζήτηση αιτήσεις συναινετικών διαζυγίων, για τη λύση του γάμου με συναινετικό διαζύγιο δεν απαιτείται πλέον ως προϋπόθεση για την απαγγελία του διαζυγίου η εκ μέρους των συζύγων επανάληψη της συναίνεσής τους με δεύτερη κοινή δήλωσή τους, αλλά αρκεί ως προϋπόθεση η μία και μόνη συζήτηση ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου κατά την εκούσια δικαιοδοσία.

Υπάρχει, δηλαδή, πλέον λόγος διαζυγίου, όπως απαιτεί η ΑΚ 1822, η οποία, κατά τα άνω, εφαρμόζεται γι' αυτό και στην περίπτωση αυτή κατ' αναλογία. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 2 ΑΚ, ο νόμος ορίζει για το μέλλον και δεν έχει αναδρομική δύναμη, δηλαδή δεν εφαρμόζεται σε σχέσεις που είχαν δημιουργηθεί πριν από την έναρξη της ισχύος του.

Όμως, στο Σύνταγμα δεν υπάρχει γενική απαγόρευση αναδρομικότητας του νόμου (ολ ΑΠ 1067/1979), αρκεί να μην παραβιάζονται το άρθρο 4 παρ. 1 " περί ισότητας" και το άρθρο 17 του Συντάγματος "περί προστασίας της ιδιοκτησίας" (ολ ΑΠ4 και 7/1990), ενώ σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, μέσω της αναδρομικής ισχύος νόμου είναι δυνατόν να επέρχεται απόσβεση ή κατάργηση δικαιωμάτων που έχουν απονεμηθεί με προγενέστερο νόμο, μόνο εφόσον η κατάργηση ή απόσβεση επιβάλλεται για λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημόσιου συμφέροντος ή ωφελείας, η συνδρομή των οποίων υπόκειται στον έλεγχο των δικαστηρίων, αφού διαφορετικά η έναντι του κοινού νομοθέτη προστασία των περιουσιακών αυτών δικαιωμάτων θα έμενε χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα (ΑΠ 996/2008 Ελλ.

Δνη 49.759). Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) επισκόπηση της ένδικης - από 9.7.2010- αγωγής, οι ήδη αναιρεσείοντες ενάγοντες ισχυρίστηκαν ότι ο Α. Γ., γιός των δυο πρώτων και αδελφός του τρίτου από αυτούς, κάτοικος όσο ζούσε ..., πέθανε 13.2.2010 χωρίς να αφήσει διαθήκη.

Ότι ο ως άνω αποβιώσας είχε συνάψει στις 30.7.2007 νόμιμο θρησκευτικό γάμο, από τον οποίο δεν είχαν αποκτήσει τέκνα και για τη λύση του οποίου είχαν υποβάλει την από 11.11.2009 κοινή αίτηση έκδοσης συναινετικού διαζυγίου και ότι πλέον από το θάνατο του Α. Γ. και συγκεκριμένα στις 27.11.2009 είχε λάβει χώρα η πρώτη, όχι όμως και η δεύτερη συζήτηση της ανωτέρω αίτησης, και ότι με βάση τα πραγματικά αυτά περιστατικά έχει χωρήσει αποκλεισμός του κληρονομικού δικαιώματος της ήδη αναιρεσίβλητης εναγομένης επί της κληρονομίας του αποβιώσαντος γιου και αδελφού τους, αντίστοιχα, με αποτέλεσμα στην κληρονομική διαδοχή αυτού να καλούνται μόνο αυτοί κατά ποσοστό ένα τρίτο (1/3 ) εξ αδιαιρέτου ο καθένας τους ως εγγύτεροι στη ζωή συγγενείς του και μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του.

Το Δικαστήριο της ουσίας (Πολυμελές Πρωτοδικείο ...) με την προσβαλλόμενη απόφασή του έκρινε την αγωγή " απορριπτέα ως μη νόμιμη", εφόσον: "Σύμφωνα με τους περιεχόμενους στο αγωγικό δικόγραφο πραγματικούς ισχυρισμούς, ο θάνατος του κληρονομουμένου επισυνέβη τη 13.2.2010 και, συνεπώς, εφαρμοστέες στην προκείμενη περίπτωση για τη διερεύνηση του αποκλεισμού του κληρονομικού δικαιώματος της εναγομένης, κατ' άρθρο 1822 ΑΚ, είναι οι διατάξεις του άρθρου 1441 ΑΚ, όπως αυτό ισχύε πριν την αντικατάστασή του από το άρθρο 3 παρ. 2 του ν.4055/2012.

Επομένως, για να αποκλειστεί το κληρονομικό δικαίωμα της εναγομένης κατ' άρθρο 1822 ΑΚ, θα έπρεπε, σύμφωνα με όσα αναλυτικά αναφέρονται στην προηγούμενη νομική σκέψη, να έχει χωρήσει και η δεύτερη συζήτηση της αίτησης έκδοσης συναινετικού διαζυγίου".Με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης, η ήδη αναιρεσείουσα εναγομένη αιτιάται την απόφαση αυτή του Δικαστηρίου της ουσίας, ότι, με το να κρίνει την αγωγή από τα εκτιθέμενα σ' αυτήν ανωτέρω περιστατικά ως μη νόμιμη και ως τέτοια να την απορρίψει, υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ.

Στο πλαίσιο της έρευνας του λόγου αυτού της αναίρεσης, ώστε να κριθεί το εάν η αγωγή υπό τα προεκτιθέμενα περιστατικά και μάλιστα ότι ο θάνατος του κληρονομούμενου συζύγου επισυνέβη στις 13.2.2010 είναι νόμιμη ή όχι, ανακύπτει το ζήτημα, αν, για τον αποκλεισμό, κατ' άρθρο 1822 ΑΚ, του κληρονομικού δικαιώματος του (ή της) συζύγου, υπό το παλαιό καθεστώς της ΑΚ 1441 χρειαζόταν μία ή και δεύτερη ενώπιον του δικαστηρίου δήλωση της συναίνεσης των συζύγων προς έκδοση διαζυγίου - όπως δέχτηκε ο Άρειος Πάγος με την 432/1994 απόφασή του -, ή ότι εδώ αρκεί μόνο μία, ενόψει - και - του νέου καθεστώτος της ΑΚ 1441 και της μεταβατικής διάταξης της παρ. 1 του άρθρου 110 του ν.4055/12.3.2012, ότι αυτό εφαρμόζεται και για τις συζητηθείσες σε πρώτη συζήτηση αιτήσεις συναινετικών διαζυγίων.

Κατόπιν των ανωτέρω και δεδομένου ότι πρόκειται για ζήτημα με γενικότερο ενδιαφέρον, πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 563 παρ. 2 εδ. β' ΚΠολΔ, ο λόγος αυτός της αναίρεσης να παραπεμφθεί στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει τον πρώτο λόγο της ένδικης αίτησης αναίρεσης στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Οκτωβρίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 19 Νοεμβρίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ